ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଜାତୀପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧି ସ୍ଯାତ୍ ତଗରାର୍ଦ୍ଧେନ ଯୋଜିତଂ । ସଦ୍ଧ୍ଯାମକଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵକୁଲୈସ୍ତୁଲ୍ଯଗନ୍ଧି ମନୋହରଂ ।। ୨୨୪.

ଟଗର ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ଧ ମିଶିଲେ, ଏହା ଜାତୀ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ପାଇଁ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଭକୁଳ ଫୁଲ ସହିତ ଦେଇଲେ, ସେହି ପରି ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାନ୍ତଗରଂ ଚୋଲଂ ତ୍ଵଚଂ ଚଵ୍ଯାଘ୍ରନଖଂ ନଖଂ । ଗନଧପତ୍ରଞ୍ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଗନ୍ଧତୈଲଂ ଭଵେଚ୍ଛୁଭଂ ।। ୨୨୪.

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଟଗର, ଚୋଲା, ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ବ୍ୟାଘ୍ରନଖ ଓ ନଖ, ଗନ୍ଧପତ୍ର ମିଶାଇଲେ, ଏହି ଗନ୍ଧ ତେଲ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ।

ତୈଲଂ ନିପୀଡିତଂ ରାମ ତିଲୈଃ ପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତୈଃ । ଵାସନାତ୍ ପୁଷ୍ପସଟ୍ଟଶଂ ଗନ୍ଧେନ ତୁ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ।। ୨୨୪.

ତିଳ ଦାଣା ଦେଇ ଚିପି ତେଲ ତିଆରି, ଫୁଲ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଫୁଲ ଦେଇ ଗନ୍ଧ ଦିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ଏଲାଲଵଙ୍ଗକକ୍କୋଲଜାତୀଫଲନିଶାକରାଃ । ଜାତୀପତ୍ରିକଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ମୁଖଵାସକାଃ ।। ୨୨୪.

ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, କକ୍କୋଳ, ଜାତୀ ଫଳ, ନିଶାକର, ଏବଂ ଜାତୀ ପତ୍ର ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଭାବେ ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

କର୍ପୂରଂ କୁଙ୍କୁମଂ କାନ୍ତା ମୃଗଦର୍ପଂ ହରେଣୁକଂ । କକ୍କୋଲୈଲାଲଵଙ୍ଗଞ୍ଚ ଜାତୀ କୋଶକମେଵ ଚ ।। ୨୨୪.

କର୍ପୂର, କୁଙ୍କୁମ, କାନ୍ତା, ମୃଗ ମସ୍କ, ହରେଣୁକ, କକ୍କୋଳ, ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, ଏବଂ ଜାତୀ ଫଳ ମିଶାଇବାକୁ।

ତ୍ଵକ୍‌ପତ୍ରଂ ତ୍ରୁଟିମୁସ୍ତୌ ଚ ଲତାଂ କସ୍ତୂରିକଂ ତଥା । କଣ୍ଟକାନି ଲଵଙ୍ଗସ୍ଯ ଫଲପତ୍ରେ ଚ ଜାତିତଃ ।। ୨୨୪.

ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ତୃଟି, ମୁସ୍ତା, ଲତା, କସ୍ତୂରୀ, ଲବଙ୍ଗର କଣ୍ଟ, ଏବଂ ଜାତୀର ପତ୍ର ଓ ଫଳ।

ମୁଖେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ ସୁଗନ୍ଧାସ୍ତା ମୁଖରୋଗଵିନାଶନାଃ ।। ୨୨୪.

ଏହି ସବୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ମୁଖରେ ରଖିଲେ, ମୁଖର ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପୂଗଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ପଞ୍ଚପଲ୍ଲଵଵାରିଣା । ଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଗୁଟିକାଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଵାସିତଂ ମୁଖଵାସକଂ ।। ୨୨୪.

ପୁଗା ଫଳକୁ ପଞ୍ଚ ପତ୍ରର ପାଣିରେ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ, ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏହା ମୁଖର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

କଟୁକଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଞ୍ଚ ଗୋମୂତ୍ରେ ଵାସିତଂ ତ୍ର୍ଯହଂ । କୃତଞ୍ଚ ପୂଗଵଦ୍ରାମ ମୁଖସୌଗନ୍ଧିକାରକଂ ।। ୨୨୪.

କଟୁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ଗୋମୁତ୍ରରେ ତିନି ଦିନ ଭିଜାଇ, ପୁଗା ଫଳ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏହା ମୁଖର ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ।

ତ୍ଵକ୍‌ପଥ୍ଯଯୋଃ ସମାଵଂଶୌ ଶଶିଭାଗାର୍ଦ୍ଧସଂଯୁତୌ । ନାଗଵଲ୍ଲୀସମୋ ଭାତି ମୁଖଵାସୋ ମନୋହରଃ ।। ୨୨୪.

