ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଘୃତଂ ସୁଗନ୍ଧି ଭଵତି ଦୁଗ୍ଧୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈସ୍ତଥା ଯଵୈଃ । ଭୋଜ୍ଯସ୍ଯ କଲ୍ପନୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍‌ଗନ୍ଧମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଘିଅ ଦୁଧ ଓ ଯବ ମିଶାଇଲେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ; ଏଭଳି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସୁଗନ୍ଧ ଆସିଥାଏ।

ଶୌଚମାଚମନଂ ରାମ ତଥୈଵ ଚ ଵିରେଚନଂ । ଭାଵନା ଚୈଵ ପାକଶ୍ଚ ବୋଧନଂ ଧୂପନନ୍ତଥା ।। ୨୨୪.

ଶୁଚିତା, ଆଚମନ, ଏହିପରି ଶୋଧନ, ଭାବନା, ପାକ, ଜାଗାଇବା ଓ ଧୂପନ, ରାମ।

ଵାସନଞ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ କର୍ମ୍ମାଷ୍ଟକମିଦଂ ସ୍ମୃତଂ । କପିତ୍ଥଵିଲ୍ଵଜମ୍ଵାମ୍ରକରଵୀରକପଲ୍ଲବୈଃ ।। ୨୨୪.

ବାସନା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ଆଠଟି କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି; କପିଥ, ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ ଓ କରବୀର ପତ୍ର ସହ।

କୃତ୍ଵୋଦକନ୍ତୁ ଯଦ୍‌ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଶୌଵିତଂ ଶୌଚନନ୍ତୁ ତତ୍ । ତେଷାମଭାଵେ ଶୌଚନ୍ତୁ ମୃଗଦର୍ପାମ୍ଭସା ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୪.

ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେହି ପବିତ୍ର ଗଣାଯିବ; ଏହାର ଅଭାବରେ, ମୃଗଦର୍ପ ଜଳରେ ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।

ସରଲଂ ଦେଵକାଷ୍ଠଞ୍ଚ୮ କର୍ପୂରଂ କାନ୍ତଯା ସହ । ବାଲଃ କୁନ୍ଦୁରୁକଶ୍ଚୈଵ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ଶ୍ରୀନିଵାସକଃ ।। ୨୨୪.

ସରଳ, ଦେବଦାରୁ କାଠ, କର୍ପୂର, କୁନ୍ଦ ସହିତ, ବାଲ, କୁନ୍ଦୁରୁକ, ଗୁଗୁଲୁ, ଶ୍ରୀନିବାସକ।

ସହ ସର୍ଜରସେନୈଵଂ ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯୈକଵିଂଶତିଃ । ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯଗଣାଦସ୍ମାଦେକଵିଂଶାଦ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା ।। ୨୨୪.

ସରଜ ରସ ସହିତ, ଏହିପରି ଏକୋଇଶଟି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ; ଏହି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଚାହିଁଲେ ଯେତେକି ନେଇପାରିବେ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ରଵ୍ଯେ ସମାଦାଯ ସର୍ଜଭାଗୈର୍ନ୍ନିଯୋଜଯେତ୍ । ନଖପିଣ୍ଯାକମଲଯୈଃ ସଂଯୋଜ୍ଯ ମଧୁନା ତଥା ।। ୨୨୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ନେଇ, ସରଜ ଭାଗ ସହିତ ମିଶାଇବା; ନଖ, ପିନ୍ୟା, ମଳ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇବା।

ମାସୀଂ ସୁରାଞ୍ଚ କୁଷ୍ଠଞ୍ଚ ସ୍ନାନଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ନିର୍ଦିଶେତ୍ ।। ୨୨୪.

ମାସି, ସୁରା ଓ କୁଷ୍ଠ ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସମାଦାଯ ଦ୍ରଵ୍ଯତ୍ରଯମଥେଚ୍ଛଯା । ମୃଗଦର୍ପଯୁତଂ ସ୍ନାନଂ କାର୍ଯଂ କନ୍ଦର୍ପଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୨୪.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତିନିଟି ନେଇ, ମୃଗଦର୍ପ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାମବାସନା ବଢ଼ାଏ।

ତ୍ଵଙ୍‌ମୁରାନଲଦୈସ୍ତୁଲ୍ଯୈର୍ଵାଲକାର୍ଦ୍ଧସମାଯୁତୈଃ। ସ୍ନାନମୁତ୍ପଲଗନ୍ଧି ସ୍ଯାତ୍ ସତୈଲଂ କୁଙ୍କୁମାଯତେ ।। ୨୨୪.

