ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କ୍ଵାପି କସ୍ଯାପି୩ ଵିଶ୍ଵାସୋ ବଵତୀହସଦା ନୃଣାଂ । ନିଶ୍ଚଯଶ୍ଚ ତଥା ମନ୍ତ୍ରେ କାର୍ଯ୍ଯ ଏକେନ ସୂରିଣା ।। ୨୨୫.

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି କେଉଁଜଣ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରର ନିଷ୍ପତି ଏକ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଉଚିତ।

ନଶ୍ଯେଦଵିନଯାଦ୍ରାଜାରାଜ୍ଯଞ୍ଚ ଵିନଯାଲ୍ଲଭେତ୍ । ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରଯୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଦଣ୍ଡନୀତିଞ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତୀଂ ।। ୨୨୫.

ଅନୁଶାସନ ନଥିଲେ ରାଜା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତିନି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଓ ଦଣ୍ଡ ନୀତିର ଶାଶ୍ୱତ ଜ୍ଞାନ ଶିଖିବା ଉଚିତ।

ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଞ୍ଚାର୍ଥଵିଦ୍ଯାଂ ଵାର୍ତ୍ତାରମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ଲୋକତଃ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ହିଶକ୍ରୋତି ଵଶେ ସ୍ଥାପଯିତୁଂ ପ୍ରଜାଃ ।। ୨୨୫.

ପ୍ରଶ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର, ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଏହି ସବୁ ଜଗତରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତିଛି, ସେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିପାରିବ।

ପୂଜ୍ଯା ଦେଵା ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନାନି ତେଷୁ ଚ । ଦ୍ଵିଜେ ଦାନଞ୍ଚକ୍ଷଯୋଽଯଂ ନିଧିଃ କୈଶ୍ଚିନ୍ନି ନାଶ୍ଯତେ ।। ୨୨୫.

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା ଅଶେଷ ଧନ, କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

ସଙ୍‌ଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତ୍ତିତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନଂ । ଦାନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଞ୍ଚ ରାଜ୍ଞୋ ନିଃ ଶ୍ରେଯସମ୍ପରଂ ।। ୨୨୫.

ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେବା ନୁହେଁ, ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେବା — ଏହି ସବୁ ରାଜା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ।

କୃପଣାନାଥଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଵିଧଵାନାଞ୍ଚ ଯୋଷିତାଂ । ଯୋଗକ୍ଷେମଞ୍ଚ ଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ତଥୈଵ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅନାଥ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିଧବା ନାରୀ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନାଂ କାର୍ଯନ୍ତାପସପୂଜନଂ । ନ ଵିଶ୍ଵସେଚ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତାପସେଷୁ ଚ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ ।। ୨୨୫.

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାପସମାନେଂକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ସବୁଠି ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାପସମାନେଂକୁ ଭଲଭାବେ ଭରସା କରିପାରିବେ।

ଵିଶ୍ଵାସଯେଚ୍ଚାପି ପରନ୍ତତ୍ତ୍ଵଭୂତେନ ହେତୁନା । ଵକକଵଚ୍ଚିନ୍ତଯେଦର୍ଥଂ ସିଂହଵଚ୍ଚ ପରାକ୍ରମେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଉଚିତ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ମାନେ ଭରସା ଦେବା ଉଚିତ; କଉଁ ଭଳି ଧୀରେ ଭାବିବା ଓ ସିଂହ ଭଳି ସାହସିକ ହୋଇ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଵୃକଵଚ୍ଚାଵଲୁମ୍ପେତ୍ ଶଶଵଚ୍ଚ ଵିନିଷ୍ପତେତ୍ । ଦୃଢପ୍ରହାରୀ ଚ ଭଵେତ୍ ତଥା ଶୂକରଵନ୍ନୃପଃ ।। ୨୨୫.

ଓଡ଼ିଆରେ: ନରେଶ, ତିନିଁ ଭଳି ଚତୁର ହେବା ଉଚିତ—ବଘ ଭଳି ଅବସର ଦେଖି ଧରିବା, ଶଶ ଭଳି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ପଛକୁ ହଟିବା, ଓ ଶୂକର ଭଳି ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ଦେବା।

ଚିତ୍ରାକାରଶ୍ଚ ଶିଖିଵଦ୍‌ ଦୃଢଭକ୍ତିସ୍ତଥା ଶ୍ଵଵତ୍ । ଭଵେଚ୍ଚ ମଧୁରାଭାଷୀ ତଥା କୋକିଲଵନ୍ନୃପଃ ।। ୨୨୬.

ନରେଶ, ମୟୂର ଭଳି ଚତୁର ଓ ଆକର୍ଷକ ହେବା, କୁକୁର ଭଳି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ କୋଇଳି ଭଳି ମିଷ୍ଟି କଥା କହିବା ଉଚିତ।

କାକଶଙ୍କୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯମଜ୍ଞାତାଂ ଵସତିଂ ଵସେତ୍। ନାପରୀକ୍ଷିତପୂର୍ଵଞ୍ଚ ଭୋଜନଂ ଶଯନଂ ସ୍ପୃଶେତ୍ ।। ୨୨୫.

ସେ ସବୁବେଳେ କାଉଁ ଭଳି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ, ଅଜଣା ସ୍ଥାନରେ ବସିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯାଞ୍ଚ ନକରି ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୟନସ୍ଥଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନାଵିଜ୍ଞାତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ନାଜ୍ଞାତାଂ ନାଵମାରୁହେତ୍ । ରାଷ୍ଟ୍ରକର୍ଷୀ ଭ୍ରସ୍ଯତେ ଚରାଜ୍ଯାର୍ଥାଚ୍ଚୈଵ ଜୀଵିତାତ୍ ।। ୨୨୫.

ଅଜଣା ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅଜଣା ନାଉକାରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଅସାବଧାନ ହୁଏ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦୁହିଁ ହରାଏ।

ଭୃତୋ ଵତ୍ସୋ ଜାତବଲଃ କର୍ମଯୋଗ୍ଯୋ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ତଥା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଭାଗ ଭୃତଂ କର୍ମସହଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଯେପରି ଗାଈର ଛୁଆଁ ବଡ଼ ହେଲେ କାମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ଭଲ ଭାବେ ପାଳିତ ରାଜ୍ୟ କାମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୁଏ।

ସର୍ଵଂ କର୍ମେଦମାଯତ୍ତଂ ଵିଧାନେ ଦୈଵପୌରୁଷେ । ତଯୋର୍ଦୈଵଚଚିନ୍ତ୍ଯଂ ହି ପୌରୁଷେ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ରିଯା ।। ୨୨୫.

ସମସ୍ତ କାମ ଦେଉଁ ଓ ଉଦ୍ୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଦେଉଁ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସ୍ଵମେଵ କର୍ମ ଦୈଵାଖ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ଦେହାନ୍ତରାଜିତଂ । ତସ୍ମାତ୍ ପୌରୁଷମେଵେହ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ।। ୨୨୬.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଦେଉଁ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଏଠାରେ ଫଳ ଦେଉଛି; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଏଠି ଉଦ୍ୟମ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପ୍ରତିକୂଲଂ ତଥା ଦୈଵଂ ପୌରୁଷେଣ ଵିହନ୍ଯତେ । ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍ କର୍ମ୍ମଣଃ ପୂର୍ଵାତ୍ ସିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାତ୍ପୌରୁଷଂ ଵିନା ।। ୨୨୬.

ଖରାପ ଦେଉଁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଉଦ୍ୟମ ଛଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳିପାରେ।

ପୌରୁଷଂ ଦୈଵସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା କାଲେ ଫଲତି ଭାର୍ଗଵ । ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରଶ୍ଚ ଦ୍ଵଯଂ ପୁଂସଃ ଫଲାଵହଂ ।। ୨୨୬.

ଉଦ୍ୟମ ଦେଉଁର ଦୟା ମିଶିଲେ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଛି, ଭାର୍ଗବ; ଦେଉଁ ଓ ଉଦ୍ୟମ ଦୁହିଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଉଛି।

କୃଷେର୍ଵୃଷ୍ଟିସମାଯୋଗାତ୍ କାଲେ ସ୍ଯୁଃ ଫଲସିଦ୍ଧଯଃ । ସଧର୍ମ୍ମଂ ପୌରୁଷଂ କୁର୍ଯାନ୍ନାଲସୋ ନ ଚ ଦୈଵଵାନ୍ ।। ୨୨୬.

ଯେପରି ଚାଷ ଠିକ୍ ସମୟରେ ବର୍ଷା ମିଳିଲେ ଫଳ ଦେଉଛି, ସେପରି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅଳସ ହେବା ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କେବଳ ଦେଉଁ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସାମାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁପକ୍ରମାଃ । ସାମ ଚୋପପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ଚଭେଦଦଣ୍ଡୌ ତଥାପରୌ ।। ୨୨୬.

