ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତତ୍କାମିତାସୁ ଚ ସ୍ତ୍ରୀସୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥେଵ ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଜ୍ଞାତମଣ୍ଡନକାଲାପି ନ କରୋତି ଚ ମଣ୍ଡନଂ ।। ୨୨୪.

ଯେଉଁ ଜନାନୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ ଅଟୁଛି, ସେ ଏପରି ଚିହ୍ନିବାଯାଏ: ମଣ୍ଡନ କରିବା ସମୟ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମଣ୍ଡନ କରେନାହିଁ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ହୃଷ୍ଟା ଭଵତି ଵୀକ୍ଷିତେ ଚ ପରାଙ୍‌ମୁଖୀ ।। ୨୨୪.

ଦେଖିଲେ ହିଁ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯମାନା ତଥାନ୍ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିଂ କ୍ଷିପତି ଚଞ୍ଚଲାଂ । ତଥାପ୍ଯୁପାଵର୍ତ୍ତଯିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ରୋତ୍ଯଶେଷତଃ ।। ୨୨୪.

ଅନ୍ୟଠାରେ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଫେଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ତଥାପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇପାରିନାହାନ୍ତି।

ଵିଵୃଣୀତି ତଥାହ୍ଗାନି ସ୍ଵସ୍ଯା ଗୁହ୍ଯାନି ଭାର୍ଗଵ । ଗହିତଞ୍ଚ ତଥୈଵାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିଗୂହତି ।। ୨୨୪.

ଭାର୍ଗବ, ଏଭଳି ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି, ତଥାପି ଧରାଯିଥିବା ଅଂଶକୁ ସାବଧାନରେ ଲୁଚାଇରଖନ୍ତି।

ତଦ୍ଦର୍ଶନେ ଚ କୁରୁତେ ଵାଲାଲିଡ୍ଗନଚୁମ୍ବନଂ । ଆଭାଷ୍ଯମାଣା ଭଵତି ସତ୍ଯଵାକ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୨୪.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଖେଳାଳି ଭଙ୍ଗିମା, ଆଲିଂଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କରନ୍ତି; କଥା ହେଲେ, ସତ୍ୟ କଥା ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ପୃଷ୍ଟା ପୁଲକିତୈରଙ୍ଗୈଃ ସ୍ଵେଦେନୈଵ ଚ ଭଜ୍ଯତେ । କରୋତି ଚ ତଥା ରାମ ସୁଲଭଦ୍ରଵ୍ଯଯାଚନଂ ।। ୨୨୪.

ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ପସିନାରେ ଭିଜିଯାନ୍ତି; ରାମ, ସେ ସହଜରେ ଛୋଟ ଉପହାର ମାଗନ୍ତି।

ତତଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପି ପ୍ରାପ୍ଯ କରୋତି ପରମାଂ ମୁଦଂ । ନାମସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନାଦେଵ ମୁଦିତା ବହୁ ମନ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ତାପରେ, ଅଳ୍ପ କିଛି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବହୁତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ନିଜ ନାମ ଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି।

କରକଜାଙ୍କାଙ୍କିତାନ୍ଯସ୍ଯ ଫଲାନି ପ୍ରେଷଯତ୍ଯପି । ତତ୍ପ୍ରେଷିତଞ୍ଚ ହୃଦଯେ ଵିନ୍ଯସତ୍ଯପି ଚାଦରାତ୍ ।। ୨୨୪.

ସେ ନିଜ ହାତର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଫଳ ତାଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯାହା ପଠାଯିଥାଏ, ଆଦରରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ରଖନ୍ତି।

ଆଲିଙ୍ଗନୈଶ୍ଚ ଗାତ୍ରାଣି ଲିମ୍ପତୀଵାମୃତେନ ଯା । ସୁପ୍ତେ ସ୍ଵପିତ୍ଯଥାଦୌ ଚ ତଥା ତସ୍ଯ ଵିବୁଧ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଆଲିଂଗନ କରି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ମଧୁର ରସରେ ଭରିଦିଅନ୍ତି; ସେ ଶୁଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଇଯାନ୍ତି, ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଉଠିଯାନ୍ତି।

ଉରୂ ସ୍ପୃଶତି ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁପ୍ତଞ୍ଚୈନଂ ଵିବୁଧ୍ଯତେ । କପିତ୍ଥଚୂର୍ଣଯୋଗେନ ତଥା ଦଧ୍ନଃ ସ୍ରଜା ତଥା ।। ୨୨୪.

ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ଓ ଶୁଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଦିଅନ୍ତି; କପିଥ ପୌଡ଼ର ଓ ଦହିର ମାଳା ଦେଇ।

ଘୃତଂ ସୁଗନ୍ଧି ଭଵତି ଦୁଗ୍ଧୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈସ୍ତଥା ଯଵୈଃ । ଭୋଜ୍ଯସ୍ଯ କଲ୍ପନୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍‌ଗନ୍ଧମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଘିଅ ଦୁଧ ଓ ଯବ ମିଶାଇଲେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ; ଏଭଳି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସୁଗନ୍ଧ ଆସିଥାଏ।

ଶୌଚମାଚମନଂ ରାମ ତଥୈଵ ଚ ଵିରେଚନଂ । ଭାଵନା ଚୈଵ ପାକଶ୍ଚ ବୋଧନଂ ଧୂପନନ୍ତଥା ।। ୨୨୪.

ଶୁଚିତା, ଆଚମନ, ଏହିପରି ଶୋଧନ, ଭାବନା, ପାକ, ଜାଗାଇବା ଓ ଧୂପନ, ରାମ।

ଵାସନଞ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ କର୍ମ୍ମାଷ୍ଟକମିଦଂ ସ୍ମୃତଂ । କପିତ୍ଥଵିଲ୍ଵଜମ୍ଵାମ୍ରକରଵୀରକପଲ୍ଲବୈଃ ।। ୨୨୪.

ବାସନା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ଆଠଟି କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି; କପିଥ, ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ ଓ କରବୀର ପତ୍ର ସହ।

କୃତ୍ଵୋଦକନ୍ତୁ ଯଦ୍‌ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଶୌଵିତଂ ଶୌଚନନ୍ତୁ ତତ୍ । ତେଷାମଭାଵେ ଶୌଚନ୍ତୁ ମୃଗଦର୍ପାମ୍ଭସା ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୪.

ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେହି ପବିତ୍ର ଗଣାଯିବ; ଏହାର ଅଭାବରେ, ମୃଗଦର୍ପ ଜଳରେ ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।

ସରଲଂ ଦେଵକାଷ୍ଠଞ୍ଚ୮ କର୍ପୂରଂ କାନ୍ତଯା ସହ । ବାଲଃ କୁନ୍ଦୁରୁକଶ୍ଚୈଵ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ଶ୍ରୀନିଵାସକଃ ।। ୨୨୪.

ସରଳ, ଦେବଦାରୁ କାଠ, କର୍ପୂର, କୁନ୍ଦ ସହିତ, ବାଲ, କୁନ୍ଦୁରୁକ, ଗୁଗୁଲୁ, ଶ୍ରୀନିବାସକ।

ସହ ସର୍ଜରସେନୈଵଂ ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯୈକଵିଂଶତିଃ । ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯଗଣାଦସ୍ମାଦେକଵିଂଶାଦ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା ।। ୨୨୪.

ସରଜ ରସ ସହିତ, ଏହିପରି ଏକୋଇଶଟି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ; ଏହି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଚାହିଁଲେ ଯେତେକି ନେଇପାରିବେ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ରଵ୍ଯେ ସମାଦାଯ ସର୍ଜଭାଗୈର୍ନ୍ନିଯୋଜଯେତ୍ । ନଖପିଣ୍ଯାକମଲଯୈଃ ସଂଯୋଜ୍ଯ ମଧୁନା ତଥା ।। ୨୨୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ନେଇ, ସରଜ ଭାଗ ସହିତ ମିଶାଇବା; ନଖ, ପିନ୍ୟା, ମଳ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇବା।

ମାସୀଂ ସୁରାଞ୍ଚ କୁଷ୍ଠଞ୍ଚ ସ୍ନାନଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ନିର୍ଦିଶେତ୍ ।। ୨୨୪.

ମାସି, ସୁରା ଓ କୁଷ୍ଠ ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସମାଦାଯ ଦ୍ରଵ୍ଯତ୍ରଯମଥେଚ୍ଛଯା । ମୃଗଦର୍ପଯୁତଂ ସ୍ନାନଂ କାର୍ଯଂ କନ୍ଦର୍ପଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୨୪.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତିନିଟି ନେଇ, ମୃଗଦର୍ପ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାମବାସନା ବଢ଼ାଏ।

ତ୍ଵଙ୍‌ମୁରାନଲଦୈସ୍ତୁଲ୍ଯୈର୍ଵାଲକାର୍ଦ୍ଧସମାଯୁତୈଃ। ସ୍ନାନମୁତ୍ପଲଗନ୍ଧି ସ୍ଯାତ୍ ସତୈଲଂ କୁଙ୍କୁମାଯତେ ।। ୨୨୪.