ଦାଳିଚି ଓ ପଥ୍ୟା ସମାନ ଭାଗ, ଶଶିଭାଗ ଅର୍ଧ ମିଶି, ନାଗବଲ୍ଲୀ ସମାନ ଦେଇଲେ, ଏହା ମନୋହର ମୁଖର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ଏଵଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଣଂ ରକ୍ଷଣଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ନ ଚାସାଂ ଵିଶ୍ଵସେଜ୍ଜାତୁ ପୁତ୍ରମାତୁର୍ଵିଶେଷତଃ ।। ୨୨୪.

ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ସଦା ଜନନୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କୁ ଏକଦମ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ପୁଅ ଓ ମାତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷା ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ପୃଥିଵୀକ୍ଷିତା । ଧର୍ମାର୍ଥ୍କାମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଧନୁର୍ଵେଦଞ୍ଚ ଶିକ୍ଷଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜାଙ୍କ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବେଦ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ।

ଶିଲ୍ପାନି ଶିକ୍ଷଯେଚ୍ଚୈଵମାପ୍ତୈର୍ମିଥ୍ଯାପ୍ରିଯଂଵଦୈଃ । ଶରୀରରକ୍ଷାଵ୍ଯାଜେନ ରକ୍ଷିଣୋଽସ୍ଯ ନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଇ ଶିଳ୍ପ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ, ଝୁଟ ଓ ଚାଟୁକାରଙ୍କୁ ନୁହେଁ; ଶରୀର ରକ୍ଷା ଉପଲକ୍ଷେ ରକ୍ଷକ ଦିଅ।

ନ ଚାସ୍ଯ ସଙ୍ଗୋ ଦାତଵ୍ଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଲୁବ୍ଧଵିମାନିତୈଃ । ଅଶକ୍ଯନ୍ତୁ ଗୁଣାଧାନଂ କର୍ତ୍ତୁ ତଂ ବନ୍ଧଯେତ୍ ସୁଖୈଃ ।। ୨୨୫.

କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ, ଅଭିମାନୀ ସହିତ ମିଶିବା ଦିଅନ୍ତୁ ନୁହେଁ; ଗୁଣୀ ଯଦି ଅନୁଶାସନ ଦେଇବା ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ସୁବିଧା ଦେଇ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ।

ଅଧିକାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵିନୀତଂ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ । ମୃଗଯାଂ ପାନମକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯନାଶଂ ସ୍ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଃ ।। ୨୨୫.

ସମସ୍ତ ଅଧିକାରରେ ଶିଷ୍ଟ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା ମୃଗୟା, ମଦପାନ, ଜୁଆ ଓ ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା କାମ ଛାଡିଦେଇବା ଉଚିତ।

ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଵୃଥାଟ୍ଯାଞ୍ଚ ଵାକ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ନିନ୍ଦାଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯମର୍ଥଦୂଷଣମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଦିନେ ଶୁଇବା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଘୁଞ୍ଚିବା, କଠୋର କଥା, ନିନ୍ଦା, କଠୋର ଦଣ୍ଡ, ଅର୍ଥ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।

ଆକାରାଣାଂ ସମୁଚ୍ଛେଦୋ ଦୁର୍ଗାଦୀନାମସତ୍କ୍ରିଯା । ଅର୍ଥାନାଂ ଦୂଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣତ୍ଵମେଵ ଚ ।। ୨୨୫.

କିଲ୍ଲା ଓ ଦୁର୍ଗ ନଷ୍ଟ କରିବା, ଦୁର୍ଗ ଅବହେଳା, ଧନ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର, ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଙ୍ଗ ହେବା, ଏହି ସବୁ ଅର୍ଥ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ।

ଅଦେଶକାଲେ ଯଦ୍ଦାନମପାତ୍ରେ ଦାନମେଵ ଚ । ଅର୍ଥେଷୁ ଦୂଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମସତ୍କର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନଂ ।। ୨୨୫.

ଅଯୋଗ୍ୟ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଦାନ, ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ ଦେବା, ନିଜ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା — ଏହି ସବୁ ଦାନ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ, ଏହା ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାଏ।

କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ମଦଂ ମାନଂ ଲୋଭଂ ଦର୍ପଞ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ତତୋ ଭୃତ୍ଯଜଯଙ୍‌କୃତ୍ଵା ପୌରଜାନପଦଂ ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଇଛା, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ଅଭିମାନ, ଲୋଭ ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ନିଜ ଦାସମାନେକୁ ଅନୁଶାସନ କରି, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିବା ଉଚିତ।

ଜଯେଦ୍‌ବାହ୍ଯାନରୀନ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାହ୍ଯାଶ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧାରଯଃ । ଗୁରଵସ୍ତେ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ କୁଲ୍ଯାନନ୍ତରକୃତ୍ରିମାଃ ।। ୨୨୬.