ସମସ୍ତ କାମ ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ; ସାମ ଅର୍ଥାତ୍ ମିଳନ, ଦାନ, ଭେଦ ଓ ଦଣ୍ଡ—ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ପ୍ରଧାନ।

ମାଯୋପେକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରଜାଲଞ୍ଚ ଉପାଯାଃ ସପ୍ତ ତାଞ୍ଚ୍ଛୃଣୁ । ଦ୍ଵିଵିଧଂ କାଥିତଂ ସାମ ତଥ୍ଯଞ୍ଚାତତ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୨୨୬.

ଶୁଣ, ଉପାୟ ସାତଟି—ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ, ମାୟା, ଅବହେଳା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ; ସାମ ଦୁଇପ୍ରକାର—ସତ୍ୟ ଓ ଅବିରତ।

ତତ୍ରାପ୍ଯତଥ୍ଯଂ ସାଧୂନାମାକ୍ରୋଶାଯୈଵ ଜାଯତେ । ମହାକୁଲୀନା ହ୍ଯୃଜଵୋ ଧର୍ମନିତ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୨୨୬.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ ସାମ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ସରଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକ—

ସାମସାଧ୍ଯା ଅତଥ୍ଯୈଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସା ଅପି । ତଥା ତଦୁପକାରାଣାଂ କୃତାନାଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣନଂ ।। ୨୨୬.

ସତ୍ୟ ସାମ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟର ଉପକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଆତ୍ମୀଯାନ୍ ଦର୍ଶଯେଦାଶାଂ ଯେନ ଦୋଷେଣ ବିଭ୍ଯତି । ପରାସ୍ତେନୈଵ ତେ ଭେଦ୍ଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଵୈ ଜ୍ଞାତିଭେଦକଃ ।। ୨୨୬.

ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ସେଇ ଉପାୟରେ ପରକିଆଙ୍କୁ ଭାଗ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକ ଭିତରେ ଭେଦ ଘଟାଇଥିବାକୁ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର।

ଅନ୍ତଃକୋଷଞ୍ଚୋପଶାମ୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ଶତ୍ରୋଶ୍ଚ ତଂ ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ମନର ଭିତର ଦଳକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହିପରି କରିଲେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିପାରିବ।

ଉପାଯଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦୁଭଯଲୋକଭାକ୍ । ନ ସୋଽସ୍ତି ନାମ ଦାନେନ ଵଶଗୋ ଯୋ ନ ଜାଯତେ ।। ୨୨୬.

ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଦାନ; ଦାନ ଦେଇ ଦୁଇଟି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଅଧୀନ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମିତି କେହି ନାହିଁ।

ଦାନଵାନେଵ ଶକ୍ନୋତି ସଂହତାନ୍ ଭେଦିତୁଂ ପରାନ୍ । ତ୍ରଯାସାଧ୍ଯଂ ସାଧଯେତ୍ତଂ ଦଣ୍ଡେନ ଚ କୃତେନ ଚ ।। ୨୨୬.

ଯେ ଦାନ କରେ, ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ; ତିନିଜଣେ ଯାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ କରିପାରେ।

ଦଣ୍ଡେ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡୋ ନାଶଯେଦ୍ ଦୁଷ୍ପ୍ରଣୀକୃତଃ । ଅଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ଦଣ୍ଡଯନ୍ନସ୍ଯେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ ରାଜାପ୍ଯଦଣ୍ଡଯନ୍ ।। ୨୨୬.

ସମସ୍ତ କିଛି ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି; ଦଣ୍ଡ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଦିଆଗଲେ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେ ରାଜା ଦୋଷୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଦୋଷ ନଥିବାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଦେଵଦୈତ୍ଯୋରଗନରାଃ ସିଦ୍ଧା ଭୂତାଃ ପତତ୍ରିଣଃ । ଉତ୍କ୍ରମେଯୁଃ ସ୍ଵମର୍ଯାଦାଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡାନ୍ ନ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୨୬.

ଦେବତା, ଦାନବ, ସର୍ପ, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଭୂତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯଦି ଦଣ୍ଡ ରହିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଦେବେ।

ଯସ୍ମାଦଦାନ୍ତାନ୍ ଦମଯତ୍ଯଦଣ୍ଡ୍ଯାନ୍ଦଣ୍ଡଯତ୍ଯପି । ଦମନାଦ୍ଦମ୍ଡନାଚ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଦଣ୍ଡଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।। ୨୨୬.

ଯେଉଁଠି ଅନିୟମିତଙ୍କୁ ନିୟମରେ ଆଣେ, ଅଦଣ୍ଡ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ଏବଂ ନିୟମ ଓ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଚାଲିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ଦଣ୍ଡ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।