ଉତ୍ପଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣି, ମୁରା ଓ ଅନଲଦା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ଧ ମିଶିତ, ଏବଂ ତେଲ ସହିତ ନିସ୍ନାନ କଲେ, ଏହା କୁଙ୍କୁମ ଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ହୋଇଯାଏ।

ଜାତୀପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧି ସ୍ଯାତ୍ ତଗରାର୍ଦ୍ଧେନ ଯୋଜିତଂ । ସଦ୍ଧ୍ଯାମକଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵକୁଲୈସ୍ତୁଲ୍ଯଗନ୍ଧି ମନୋହରଂ ।। ୨୨୪.

ଟଗର ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ଧ ମିଶିଲେ, ଏହା ଜାତୀ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ପାଇଁ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଭକୁଳ ଫୁଲ ସହିତ ଦେଇଲେ, ସେହି ପରି ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାନ୍ତଗରଂ ଚୋଲଂ ତ୍ଵଚଂ ଚଵ୍ଯାଘ୍ରନଖଂ ନଖଂ । ଗନଧପତ୍ରଞ୍ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଗନ୍ଧତୈଲଂ ଭଵେଚ୍ଛୁଭଂ ।। ୨୨୪.

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଟଗର, ଚୋଲା, ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ବ୍ୟାଘ୍ରନଖ ଓ ନଖ, ଗନ୍ଧପତ୍ର ମିଶାଇଲେ, ଏହି ଗନ୍ଧ ତେଲ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ।

ତୈଲଂ ନିପୀଡିତଂ ରାମ ତିଲୈଃ ପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତୈଃ । ଵାସନାତ୍ ପୁଷ୍ପସଟ୍ଟଶଂ ଗନ୍ଧେନ ତୁ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵଂ ।। ୨୨୪.

ତିଳ ଦାଣା ଦେଇ ଚିପି ତେଲ ତିଆରି, ଫୁଲ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଫୁଲ ଦେଇ ଗନ୍ଧ ଦିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ମନୋହର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

ଏଲାଲଵଙ୍ଗକକ୍କୋଲଜାତୀଫଲନିଶାକରାଃ । ଜାତୀପତ୍ରିକଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ମୁଖଵାସକାଃ ।। ୨୨୪.

ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, କକ୍କୋଳ, ଜାତୀ ଫଳ, ନିଶାକର, ଏବଂ ଜାତୀ ପତ୍ର ସହିତ ମିଶି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଭାବେ ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

କର୍ପୂରଂ କୁଙ୍କୁମଂ କାନ୍ତା ମୃଗଦର୍ପଂ ହରେଣୁକଂ । କକ୍କୋଲୈଲାଲଵଙ୍ଗଞ୍ଚ ଜାତୀ କୋଶକମେଵ ଚ ।। ୨୨୪.

କର୍ପୂର, କୁଙ୍କୁମ, କାନ୍ତା, ମୃଗ ମସ୍କ, ହରେଣୁକ, କକ୍କୋଳ, ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, ଏବଂ ଜାତୀ ଫଳ ମିଶାଇବାକୁ।

ତ୍ଵକ୍‌ପତ୍ରଂ ତ୍ରୁଟିମୁସ୍ତୌ ଚ ଲତାଂ କସ୍ତୂରିକଂ ତଥା । କଣ୍ଟକାନି ଲଵଙ୍ଗସ୍ଯ ଫଲପତ୍ରେ ଚ ଜାତିତଃ ।। ୨୨୪.

ଦାଳିଚି ପତ୍ର, ତୃଟି, ମୁସ୍ତା, ଲତା, କସ୍ତୂରୀ, ଲବଙ୍ଗର କଣ୍ଟ, ଏବଂ ଜାତୀର ପତ୍ର ଓ ଫଳ।

ମୁଖେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ ସୁଗନ୍ଧାସ୍ତା ମୁଖରୋଗଵିନାଶନାଃ ।। ୨୨୪.

ଏହି ସବୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ମୁଖରେ ରଖିଲେ, ମୁଖର ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ପୂଗଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ପଞ୍ଚପଲ୍ଲଵଵାରିଣା । ଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଗୁଟିକାଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଵାସିତଂ ମୁଖଵାସକଂ ।। ୨୨୪.

ପୁଗା ଫଳକୁ ପଞ୍ଚ ପତ୍ରର ପାଣିରେ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ, ମୁଖର ଗନ୍ଧ ଦେବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଭିଜାଇଲେ, ଏହା ମୁଖର ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

କଟୁକଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଞ୍ଚ ଗୋମୂତ୍ରେ ଵାସିତଂ ତ୍ର୍ଯହଂ । କୃତଞ୍ଚ ପୂଗଵଦ୍ରାମ ମୁଖସୌଗନ୍ଧିକାରକଂ ।। ୨୨୪.

କଟୁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୁ ଗୋମୁତ୍ରରେ ତିନି ଦିନ ଭିଜାଇ, ପୁଗା ଫଳ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏହା ମୁଖର ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ।