ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ଵାପି ନଗରସ୍ଯ ଚ କଲ୍ପଯେତ୍ । ଵୃତି ତତ୍ର ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଯାମୁଷ୍ଟ୍ରୋ ନାଵଲୋକଯେତ୍ ।। ୨୨୭.

ନଗର ପାଇଁ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣା କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣା ପରିମାଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିଠାରେ ଉଠାଘୋଡ଼ା ରକ୍ଷକ ଉତ୍ପାଦନ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତତ୍ରାପରିଵୃତେ ଧାନ୍ଯେ ହିଂସିତେ ନୈଵ ଦଣ୍ଡନଂ । ଗୃହନ୍ତଡାଗମାରାମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵା ଭୀଷଯା ହରନ୍ ।। ୨୨୭.

ଯଦି ଅରକ୍ଷିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧାନ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭୟ ଦେଇ ଘର, ଉଦ୍ୟାନ କି କ୍ଷେତ୍ର ଦଖଳ କରେ—

ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦଜ୍ଞାନାଦ୍‌ଦ୍ଵିଶତୋଦମଃ । ମର୍ଯାଦାଭେଦକାଃ ସର୍ଵେ ଦଣ୍ଡ୍ଯାଃ ପ୍ରଥମସାହସଂ ।। ୨୨୭.

ସେ ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ ପଞ୍ଚଶ ଦଣ୍ଡ, ଜାଣିସୁଣି କଲେ ଦୁଇଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ସମସ୍ତ ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ।

ଶତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାକ୍ରୁଶ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଦଣ୍ଡମର୍ହତି । ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଶତଂ ରାମ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ବଧମର୍ହତି ।। ୨୨୭.

ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଏକଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବୈଶ୍ୟ ଦୁଇଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ, ଓ ଶୂଦ୍ର ଶାରୀରିକ ଶାସ୍ତି ପାଇବ।

ପଞ୍ଚାଶଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାଭିଶଂସନେ । ଵୈଶ୍ଯେ ଵାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧପଞ୍ଚାଶଚ୍ଛୂଦ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶକୋ ଦମଃ ।। ୨୨୭.

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ପଞ୍ଚାଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଞ୍ଚାଶ ଓ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବାର ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାପ୍ନୁଯାଦ୍ଵୈଶ୍ଯଃ ସାହସଂ ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ । ଶୂଦ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯମାକ୍ରୁଶ୍ଯ ଜିହ୍ଵାଚ୍ଛେଦନମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୮.

ଯଦି ବୈଶ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡ ପାଇବ। ଶୂଦ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଜିଭ କାଟିଦିଆଯିବ।

ଧର୍ମୋପଦେଶଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶୂଦ୍ରଃ କୁର୍ଵଂଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡଭାକ୍ । ଶ୍ରୁତଦେଶାଦିଵିତଥୀ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣସାହସଂ ।। ୨୨୭.

ଯଦି ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଶିଖାଏ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବ। ଶୁଣିବା କି ଦେଖିବା ବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଲେ, ସେ ଦୁଇଗୁଣା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଉତ୍ତମଃ ସାହସସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ ପାପୈରୁତ୍ତମାନ୍ କ୍ଷିପେତ୍ । ପ୍ରମାଦାଦ୍ଯୈର୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଦଣ୍ଡାର୍ଦ୍ଧମର୍ହତି ।। ୨୨୭.

ଯିଏ ନିର୍ମଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଖରାପ କଥା କହି ଅପମାନ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି ଅସାବଧାନତା କିମ୍ବା ସ୍ନେହରେ କରେ, ତେବେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ମାତରଂ ପିତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଗୁରୁଂ । ଆକ୍ଷାରଯଞ୍ଛତଂ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ପନ୍ଥାନଂ ଚାଦଦଦ୍‌ଗୁରୋଃ ।। ୨୨୭.

ଯିଏ ମା, ବାପା, ବଡ଼ ଭାଇ, ଶ୍ୱଶୁର କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ରାସ୍ତା ନେଇଯାଏ, ସେ ଏକଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅନ୍ତ୍ଯଜାତିର୍ଦ୍ଵିଜାତିନ୍ତୁ ଯେନାଙ୍ଗେନାପରାଧ୍ନୁଯାତ୍ । ତଦେଵଚ୍ଛେଦଯେତ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଵିଚାରଯନ୍ ।। ୨୨୭.

ଯଦି କୌଣସି ନିମ୍ନ ଜାତିର ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅଂଗରେ ଅପରାଧ କରେ, ରାଜା ତାହାର ସେଇ ଅଂଗକୁ ସତ୍ବରେ ଚେରିଦେବା ଉଚିତ, କୌଣସି ଭାବେ ଦିର୍ଘସୂତ୍ର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଅଵନିଷ୍ଠୀଵତୋ ଦର୍ପାଦ୍‌ ଦ୍ଵାଵୋଷ୍ଠୌ ଛେଦଯେନ୍ନୃପଃ । ଅପମୂତ୍ରଯତୋ ମେଢ୍ରମପଶବ୍ଦଯତୋ ଗୁଦଂ ।। ୨୨୭.