ପ୍ରଥମେ ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିବା, ପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶତ୍ରୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିବା ଉଚିତ। ଜେଷ୍ଠ, ନିଜ ନାତ-ପାତ ଓ ନକଲି ନାତ-ପାତମାନେକୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।

ପିତୃପୈତାମଦ୍ଦଂ ମିତ୍ରଂ ସାମନ୍ତଞ୍ଚ ତଥା ରିପୋଃ । କୃତ୍ରିମଞ୍ଚ ମହାଭାଗା ମିତ୍ରନ୍ତ୍ରିଵିଧମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୨୬.

ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୁର୍ବଜଙ୍କର ମିତ୍ର, ସାଥୀ, ସୀମା ଅଧିକାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଓ ନକଲି ମିତ୍ର — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ମିତ୍ର ମନାଯାଏ, ମହାନ ଜନ।

ସ୍ଵାମ୍ଯମାତ୍ଯଞ୍ଜନପଦା ଦୁର୍ଗଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତଥୈଵ ଚ। କୋପୋ ମିତ୍ରଞ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସପ୍ତାଙ୍ଗଂ ରାଜ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୨୫.

ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦେଶ, କିଲା, ଧନ, ସେନା ଓ ମିତ୍ର — ଏହି ସାତଟି ରାଜ୍ୟର ଅଂଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଧର୍ମଜ୍ଞ।

ମୂଲଂ ସ୍ଵାମୀ ସ ଵୈ ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ୧ ବିଶେଷତଃ । ରାଜ୍ଯାଙ୍ଗଦ୍ରୋହିଣଂ ହନ୍ଯାତ୍କାଲେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ମୃଦୁର୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୫.

ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ମୂଳ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ରାଜ୍ୟର ଅଂଗକୁ ଦ୍ରୋହ କରୁଥିବାକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କଠୋର କିମ୍ବା ମୃଦୁ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଲୋକଦ୍ଵଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭୃତ୍ଯୈର୍ହାସଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଭୃତ୍ଯାଃ ପରିଭଵନ୍ତୀହ ନୃପଂ ହର୍ଷଣସତ୍କଥଂ ।। ୨୨୫.

ଏଭଳି, ରାଜା ଦୁଇ ଜଗତରେ ନିଜ ଦାସମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସ ହେବାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ଏଠାରେ ଦାସମାନେ ରାଜାକୁ ଅବମାନ କଲେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ମାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଲୋକସଙ୍‌ଗ୍ରହଣାର୍ଥାଯ କୃତକଵ୍ଯସନୋ ଭଵେତ୍ । ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷୀ ସ୍ଯାତ୍ ଲୋକାନାଂ ରଞ୍ଜନଂ ଚରେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଦାନ ଦେବାର ଅଭ୍ୟାସ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ। ମୃଦୁ ହସି ଦେଇ କଥା ହେବା ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାର ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ।

ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରସ୍ଯ ନୃପତେଃ କର୍ମହାନିର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍ । ରାଗେ ଦର୍ପେ ଚ ମାନେ ଚ ଦ୍ରୋହେ ପାପେ ଚ କର୍ମଣି ।। ୨୨୫.

ଯଦି ରାଜା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଳସି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ରାଗ, ଅଭିମାନ, ଅହଂକାର, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଅପ୍ରିଯେ ଚୈଵ ବକ୍ତଵ୍ଯେ ଦୀର୍ଘ୍ସୂତ୍ରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ। ଗୁପ୍ତମନ୍ତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ରାଜା ନାପଦୋ ଗୁପ୍ତମନ୍ତ୍ରତଃ ।। ୨୨୫.

ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବାକୁ ହେଲେ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ରଖିଲେ ଦୁର୍ଘଟନା ଆସିନଥାଏ।

ଆକାରୈରିଙ୍ଗିତୈର୍ଗତ୍ଯା ଚୈଷ୍ଟଯା ଭାଷିତେନ ଚ ।। ୨୨୫.

ଦେହର ଆକାର, ଇଙ୍ଗିତ, ଚାଳ-ଚଳନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା—

ନେତ୍ରଵକ୍ତ୍ରଵିକାରାଭ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଯତେଽନ୍ତର୍ଗତଂ ପୁନଃ । ନୈକସ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରଯେନୁମନ୍ତ୍ରଂ ନ ରାଜା ବହୁଭିଃ ସହ ।। ୨୨୫.

ନୟନ ଓ ମୁହଁର ଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗୁପ୍ତ ଭାବ ଧରାଯାଏ। ଏକା ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାଜା ଅନେକଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।