ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କାକଶଙ୍କୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାତାଂ ଵସତିଂ ଵସେତ୍। ନାପରୀକ୍ଷିତପୂର୍ଵଞ୍ଚ ଭୋଜନଂ ଶଯନଂ ସ୍ପୃଶେତ୍ ।। ୨୨୫.

ସେ ସବୁବେଳେ କାଉଁ ଭଳି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ, ଅଜଣା ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯାଞ୍ଚ ନକରି ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୟନସ୍ଥଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନାଵିଜ୍ଞାତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ନାଜ୍ଞାତାଂ ନାଵମାରୁହେତ୍ । ରାଷ୍ଟ୍ରକର୍ଷୀ ଭ୍ରସ୍ଯତେ ଚରାଜ୍ଯାର୍ଥାଚ୍ଚୈଵ ଜୀଵିତାତ୍ ।। ୨୨୫.

ଅଜଣା ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅଜଣା ନାଉକାରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅସାବଧାନ ହୁଏ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦୁହିଁ ହରାଏ।

ଭୃତୋ ଵତ୍ସୋ ଜାତବଲଃ କର୍ମଯୋଗ୍ଯୋ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ତଥା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଭାଗ ଭୃତଂ କର୍ମସହଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଯେପରି ଗାଈର ଛୁଆଁ ବଡ଼ ହେଲେ କାମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ଭଲ ଭାବେ ପାଳିତ ରାଜ୍ୟ କାମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୁଏ।

ସର୍ଵଂ କର୍ମେଦମାଯତ୍ତଂ ଵିଧାନେ ଦୈଵପୌରୁଷେ । ତଯୋର୍ଦୈଵଚଚିନ୍ତ୍ଯଂ ହି ପୌରୁଷେ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ରିଯା ।। ୨୨୫.

ସମସ୍ତ କାମ ଦେଉଁ ଓ ଉଦ୍ୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଦେଉଁ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସ୍ଵମେଵ କର୍ମ ଦୈଵାଖ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ଦେହାନ୍ତରାଜିତଂ । ତସ୍ମାତ୍ ପୌରୁଷମେଵେହ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୨୨୬.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଦେଉଁ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଏଠାରେ ଫଳ ଦେଉଛି; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଏଠି ଉଦ୍ୟମ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପ୍ରତିକୂଲଂ ତଥା ଦୈଵଂ ପୌରୁଷେଣ ଵିହନ୍ଯତେ । ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୂର୍ଵାତ୍ ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ପୌରୁଷଂ ଵିନା ।। ୨୨୬.

ଖରାପ ଦେଉଁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଉଦ୍ୟମ ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳିପାରେ।

ପୌରୁଷଂ ଦୈଵସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା କାଲେ ଫଲତି ଭାର୍ଗଵ । ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରଶ୍ଚ ଦ୍ଵଯଂ ପୁଂସଃ ଫଲାଵହଂ ।। ୨୨୬.

ଉଦ୍ୟମ ଦେଉଁର ଦୟା ମିଶିଲେ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଛି, ଭାର୍ଗବ; ଦେଉଁ ଓ ଉଦ୍ୟମ ଦୁହିଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଉଛି।

କୃଷେର୍ଵୃଷ୍ଟିସମାଯୋଗାତ୍ କାଲେ ସ୍ଯୁଃ ଫଲସିଦ୍ଧଯଃ । ସଧର୍ମ୍ମଂ ପୌରୁଷଂ କୁର୍ଯାନ୍ନାଲସୋ ନ ଚ ଦୈଵଵାନ୍ ।। ୨୨୬.

ଯେପରି ଚାଷ ଠିକ୍ ସମୟରେ ବର୍ଷା ମିଳିଲେ ଫଳ ଦେଉଛି, ସେପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅଳସ ହେବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କେବଳ ଦେଉଁ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସାମାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ । ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ଚଭେଦଦଣ୍ଡୌ ତଥାପରୌ ।। ୨୨୬.

ସମସ୍ତ କାମ ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ; ସାମ ଅର୍ଥାତ୍ ମିଳନ, ଦାନ, ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ପ୍ରଧାନ।

ମାଯୋପେକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରଜାଲଞ୍ଚ ଉପାଯାଃ ସପ୍ତ ତାଞ୍ଚ୍ଛୃଣୁ । ଦ୍ଵିଵିଧଂ କାଥିତଂ ସାମ ତଥ୍ଯଞ୍ଚାତତ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୨୨୬.