ଉତ୍ପଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣି, ମୁରା ଓ ଅନଲଦା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ଧ ମିଶିତ, ଏବଂ ତେଲ ସହିତ ନିସ୍ନାନ କଲେ, ଏହା କୁଙ୍କୁମ ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ହୋଇଯାଏ।

ଜାତୀପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧି ସ୍ଯାତ୍ ତଗରାର୍ଦ୍ଧେନ ଯୋଜିତଂ । ସଦ୍ଧ୍ଯାମକଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵକୁଲୈସ୍ତୁଲ୍ଯଗନ୍ଧି ମନୋହରଂ ।। ୨୨୪.

ଟଗର ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ଧ ମିଶିଲେ, ଏହା ଜାତୀ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ପାଇଁ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଭକୁଳ ଫୁଲ ସହିତ ଦେଇଲେ, ସେହି ପରି ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାନ୍ତଗରଂ ଚୋଲଂ ତ୍ଵଚଂ ଚଵ୍ଯାଘ୍ରନଖଂ ନଖଂ । ଗନଧପତ୍ରଞ୍ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଗନ୍ଧତୈଲଂ ଭଵେଚ୍ଛୁଭଂ ।। ୨୨୪.

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଟଗର, ଚୋଲା, ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ବ୍ୟାଘ୍ରନଖ ଓ ନଖ, ଗନ୍ଧପତ୍ର ମିଶାଇଲେ, ଏହି ଗନ୍ଧ ତେଲ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ।

ତୈଲଂ ନିପୀଡିତଂ ରାମ ତିଲୈଃ ପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତୈଃ । ଵାସନାତ୍ ପୁଷ୍ପସଟ୍ଟଶଂ ଗନ୍ଧେନ ତୁ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ।। ୨୨୪.

ତିଳ ଦାଣା ଦେଇ ଚିପି ତେଲ ତିଆରି, ଫୁଲ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଫୁଲ ଦେଇ ଗନ୍ଧ ଦିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ଏଲାଲଵଙ୍ଗକକ୍କୋଲଜାତୀଫଲନିଶାକରାଃ । ଜାତୀପତ୍ରିକଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ମୁଖଵାସକାଃ ।। ୨୨୪.

ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, କକ୍କୋଳ, ଜାତୀ ଫଳ, ନିଶାକର, ଏବଂ ଜାତୀ ପତ୍ର ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଭାବେ ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

କର୍ପୂରଂ କୁଙ୍କୁମଂ କାନ୍ତା ମୃଗଦର୍ପଂ ହରେଣୁକଂ । କକ୍କୋଲୈଲାଲଵଙ୍ଗଞ୍ଚ ଜାତୀ କୋଶକମେଵ ଚ ।। ୨୨୪.

କର୍ପୂର, କୁଙ୍କୁମ, କାନ୍ତା, ମୃଗ ମସ୍କ, ହରେଣୁକ, କକ୍କୋଳ, ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, ଏବଂ ଜାତୀ ଫଳ ମିଶାଇବାକୁ।

ତ୍ଵକ୍‌ପତ୍ରଂ ତ୍ରୁଟିମୁସ୍ତୌ ଚ ଲତାଂ କସ୍ତୂରିକଂ ତଥା । କଣ୍ଟକାନି ଲଵଙ୍ଗସ୍ଯ ଫଲପତ୍ରେ ଚ ଜାତିତଃ ।। ୨୨୪.

ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ତୃଟି, ମୁସ୍ତା, ଲତା, କସ୍ତୂରୀ, ଲବଙ୍ଗର କଣ୍ଟ, ଏବଂ ଜାତୀର ପତ୍ର ଓ ଫଳ।

ମୁଖେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ ସୁଗନ୍ଧାସ୍ତା ମୁଖରୋଗଵିନାଶନାଃ ।। ୨୨୪.

ଏହି ସବୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ମୁଖରେ ରଖିଲେ, ମୁଖର ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପୂଗଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ପଞ୍ଚପଲ୍ଲଵଵାରିଣା । ଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଗୁଟିକାଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଵାସିତଂ ମୁଖଵାସକଂ ।। ୨୨୪.

ପୁଗା ଫଳକୁ ପଞ୍ଚ ପତ୍ରର ପାଣିରେ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ, ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏହା ମୁଖର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

କଟୁକଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଞ୍ଚ ଗୋମୂତ୍ରେ ଵାସିତଂ ତ୍ର୍ଯହଂ । କୃତଞ୍ଚ ପୂଗଵଦ୍ରାମ ମୁଖସୌଗନ୍ଧିକାରକଂ ।। ୨୨୪.

କଟୁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ଗୋମୁତ୍ରରେ ତିନି ଦିନ ଭିଜାଇ, ପୁଗା ଫଳ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏହା ମୁଖର ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ।

ତ୍ଵକ୍‌ପଥ୍ଯଯୋଃ ସମାଵଂଶୌ ଶଶିଭାଗାର୍ଦ୍ଧସଂଯୁତୌ । ନାଗଵଲ୍ଲୀସମୋ ଭାତି ମୁଖଵାସୋ ମନୋହରଃ ।। ୨୨୪.

