ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଯତି ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ରାଜାନଂ କୁଞ୍ଜରଂ ହଯଂ । ହିରଣ୍ଯଂ ଵୃଷଭଙ୍ଗାଞ୍ଚ କୁଟୁମ୍ବସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ।। ୨୨୯.

ଯିଏ ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସୁନା, କିମ୍ବା ବଳଦ ଦେଖେ—ତାଙ୍କର ପରିବାର ଉନ୍ନତି ହୁଏ।

ଵୃଷେଭଗୃହଶୈଲାଗ୍ରଵୃକ୍ଷାରୋହଣରୋଦନଂ । ଘୃତଵିଷ୍ଠାନୁଲେପୋ ଵା ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ତଥା ।। ୨୨୯.

ବୃଷ ଘରର ଛାଦ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର କିମ୍ବା ଗଛରେ ଚଢ଼ିବା, ଘିଅ କିମ୍ବା ମଳ ଲଗାଇବା, ଅନୁଚିତ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ, ଏମିତି କାମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଔଷଧାନି ଚ ଯୁକ୍ତାନି ଧାନ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣମଶୋଭନଂ । କାର୍ପାସଂ ତୃଣଶୁଷ୍କଞ୍ଚ ଗୋମଯଂ ଵୈ ଧନାନି ଚ ।। ୨୩୦.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମିଶିତ ଔଷଧ, କଳା କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଧାନ୍ୟ, କପାସ, ଶୁଖିଲା ଘାସ, ଗୋବର ଓ ଧନ—

ଅଙ୍ଗାରଂ ଗୁଡସର୍ଜୌ ଚ ମୁଣ୍ଡାଭ୍ଯକ୍ତଞ୍ଚ ନଗ୍ନକଂ । ଅଯଃ ପଙ୍କଂ ଚର୍ମ୍ମକେଶୌ ଉନ୍ମତ୍ତଞ୍ଚ ନପୁଂସକଂ ।। ୨୩୦.

ଅଙ୍ଗାର, ଗୁଡ଼, ସରଜ ଗମ୍ଧ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା କିମ୍ବା ତେଲ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ, ନଗ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଲୋହା, କାଦଳି, ଚର୍ମ ଓ କେଶ, ପାଗଳ ଓ ନପୁଂସକ—

ଚଣ୍ଡାଲଶ୍ଵପଚାଦ୍ଯାନି ନରା ବନ୍ଧନପାଲକାଃ । ଗର୍ଭିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଚ ଵିଧଵାଃ ପିଣ୍ଯାକାଦୀନି ଵୈ ମୃତଂ ।। ୨୩୦.

ଚଣ୍ଡାଳ, କୁକୁର ମାଂସ ଖାଉଥିବା, କାରାଗାର ରକ୍ଷକ, ଗର୍ଭବତୀ ଜଣାଣୀ, ବିଧବା, ପିଣ୍ଯାକ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ମୃତଦେହ—

ତୁଷଭସ୍ମକପାଲାସ୍ଥିଭିନ୍ନଭାଣ୍ଡମଶସ୍ତକଂ । ଅଶସ୍ତୋ ଵାଦ୍ଯଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭୈରଵଝର୍କ୍ଭରଃ ।। ୨୩୦.

ଧାନ ଚାଉଳର ତୁଷ, ଖାକ, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ମାଟି ଭାଣ୍ଡ, ହାଡ଼, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପାତ୍ର, ଅଶୁଭ ବସ୍ତୁ, ଅଶୁଭ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର—

ଏହୀତି ପୁରତଃ ଶବ୍ଦଃ ଶସ୍ଯତେ ନ ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ । ଗଚ୍ଛେତି ପଶ୍ଚାଚ୍ଛବ୍ଦୋଽଗ୍ର୍ଯଃ ପୁରସ୍ତାତ୍ତୁ ଵିଗର୍ହିତଃ ।। ୨୩୦.