ଯଦି କେହି ଅହଂକାରରେ ଭୂମିରେ ଥୁକିଦେଉଛି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଓଠକୁ କାଟିଦେବା ଉଚିତ। ସାଧାରଣ ସ୍ଥାନରେ ପିଶାବ କଲେ ଲିଙ୍ଗକୁ, ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିଲେ ମଳଦ୍ୱାରକୁ କାଟିଦେବା ଉଚିତ।

ଉତ୍କୃଷ୍ଟାସନସଂସ୍ଥସ୍ଯ ନୀଚସ୍ଯାଧୋନିକୃନ୍ତନଂ । ଯୋ ଯଦଙ୍ଗଂ ଚ ରୁଜଯେତ୍ତଦଙ୍ଗନ୍ତସ୍ଯ କର୍ତ୍ତଯେତ୍ ।। ୨୨୭.

ଯଦି କୌଣସି ନିମ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଯାଏ, ତାହାର ପିଛକୁ କାଟିଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି କରାଯାଇଛି, ସେଇ ଅଂଗକୁ କାଟିଦେବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଦ୍ଧପାଦକରାଃ କାର୍ଯା ଗୋଗଜାଶ୍ଵୋଷ୍ଟ୍ରଘାତକାଃ । ଵୃକ୍ଷନ୍ତୁ ଵିଫଲଂ କୃତ୍ତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣ ଦଣ୍ଡମର୍ହତି ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁମାନେ ଗାଈ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଉଠକୁ ମାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ପା ଓ ହାତ କାଟିଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଫଳ ନଥିବା ଗଛକୁ କାଟିଦେଉଛି, ସେ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦାପ୍ଯେଚ୍ଛିନ୍ନେ ପଥି ସୀମ୍ନି ଜଲାଶଯେ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯୋ ହରେଦ୍ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନତୋଽଜ୍ଞାନତୋଽପି ଵା ।। ୨୨୭.

ଯଦି କେହି ରାସ୍ତା, ସୀମା କିମ୍ବା ଜଳାଶୟରେ ଜିନିଷ ଚୋରି କରେ କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଜଣେ ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ହେଉ, ଦୁଇଗୁଣା ମୂଲ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ସ ସସ୍ଯୋତ୍ପାଦ୍ଯ ତୁଷ୍ଟିନ୍ତୁ ରାଜ୍ଞେ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋ ଦମଂ । ଯସ୍ତୁ ରଜ୍ଜୁଂ ଘଟଂ କୂପାଦ୍ଧରେଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାଚ୍ଚ ତାଂ ପ୍ରପାଂ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁଠାରୁ ଲାଭ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇ, ପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କୂଆରୁ ଦୋରି କିମ୍ବା ଘଡ଼ା ନେଇଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ପାନୀୟ ସ୍ଥାନର ଦୋରି କାଟିଦେଉଛନ୍ତି,

ସ ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍‌ମାସଂ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାଣିତାଡ଼ନେ । ଧାନ୍ଯଂ ଦଶଭ୍ଯଃ କୁମ୍ଭେଭ୍ଯୋ ହରତୋଽଭ୍ଯଧିକଂ ବଧଃ ।। ୨୨୭.

ସେମାନେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବେ; ଯଦି କାହାରୋ ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଦଶଟିଠାରୁ ଅଧିକ ଧାନ ଚୋରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ।

ଶେଷେଽପ୍ଯେକାଦଶଗୁଣଂ ତସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ସୁଵର୍ଣରଜତୀଦୀନାଂ ନୃସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହରଣେ ବଧଃ ।। ୨୨୭.

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାମଲାରେ ଏକାଦଶ ଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ। ସୁନା, ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା ଜନାନୀ ଚୋରି କଲେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଯେନ ଯେନ ଯଥାହ୍ଗେନ ସ୍ତେନୋ ନୃଷୁ ଵିଚେଷ୍ଟତେ । ତତ୍ତଦେଵ ହରେଦସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶାଯ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁ ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଯେପରି ଏକ ଚୋର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ରାଜା ସେଉଁଠିଠାରୁ ସେଇ ଜିନିଷକୁ ନେଇ ନିଅନ୍ତୁ, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ।

ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶାକଧାନ୍ଯାଦି ଅଲ୍ପଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ନ ଦୋଷବାକ୍ । ଗୋଦେଵାର୍ଥଂ ହରଂଶ୍ଚାପି ହନ୍ଯାଦ୍ଦୁଷ୍ଟଂ ବଧୋଦ୍ଯତଂ ।। ୨୨୭.