ଦାଳିଚି ଓ ପଥ୍ୟା ସମାନ ଭାଗ, ଶଶିଭାଗ ଅର୍ଧ ମିଶି, ନାଗବଲ୍ଲୀ ସମାନ ଦେଇଲେ, ଏହା ମନୋହର ମୁଖର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ଏଵଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଣଂ ରକ୍ଷଣଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ନ ଚାସାଂ ଵିଶ୍ଵସେଜ୍ଜାତୁ ପୁତ୍ରମାତୁର୍ଵିଶେଷତଃ ।। ୨୨୪.

ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ସଦା ଜନନୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କୁ ଏକଦମ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ପୁଅ ଓ ମାତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷା ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ପୃଥିଵୀକ୍ଷିତା । ଧର୍ମାର୍ଥ୍କାମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଧନୁର୍ଵେଦଞ୍ଚ ଶିକ୍ଷଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରାଜାଙ୍କ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବେଦ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ।

ଶିଲ୍ପାନି ଶିକ୍ଷଯେଚ୍ଚୈଵମାପ୍ତୈର୍ମିଥ୍ଯାପ୍ରିଯଂଵଦୈଃ । ଶରୀରରକ୍ଷାଵ୍ଯାଜେନ ରକ୍ଷିଣୋଽସ୍ଯ ନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଇ ଶିଳ୍ପ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ, ଝୁଟ ଓ ଚାଟୁକାରଙ୍କୁ ନୁହେଁ; ଶରୀର ରକ୍ଷା ଉପଲକ୍ଷେ ରକ୍ଷକ ଦିଅ।

ନ ଚାସ୍ଯ ସଙ୍ଗୋ ଦାତଵ୍ଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଲୁବ୍ଧଵିମାନିତୈଃ । ଅଶକ୍ଯନ୍ତୁ ଗୁଣାଧାନଂ କର୍ତ୍ତୁ ତଂ ବନ୍ଧଯେତ୍ ସୁଖୈଃ ।। ୨୨୫.

କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ, ଅଭିମାନୀ ସହିତ ମିଶିବା ଦିଅନ୍ତୁ ନୁହେଁ; ଗୁଣୀ ଯଦି ଅନୁଶାସନ ଦେଇବା ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ସୁବିଧା ଦେଇ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ।

ଅଧିକାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵିନୀତଂ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ । ମୃଗଯାଂ ପାନମକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯନାଶଂ ସ୍ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଃ ।। ୨୨୫.

ସମସ୍ତ ଅଧିକାରରେ ଶିଷ୍ଟ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା ମୃଗୟା, ମଦପାନ, ଜୁଆ ଓ ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା କାମ ଛାଡିଦେଇବା ଉଚିତ।

ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଵୃଥାଟ୍ଯାଞ୍ଚ ଵାକ୍ପାରୁଷ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ନିନ୍ଦାଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯମର୍ଥଦୂଷଣମୁତ୍ସୃଜେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଦିନେ ଶୁଇବା, ଅନାବଶ୍ୟକ ଘୁଞ୍ଚିବା, କଠୋର କଥା, ନିନ୍ଦା, କଠୋର ଦଣ୍ଡ, ଅର୍ଥ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।

ଆକାରାଣାଂ ସମୁଚ୍ଛେଦୋ ଦୁର୍ଗାଦୀନାମସତ୍କ୍ରିଯା । ଅର୍ଥାନାଂ ଦୂଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣତ୍ଵମେଵ ଚ ।। ୨୨୫.

କିଲ୍ଲା ଓ ଦୁର୍ଗ ନଷ୍ଟ କରିବା, ଦୁର୍ଗ ଅବହେଳା, ଧନ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର, ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଙ୍ଗ ହେବା, ଏହି ସବୁ ଅର୍ଥ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ।

ଅଦେଶକାଲେ ଯଦ୍ଦାନମପାତ୍ରେ ଦାନମେଵ ଚ । ଅର୍ଥେଷୁ ଦୂଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମସତ୍କର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତନଂ ।। ୨୨୫.

ଅଯୋଗ୍ୟ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଦାନ, ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ ଦେବା, ନିଜ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ଦାନ କରିବା — ଏହି ସବୁ ଦାନ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ, ଏହା ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାଏ।

କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ମଦଂ ମାନଂ ଲୋଭଂ ଦର୍ପଞ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ତତୋ ଭୃତ୍ଯଜଯଙ୍‌କୃତ୍ଵା ପୌରଜାନପଦଂ ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୫.

ଇଛା, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ଅଭିମାନ, ଲୋଭ ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ନିଜ ଦାସମାନେକୁ ଅନୁଶାସନ କରି, ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ଲୋକମାନେକୁ ଜିତିବା ଉଚିତ।