‘ଆସ’ ବୋଲି ସାମ୍ନାରୁ କହିଲେ ଶୁଭ, କିନ୍ତୁ ପଛରୁ ନୁହେଁ; ‘ଯା’ ବୋଲି ପଛରୁ କହିଲେ ଭଲ, ସାମ୍ନାରୁ କହିଲେ ଅପମାନ।

କ୍ଵ ଯାସି ତିଷ୍ଠ ମା ଗଚ୍ଛ କିନ୍ତେ ତତ୍ର ଗତସ୍ଯ ଚ । ଅନିଷ୍ଟଶବ୍ଦା ମୃତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦଶ୍ଚ ଧ୍ଵଜାଦିଗଃ ।। ୨୩୦.

‘କେଉଁଠି ଯାଉଛ?’, ‘ଥା’, ‘ଯିଅନି’, ‘କାହିଁକି ସେଠାକୁ ଗଲୁ?’—ଏମିତି କଥା ଅଶୁଭ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚକ; ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ପଶୁ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ଖଲନଂ ଵାହନାନାଞ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରଭଙ୍ଗସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଶିରୋଘାତଶ୍ଚ ଚଦ୍ଵାରାଦ୍ଯୈଶ୍ଛତ୍ର ଵାସାଦିପାତନଂ ।। ୨୩୦.

ଗାଡ଼ି ଓଖଳିଯିବା, ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ, ଦ୍ୱାର ଆଦିରେ ଚୋଟ ଲାଗିବା, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏମିତି ବସ୍ତୁ ଝରିପଡ଼ିବା—

ହରିମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସଂସ୍ତୁତ୍ଯ ସ୍ଯାଦମଙ୍ଗଲ୍ଯନାଶନଂ । ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵିଶେଦ୍ ଗୃହଂ ।। ୨୩୦.

ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ଅଶୁଭ ନାଶ ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଏମିତି ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ୟ ପଥରୁ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ଵେତାଃ ସୁମନସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୋ ମହୋତ୍ତମଃ । ମାଂସଂ ମତ୍ସ୍ଯା ଦୂରଶବ୍ଦା ଵୃଦ୍ଧ ଏକଃ ପଶୁସ୍ତ୍ଵଜଃ ।। ୨୩୦.

ଧଳା ଫୁଲ ସବୁଠୁ ଭଲ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମାଂସ, ମାଛ, ଦୂରର ଶବ୍ଦ, ବୃଦ୍ଧ ଏକା, ଚର୍ମ ଛଡ଼ା ପଶୁ—

ଗାଵସ୍ତୁରଙ୍ଗମା ନାଗା ଦେଵାଶ୍ଚ ଜ୍ଵଲିତୋଽନଲଃ । ଦୂର୍ଵାର୍ଦ୍ରଗୋମଯଂ ଵେଶ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଣରୂପ୍ଯଞ୍ଚ ରତ୍ନକଂ ।। ୨୩୦.

ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଦେବତା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ତର ଘାସ, ଭିଜା ଗୋବର, ବେଶ୍ୟା, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ମଣି—

ଵଚାସିଦ୍ଧାର୍ଥକୌଷଧ୍ଯୋ ମୁଦ୍ର ଆଯୁଧଖଡ୍‌ଗକଂ । ଛତ୍ରଂ ପୀଠଂ ରାଜଲିଙ୍ଗଂ ଶଵଂ ରୁଦିତଵର୍ଜିତଂ ।। ୨୩୦.

କଥା, କାମଫଳଦାୟି ଔଷଧ, ମୁଦ୍ରା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର, ଛତା, ପୀଠ, ରାଜଚିହ୍ନ, କାନ୍ଦନ ଛଡ଼ା ମୃତଦେହ—

ଫଲଂ ଘୃତଂ ଦଧି ପଯୋ ଅକ୍ଷତାଦର୍ଶମାକ୍ଷିକଂ । ଶଙ୍ଖ ଇକ୍ଷୁଃ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ପଂ ଭକ୍ତଵାଦିତ୍ରଗୀତକଂ ।। ୨୩୦.