ଶୁଣ, ଉପାୟ ସାତଟି—ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ, ମାୟା, ଅବହେଳା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ; ସାମ ଦୁଇପ୍ରକାର—ସତ୍ୟ ଓ ଅବିରତ।

ତତ୍ରାପ୍ଯତଥ୍ଯଂ ସାଧୂନାମାକ୍ରୋଶାଯୈଵ ଜାଯତେ । ମହାକୁଲୀନା ହ୍ଯୃଜଵୋ ଧର୍ମନିତ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୨୨୬.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ ସାମ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ସରଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକ—

ସାମସାଧ୍ଯା ଅତଥ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଅପି । ତଥା ତଦୁପକାରାଣାଂ କୃତାନାଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣନଂ ।। ୨୨୬.

ସତ୍ୟ ସାମ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟର ଉପକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଆତ୍ମୀଯାନ୍ ଦର୍ଶଯେଦାଶାଂ ଯେନ ଦୋଷେଣ ବିଭ୍ଯତି । ପରାସ୍ତେନୈଵ ତେ ଭେଦ୍ଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଵୈ ଜ୍ଞାତିଭେଦକଃ ।। ୨୨୬.

ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ସେଇ ଉପାୟରେ ପରକିଆଙ୍କୁ ଭାଗ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକ ଭିତରେ ଭେଦ ଘଟାଇଥିବାକୁ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର।

ଅନ୍ତଃକୋଷଞ୍ଚୋପଶାମ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ତଂ ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ମନର ଭିତର ଦଳକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହିପରି କରିଲେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିପାରିବ।

ଉପାଯଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦୁଭଯଲୋକଭାକ୍ । ନ ସୋଽସ୍ତି ନାମ ଦାନେନ ଵଶଗୋ ଯୋ ନ ଜାଯତେ ।। ୨୨୬.

ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଦାନ; ଦାନ ଦେଇ ଦୁଇଟି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଅଧୀନ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମିତି କେହି ନାହିଁ।

ଦାନଵାନେଵ ଶକ୍ନୋତି ସଂହତାନ୍ ଭେଦିତୁଂ ପରାନ୍ । ତ୍ରଯାସାଧ୍ଯଂ ସାଧଯେତ୍ତଂ ଦଣ୍ଡେନ ଚ କୃତେନ ଚ ।। ୨୨୬.

ଯେ ଦାନ କରେ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ; ତିନିଜଣେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ କରିପାରେ।

ଦଣ୍ଡେ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡୋ ନାଶଯେଦ୍ ଦୁଷ୍ପ୍ରଣୀକୃତଃ । ଅଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ଦଣ୍ଡଯନ୍ନସ୍ଯେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ରାଜାପ୍ଯଦଣ୍ଡଯନ୍ ।। ୨୨୬.

ସମସ୍ତ କିଛି ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି; ଦଣ୍ଡ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦିଆଗଲେ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେ ରାଜା ଦୋଷୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଦୋଷ ନଥିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଦେଵଦୈତ୍ଯୋରଗନରାଃ ସିଦ୍ଧା ଭୂତାଃ ପତତ୍ରିଣଃ । ଉତ୍କ୍ରମେଯୁଃ ସ୍ଵମର୍ଯାଦାଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡାନ୍ ନ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ଦେବତା, ଦାନବ, ସର୍ପ, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଭୂତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରହିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଦେବେ।

ଯସ୍ମାଦଦାନ୍ତାନ୍ ଦମଯତ୍ଯଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ଦଣ୍ଡଯତ୍ଯପି । ଦମନାଦ୍ଦମ୍ଡନାଚ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।। ୨୨୬.

ଯେଉଁଠି ଅନିୟମିତଙ୍କୁ ନିୟମରେ ଆଣେ, ଅଦଣ୍ଡ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ଏବଂ ନିୟମ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଚାଲିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ଦଣ୍ଡ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ତେଜସା ଦୁର୍ନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ହି ରାଜା ଭାସ୍କରଵତ୍ତତଃ। ଲୋକପ୍ରସାଦଂ ଗଚ୍ଛେତ ଦର୍ଶନାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ତତଃ ।। ୨୨୬.

ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ରାଜାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ନୋତି ଵୈ ଚାରୈରତୋ ରାଜା ସମୀରଣଃ । ଦୋଷନିଗ୍ରହକାରିତ୍ଵାଦ୍ରାଜା ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୨୬.

ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହନ୍ତି, ଏହିପରି ରାଜା ପବନ ପରି। ଦୋଷ ଦମନ କରିବାରୁ ରାଜା ବୈବସ୍ୱତ ଯମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ଯଦା ଦହତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ତଦା ଭଵତି ପାଵକଃ । ଯଦା ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯା ଦଦ୍ଯାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଧନେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୨୬.

ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିକୁ ଦହନ କରନ୍ତି, ସେ ଅଗ୍ନି ପରି; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ, ସେ ଧନର ମାଲିକ ହୁଅନ୍ତି।

ଧନଧାରାପ୍ରଵର୍ଷିତ୍ଵାଦ୍ଦେଵାଦୌ ଵରୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । କ୍ଷମଯା ଧାରଯଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ପାର୍ଯିଵଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୬.

ଧନର ଧାରା ବର୍ଷା କରିବାରୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବରୁଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିବାରୁ ରାଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ୟ ପରି ହୁଅନ୍ତି।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଦଣ୍ଡପ୍ରଣଯନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯେନ ରାଜ୍ଞଃ ପରା ଗତିଃ । ତ୍ରିଯଵଂ କୃଷ୍ଣଲଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଷସ୍ତତ୍‌ପଞ୍ଚକଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୭.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ନୀତି କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତିନିଟି ଯବ ହେଉଛି ଏକ କୃଷ୍ଣଳ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି କୃଷ୍ଣଳ ହେଉଛି ଏକ ମାଷ।

କୃଷ୍ଣଲାନାଂ ତଥା ଷଷ୍ଟ୍ଯା୧ କର୍ଷାର୍ଦ୍ଧଂ ରାମ କୀର୍ତ୍ତିତଂ । ସୁଵର୍ଣଶ୍ଚ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ରାମ ଷୋଡଶମାଷକଃ ।। ୨୨୭.

ଏହିପରି, ଷଷ୍ଟିଟି କୃଷ୍ଣଳ ହେଉଛି ଅର୍ଦ୍ଧ କର୍ଷ, ରାମ; ଏବଂ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଷୋଳ ମାଷ।

ନିଷ୍କଃ ସୁଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଧରଣଂ ଦଶଭିସ୍ତୁ ତୈଃ । ତାମ୍ରରୂପ୍ଯସୁଵର୍ଣାନାଂ ମାନମେତତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିଂତଂ ।। ୨୨୭.

ଚାରିଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଏକ ନିଷ୍କ, ଏବଂ ଦଶଟି ନିଷ୍କ ହେଉଛି ଏକ ଧରଣ। ତାମ୍ବା, ଚାନ୍ଦି ଓ ସୁନା ପାଇଁ ଏହି ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସହସ୍ରମପି ଚୋତ୍ତମ । ଚୌରୈରମୂଷିତୋ ଯସ୍ତୁ ମୂଷିତୋଽସ୍ମୀତି ଭାଷତେ ।। ୨୨୭.

ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ପାଞ୍ଚ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ହଜାର। ଯଦି କେହି ଚୋରମାନେ ଠାରୁ ଚୋରି ହେବାକୁ କହି, 'ମୋର ଚୋରି ହୋଇଛି' ବୋଲି ଦାବି କରେ,

ତତ୍‌ପ୍ରଦାତରି ଭୂପାଲେ ସ ଦଣ୍ଡ୍ଯସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ । ଯୋ ଯାଵଦ୍ଵିପରୀତାର୍ଥଂ ମିଥ୍ଯା ଵା ଯୋ ଵଦେତ୍ତୁ ତଂ ।। ୨୨୭.

ରାଜା ଯଦି ସେଥିରେ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାକୁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି କେହି ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଥା କହେ,

କୂଟସାକ୍ଷ୍ଯନ୍ତୁ କୁର୍ଵାଣାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ।। ୨୨୭.

ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ତିନିଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।