ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତତ୍ରାପ୍ଯତଥ୍ଯଂ ସାଧୂନାମାକ୍ରୋଶାଯୈଵ ଜାଯତେ । ମହାକୁଲୀନା ହ୍ଯୃଜଵୋ ଧର୍ମନିତ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୨୨୬.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ ସାମ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ସରଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକ—

ସାମସାଧ୍ଯା ଅତଥ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଅପି । ତଥା ତଦୁପକାରାଣାଂ କୃତାନାଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣନଂ ।। ୨୨୬.

ସତ୍ୟ ସାମ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟର ଉପକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଆତ୍ମୀଯାନ୍ ଦର୍ଶଯେଦାଶାଂ ଯେନ ଦୋଷେଣ ବିଭ୍ଯତି । ପରାସ୍ତେନୈଵ ତେ ଭେଦ୍ଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଵୈ ଜ୍ଞାତିଭେଦକଃ ।। ୨୨୬.

ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ସେଇ ଉପାୟରେ ପରକିଆଙ୍କୁ ଭାଗ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକ ଭିତରେ ଭେଦ ଘଟାଇଥିବାକୁ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର।

ଅନ୍ତଃକୋଷଞ୍ଚୋପଶାମ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ତଂ ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ମନର ଭିତର ଦଳକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହିପରି କରିଲେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିପାରିବ।

ଉପାଯଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦୁଭଯଲୋକଭାକ୍ । ନ ସୋଽସ୍ତି ନାମ ଦାନେନ ଵଶଗୋ ଯୋ ନ ଜାଯତେ ।। ୨୨୬.

ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଦାନ; ଦାନ ଦେଇ ଦୁଇଟି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଅଧୀନ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମିତି କେହି ନାହିଁ।

ଦାନଵାନେଵ ଶକ୍ନୋତି ସଂହତାନ୍ ଭେଦିତୁଂ ପରାନ୍ । ତ୍ରଯାସାଧ୍ଯଂ ସାଧଯେତ୍ତଂ ଦଣ୍ଡେନ ଚ କୃତେନ ଚ ।। ୨୨୬.

ଯେ ଦାନ କରେ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ; ତିନିଜଣେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ କରିପାରେ।

ଦଣ୍ଡେ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡୋ ନାଶଯେଦ୍ ଦୁଷ୍ପ୍ରଣୀକୃତଃ । ଅଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ଦଣ୍ଡଯନ୍ନସ୍ଯେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ରାଜାପ୍ଯଦଣ୍ଡଯନ୍ ।। ୨୨୬.

ସମସ୍ତ କିଛି ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି; ଦଣ୍ଡ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦିଆଗଲେ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେ ରାଜା ଦୋଷୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଦୋଷ ନଥିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଦେଵଦୈତ୍ଯୋରଗନରାଃ ସିଦ୍ଧା ଭୂତାଃ ପତତ୍ରିଣଃ । ଉତ୍କ୍ରମେଯୁଃ ସ୍ଵମର୍ଯାଦାଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡାନ୍ ନ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ଦେବତା, ଦାନବ, ସର୍ପ, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଭୂତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରହିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଦେବେ।

ଯସ୍ମାଦଦାନ୍ତାନ୍ ଦମଯତ୍ଯଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ଦଣ୍ଡଯତ୍ଯପି । ଦମନାଦ୍ଦମ୍ଡନାଚ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।। ୨୨୬.

ଯେଉଁଠି ଅନିୟମିତଙ୍କୁ ନିୟମରେ ଆଣେ, ଅଦଣ୍ଡ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ଏବଂ ନିୟମ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଚାଲିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ଦଣ୍ଡ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ତେଜସା ଦୁର୍ନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ହି ରାଜା ଭାସ୍କରଵତ୍ତତଃ। ଲୋକପ୍ରସାଦଂ ଗଚ୍ଛେତ ଦର୍ଶନାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ତତଃ ।। ୨୨୬.

ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ରାଜାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ଵୈ ଚାରୈରତୋ ରାଜା ସମୀରଣଃ । ଦୋଷନିଗ୍ରହକାରିତ୍ଵାଦ୍ରାଜା ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨୬.

ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି, ଏହିପରି ରାଜା ପବନ ପରି। ଦୋଷ ଦମନ କରିବାରୁ ରାଜା ବୈବସ୍ୱତ ଯମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ଯଦା ଦହତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ତଦା ଭଵତି ପାଵକଃ । ଯଦା ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯା ଦଦ୍ଯାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୨୬.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିକୁ ଦହନ କରନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନି ପରି; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ, ସେ ଧନର ମାଲିକ ହୁଅନ୍ତି।

ଧନଧାରାପ୍ରଵର୍ଷିତ୍ଵାଦ୍ଦେଵାଦୌ ଵରୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । କ୍ଷମଯା ଧାରଯଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ପାର୍ଯିଵଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୬.

ଧନର ଧାରା ବର୍ଷା କରିବାରୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବରୁଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିବାରୁ ରାଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ୟ ପରି ହୁଅନ୍ତି।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଦଣ୍ଡପ୍ରଣଯନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯେନ ରାଜ୍ଞଃ ପରା ଗତିଃ । ତ୍ରିଯଵଂ କୃଷ୍ଣଲଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଷସ୍ତତ୍‌ପଞ୍ଚକଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୭.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ନୀତି କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତିନିଟି ଯବ ହେଉଛି ଏକ କୃଷ୍ଣଳ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି କୃଷ୍ଣଳ ହେଉଛି ଏକ ମାଷ।

କୃଷ୍ଣଲାନାଂ ତଥା ଷଷ୍ଟ୍ଯା୧ କର୍ଷାର୍ଦ୍ଧଂ ରାମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ । ସୁଵର୍ଣଶ୍ଚ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ରାମ ଷୋଡଶମାଷକଃ ।। ୨୨୭.

ଏହିପରି, ଷଷ୍ଟିଟି କୃଷ୍ଣଳ ହେଉଛି ଅର୍ଦ୍ଧ କର୍ଷ, ରାମ; ଏବଂ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଷୋଳ ମାଷ।

ନିଷ୍କଃ ସୁଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଧରଣଂ ଦଶଭିସ୍ତୁ ତୈଃ । ତାମ୍ରରୂପ୍ଯସୁଵର୍ଣାନାଂ ମାନମେତତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିଂତଂ ।। ୨୨୭.

ଚାରିଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଏକ ନିଷ୍କ, ଏବଂ ଦଶଟି ନିଷ୍କ ହେଉଛି ଏକ ଧରଣ। ତାମ୍ବା, ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ପାଇଁ ଏହି ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସହସ୍ରମପି ଚୋତ୍ତମ । ଚୌରୈରମୂଷିତୋ ଯସ୍ତୁ ମୂଷିତୋଽସ୍ମୀତି ଭାଷତେ ।। ୨୨୭.

ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ପାଞ୍ଚ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ହଜାର। ଯଦି କେହି ଚୋରମାନେ ଠାରୁ ଚୋରି ହେବାକୁ କହି, 'ମୋର ଚୋରି ହୋଇଛି' ବୋଲି ଦାବି କରେ,

ତତ୍‌ପ୍ରଦାତରି ଭୂପାଲେ ସ ଦଣ୍ଡ୍ଯସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ । ଯୋ ଯାଵଦ୍ଵିପରୀତାର୍ଥଂ ମିଥ୍ଯା ଵା ଯୋ ଵଦେତ୍ତୁ ତଂ ।। ୨୨୭.

ରାଜା ଯଦି ସେଥିରେ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାକୁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି କେହି ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଥା କହେ,

କୂଟସାକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୁ କୁର୍ଵାଣାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ।। ୨୨୭.

ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ତିନିଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵିଵାସଯେଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣନ୍ତୁ ଭୋଜ୍ଯୋ ଵିଧିର୍ନ୍ନ ହୀରିତଃ । ନିକ୍ଷେପସ୍ଯ ସମଂ ମୂଲ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ନିକ୍ଷେପଭୁକ୍ ତଥା ।। ୨୨୭.

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଶ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ନୀତି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜମା ଥିବା ଜିନିଷ ବ୍ୟବହାର କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ମୂଲ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ।

ଵସ୍ତ୍ରାଦିକସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞ ତଥା ଧର୍ମୋ ନ ହୀଯତେ । ଯୋ ନିକ୍ଷେପଂ ଘାତଯତି ଯଶ୍ଚାନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଯାଚତେ ।। ୨୨୭.

ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୀତି ଲାଗୁ ହୁଏ; ଧର୍ମ କେବେ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି କେହି ଜମା ଥିବା ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ କରେ କିମ୍ବା ଯାହା ଜମା ହୋଇନଥିଲା ତାହା ଦାବି କରେ—

ତାଵୁଭୌ ଚୌରଵଚ୍ଛାସ୍ଯୌ ଦଣ୍ଡ୍ଯୌ ଵା ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦମଂ । ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଃ ପୁମାନ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ପରଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଵିକ୍ରଯଂ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଅଜ୍ଞାନରେ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୋରଙ୍କ ପରି ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ ଏବଂ ଦୁଇଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ନିର୍ଦ୍ଦୋଷୋ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵନ୍ତୁ ଚୌରଵଦ୍ଦଣ୍ଡମର୍ହତି

ଯଦି କେହି ଜାଣିସୁଣି ଏହି କାମ କରେ, ସେ ଦୋଷମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚୋର ପରି ଦଣ୍ଡିତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ।

ମୂଲ୍ଯମାଦାଯ ଯଃ ଶିଲ୍ପଂ ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯ ଏଵ ସଃ ।। ୨୨୭.୧୧ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯାପ୍ରଦାତାରଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଦଣ୍ଡଯେନ୍ନୃପଃ । ଭୃତି ଗୃହ୍ଯ ନ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଃ କର୍ମାଷ୍ଟୌ କୃଷ୍ଣଲା ଦମଃ ।। ୨୨୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ କାମ ପାଇଁ ଦେୟ ନେଇଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ କାମ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ।

ଅକାଲେ ତୁ ତ୍ଯଜନ୍ ଭୃତ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ତାଵଦେଵ ତୁ । କ୍ରୀତ୍ଵା ଵିକ୍ରୀଯ ଵା କିଞ୍ଚିଦ୍ଯସ୍ଯେହାନୁଶଯୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୮.

ଯଦି କେହି ସମୟର ପୂର୍ବରୁ ନୋକରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତିଏ ତତ୍ତିକି ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ। କିମ୍ବା କିଛି କିଣିବା କି ବେଚିବା ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ—

ସୋଽନ୍ତର୍ଦଶାହାତ୍ତତ୍ସ୍ଵାମୀ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚୈଵାଦଦୀତ ଚ । ପରେଣ ତୁ ଦଶାହସ୍ଯ ନାଦଦ୍ଯାନ୍ନୈଵ ଦାପଯେତ୍ ।। ୨୨୮.

ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମାଲିକ ଏହା ଫେରାଇପାରିବେ କିମ୍ବା ନେଇପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଦଶ ଦିନ ପରେ, ଏହା ଫେରାଇବା କି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଦତ୍ତାପ୍ଯଦତ୍ତା ସା ସସ୍ଯ ରାଜ୍ଞା ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ଶତଦ୍ଵଯଂ । ପ୍ରଦାଯ କନ୍ଯାଂ ଯୋଽନ୍ଯସ୍ମୈ ପୁନସ୍ତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୨୨୭.

ଯଦି କେହି ଜଣେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଣି ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ରାଜା ଦୁଇଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ।

ଦଣ୍ଡଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ତସ୍ଯାପ୍ଯୁତ୍ତମସାହସଃ । ସତ୍ଯଙ୍‌କାରେଣ ଵାଚା ଚ ଯୁକ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯମସଂଶଯଂ ।। ୨୨୭.

ଏହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ୟ ମନ ଓ କଥା ସହିତ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଉପକାର ମିଳେ।

ଲୁବ୍ଧୋଽନ୍ଯତ୍ର ଚ ଵିକ୍ରେତା ଷଟ୍‌ଶତଂ ଦଣ୍ଡମର୍ହତି । ଦଦ୍ଯାର୍ଦ୍ଧନୁଂ ନ ଯଃ ପାଲୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭକ୍ତଵେତନଂ ।। ୨୨୭.

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋଭୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ଛଅଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ ଯେଉଁ ଗୋପାଳ ଭୋଜନ ଓ ଦେୟ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ଧନୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଭୁଲ କରିଛନ୍ତି।