ଫଳ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ, ଅକ୍ଷତ, ଦର୍ପଣ, ମଧୁ, ଶଂଖ, ଇଖ, ଶୁଭ କଥା, ଭୋଜନ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ—

ଗମ୍ଭୀରମେଘସ୍ତନିତଂ ତଡିତ୍ତୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମାନସୀ । ଏକତଂ ସର୍ଵଲିଙ୍ଗାନି ମନସସ୍ତୁଷ୍ଟିରେକତଃ ।। ୨୩୦.

ଗଭୀର ମେଘର ଗର୍ଜନ, ବିଜୁଳିରେ ମନର ସନ୍ତୋଷ—ଏସବୁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ମନର ସନ୍ତୋଷ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ତିଷ୍ଠତୋ ଗମନେ ପ୍ରଶ୍ନେ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ । ନିଵେଦଯନ୍ତି ଶକୁନା ଦେଶସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ ।। ୨୩୧.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଲୋକ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ, ବାହାରୁଅଁଠିବାବେଳେ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଶ ଓ ସହର ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵଃ ପାପଫଲୋ ଦୀପ୍ତୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦୈଵଚିନ୍ତକୈଃ । ଶାନ୍ତଃ ଶୁଭଫଲଶ୍ଚୈଵ ଦୈଵଜ୍ଞୈଃ ସମୁଦାହୃତଃ ।। ୨୩୧.

ସମସ୍ତ ତୀବ୍ର ଚିହ୍ନକୁ ଭାଗ୍ୟ ବିଚାରକ ଅଶୁଭ ଫଳବାନ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି; ଶାନ୍ତ ଚିହ୍ନକୁ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଶୁଭ ଫଳ ଦେବା ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଷଟ୍‌ପ୍ରକାରା ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ଶକୁନାନାଞ୍ଚ ଦୀପ୍ତଯଃ । ଵେଲାଦିଗ୍ଦେଶକରଣରୁତଜାତିଵିଭେଦତଃ ।। ୨୩୧.

ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶବ୍ଦ ଓ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଶକୁନର ଛଅ ପ୍ରକାର ତୀବ୍ରତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ପୂର୍ଵା ପୂର୍ଵା ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ସା ତେଷାଂ ବଲଵତ୍ତରା । ଦିଵାଚରୋ ରାତ୍ରିଚରସ୍ତଥା ରାତ୍ରୌ ଦିଵାଚରଃ ।। ୨୩୧.

ପୂର୍ବ ଥିବା ଚିହ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଦିନରେ ରାତି ଘୁରୁଥିବା କିମ୍ବା ରାତିରେ ଦିନ ଘୁରୁଥିବା ଶକୁନ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

କ୍ରୂରେଷୁ ଦୀପ୍ତା ଵିଜ୍ଞେଯା ଋକ୍ଷଲଗ୍ନଗ୍ରହାଦିଷୁ । ଧୂମିତା ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଯାଙ୍ଗମିଷ୍ଯତି ଭାସ୍କରଃ ।। ୨୩୧.

କ୍ରୂର ରାଶିରେ ଯେତେବେଳେ ତାରା, ଗ୍ରହ ଆଦି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଦେଖାଯାଏ ବୋଲି ଜଣାଯିବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଧୂଆଁ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଶକୁନ ଧୂମ୍ର ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।

ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଃ ସା ଜ୍ଵଲିତା ମୁକ୍ତା ଚାଙ୍ଗାରିଣୀ ମତା । ଏତାସ୍ତିସ୍ରଃ ସ୍ମୃତା ଦୀପ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଶାନ୍ତାସ୍ତଥାପରାଃ ।। ୨୩୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହେ। ଯେଉଁଠାରୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଅଗ୍ନିମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ତିନିଟି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଶାନ୍ତ ଶକୁନ ଭାବରେ ମନାଯାଏ।

ଦୀପ୍ତାଯାନ୍ଦିଶି ଦିଗ୍ଦୀପ୍ତଂ ଶକୁନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଂ । ଗ୍ରାମେଽରଣ୍ଯା ଵନେ ଗ୍ରାମ୍ଯାସ୍ତଥା ନିନ୍ଦିତପାଦପଃ ।। ୨୩୧.

ଏକ ଦିଗରେ ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଦେଖାଯିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଦିଗ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗାଁ, ଜଙ୍ଗଲ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯିଲେ, ଏହା ଗୃହସ୍ଥ ଶକୁନ ଭାବରେ ମନାଯାଏ, ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ଗଛରେ ଦେଖାଯିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମନାଯାଏ।

ଦେଶେ ଚୈଵାଶୁଭେ ଜ୍ଞେଯୋ ଦେଶଦୀପ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କ୍ରିଯାଦୀପ୍ତୋ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଜାତ୍ଯନୁଚିତକ୍ରିଯଃ ।। ୨୩୧.

ଅଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯିବା ଶକୁନକୁ ସ୍ଥାନ ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନିଜ ଜାତି ପାଇଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଶକୁନ ଦେଖାଯିବ, ସେଠି ତାକୁ କ୍ରିୟା ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରୁତଦୀପ୍ତଶ୍ଚ କଥିତୋ ଭିନ୍ନଭୈରଵନିସ୍ଵନଃ । ଜାତିଦୀପ୍ତସ୍ତଥା ଜ୍ଞେଯଃ କେଵଲଂ ମାଂସଭୋଜନଃ ।। ୨୩୧.

ଅସମ୍ବିଧାନ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଯେଉଁଠାରେ ହୁଏ, ସେଠି ଧ୍ୱନି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ଶକୁନ କେବଳ ମାଂସ ଖାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଜାତି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।

ଦୀପ୍ତାଚ୍ଛାନ୍ତୋ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵୈର୍ଭେଦୈଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ମିଶ୍ରୈର୍ମିଶ୍ରୋ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ଵାଚ୍ଯଂ ଫଲାଫଲଂ ।। ୨୩୧.

ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନରୁ ଶାନ୍ତ ଶକୁନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଦେଖି ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯିବ। ମିଶ୍ର ଶକୁନରୁ ମିଶ୍ର ଫଳ ଦେଖାଯିବ, ଏବଂ ତାହାର ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ କହିବା ଉଚିତ।

ଗୋଶ୍ଵୋଷ୍ଟ୍ରଗର୍ଦ୍ଦଭଶ୍ଵାନଃ ସାରିକା ଗୃହଗୋଧିକା । ଚଟକା ଭାସକୂର୍ମାଦ୍ଯାଃ କଥିତା ଗ୍ରାମଵାସିନଃ ।। ୨୩୧.

ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା, କୁକୁର, ସାରିକା, ଘର ଗୋଧିକା, ଚଟକା, ଭାସା, କୁମିର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଁରେ ବସୁଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ମାର୍ଜାରକୁକ୍କୁଟୌ ଗ୍ରାମ୍ଯୌ ତୌ ଚୈଵ ଵନଗୋଚରୌ । ତଯୋର୍ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ନିତ୍ଯଂକ ଵୈ ରୂପଭେଦତଃ ।। ୨୩୧.

ବିଲେଇ ଓ କୁକୁଡ଼ି ଗୃହସ୍ଥ ପଶୁ, ତଥାପି ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଫିରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

ଗୋକର୍ଣଶିଖିଚକ୍ରାହ୍ଵଖରହାରୀତଵାଯସାଃ । କୁଲାହକୁକ୍କୁଭଶ୍ଯେନଫେରୁଖଞ୍ଜନଵାନରାଃ ।। ୨୩୧.

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ମୟୂର, ଚକ୍ର, ଖର, ହାରୀତ, କାଉ, କୁଲାହ, କୁକୁଭ, ଶ୍ୟେନ, ଫେରୁକ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାନର।

ଶତଘ୍ନଚଟକଶ୍ଯାମଚାସଶ୍ଯେନକପିଞ୍ଜଲାଃ । ତିତ୍ତିରିଃ ଶତପତ୍ରଞ୍ଚ କପୋତଶ୍ଚ ତଥା ତ୍ରଯଃ ।। ୨୩୧.

ଶତଘ୍ନ, ଚଟକା, କଳା ପକ୍ଷୀ, କାଉ, ଶ୍ୟେନ, କପିଞ୍ଜଳ, ଟିଟିରି, ଶତପତ୍ର, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର କପୋତ।