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଶାକ କିମ୍ବା ଧାନ ନେଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଗାଈ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚୋରି କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଖରାପ କାମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତେବେ ତାକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।

ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାପହର୍ତ୍ତାରଂ ତଥା ପତ୍ନ୍ଯଭିଗାମିନଂ । ଅଗ୍ନିନଦଂ ଗରଦଂ ହନ୍ଯାତ୍ତଥା ଚାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧଂ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁମାନେ ଘର କିମ୍ବା ଜମି ଚୋରି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଲଗାନ୍ତି, ବିଷ ଦେଇଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ।

ରାଜା ଗଵାଭିଵାରାଦ୍ଯଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଚୈଵାତତାଯିନଃ । ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ ନ ଭାଷେତ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ଵିଶେନ୍ନ ହି ।। ୨୨୭.୪୦ ଅଦଣ୍ଡ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଞା ଵରଯନ୍ତୀ ପତିଂ ସ୍ଵଯଂ। ଉତ୍ତମାଂ ସେଵମାନଃ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଜଘନ୍ଯୋ ବଧମର୍ହତି ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁମାନେ ଗାଈ ଚୋରି କରିବା ପାଇଁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ରାଜା ସେମାନୋକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା କିମ୍ବା ନିଷେଧ କଲେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଲଙ୍‌ଘଯେଦ୍ଯା ତାଂ ଶ୍ଵଭିଃ ସଙ୍ଘାତଯେତ୍ ସ୍ଥିରଂ । ସଵର୍ଣଦୂଷିତାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ପିଣ୍ଡମାତ୍ରୋପଜୀଵିନୀଂ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁ ଜନାନୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ତାକୁ କୁକୁରମାନେ ଖାଇଦେବା ପାଇଁ ବାହାରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ସମାନ ଜାତିର ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ହେଲେ, ସେ ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଜ୍ଯାଯସା ଦୂଷିତା ନାରୀ ମୁଣ୍ଡନଂ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଵୈଶ୍ଯାଗମେ ତୁ ଵିପ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାନ୍ତ୍ଯଜାଗମେ ।। ୨୨୭.

ଉଚ୍ଚ ଜନରେ ଦୁଷିତ ହେଲେ, ଜନାନୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ହେଲେ,

କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଵୈଶ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ଶଦ୍ରାଗମେ ଭଵେତ୍ । ଗୁହୀତ୍ଵା ଵେତନଂ ଵେଶ୍ଯା ଲୋଭାଦନ୍ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ।। ୨୨୭.

କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରଥମେ, ତାପରେ ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ସହ ସମ୍ପର୍କ କଲେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ। ଯଦି ବେଶ୍ୟା ଦେୟ ନେଇ ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ,

ଵେତନନ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତଥା। ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯୋ ଭ୍ରାତା ଚ ସୋଦରଃ ।। ୨୨୭.

ସେ ଦୁଇଗୁଣା ଦେୟ ଫେରାଇବା ସହିତ ଦୁଇଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ଜନାନୀ, ପୁଅ, ଦାସ, ଛାତ୍ର ଓ ସହୋଦର ଭାଇ,

କୃତାପରାଧାସ୍ତାଡ୍ଯାଃ ସ୍ଯୂ ରଜ୍ଵା ଵେଣୁଦଲେନ ଵା । ପୃଷ୍ଟେନ ମସ୍ତକେ ହନ୍ଯାଚ୍ଚୌରସ୍ଯାପ୍ନୋତି କିଲ୍ଵିଷଂ ।। ୨୨୭.

ଯଦି ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରସ୍ସି କିମ୍ବା ପତଳା ଛଡ଼ିରେ ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ। ପିଠ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ମାରିଲେ, ମାରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚୋରର ପାପ ପାଇବ।

ରକ୍ଷାସ୍ଵଧିକୃତୈର୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଜାଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଲୁପ୍ଯତେ । ତେଷାଂ ସର୍ଵସ୍ଵମାଦାଯ ରାଜା କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ ପ୍ରଵାସନଂ ।। ୨୨୭.

ଯଦି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ଲୋକମାନୋକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଦେଇ, ସେମାନୋକୁ ଦେଶଛାଡ଼ କରିଦେବା ଉଚିତ।

ଯେ ନିଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵକାର୍ଯେଷୁହନ୍ଯୁଃ କାର୍ଯାଣି କର୍ମିଣାଂ । ନିର୍ଘୃଣାଃ କ୍ରୂରମନସସ୍ତାନ୍ନିଃ ସ୍ଵାନ୍ କାରଯେନ୍ନୃପ ।। ୨୨୭.

ଯେମାନେ ନିଜ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର କାମକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ଦୟାହୀନ ଓ କଠୋର ମନର ଥାନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ କାମ କରାଇବା।

ଅମାତ୍ଯଃ ପ୍ରାଡ୍‌ଵିଵାକୋ ଵା ଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯଥା । ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵମାଦାଯ ତଂ ରାଜା ଵିପ୍ରଵାସଯେତ୍ ।। ୨୨୭.

ଯଦି କୌଣସି ମନ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟାଧୀଶ ନିଜ କାମକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶଛାଡ଼ କରିଦେବା ଉଚିତ।