ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ମ୍ରିଯନ୍ନପି ନ ଚାଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତଥା କରଂ । ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵିଷଯେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ସୀଦତି କ୍ଷୁଧା ।। ୨୨୨.

ମରିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କର ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ଦେଶରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋକରେ ଭୁଗୁଛନ୍ତି—

ତସ୍ଯ ସୀଦତି ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵ୍ଯାଧିଦୁର୍ଭିକ୍ଷତସ୍ତରୈଃ । ଶ୍ରୁତଂ ଵୃତ୍ତନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵୃତ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ ।। ୨୨୨.

ତାହାର ଦେଶ ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ବିପଦରେ ଅବନତି ହୁଏ; ଏହି କଥା ଜଣାଇ ରାଜା ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ଦେବା ଉଚିତ୍।

କ୍ଷେଚ୍ଚ ସର୍ଵତସ୍ତ୍ଵେନଂ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵୌରସଂ । ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ରାଜ୍ଞା ଯଃ କୁରୁତେ ଧର୍ମମନ୍ଵହଂ ।। ୨୨୨.

ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଦିନେ ଧର୍ମ କରେ—

ତେନାଯୁର୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ରଵିଣଂ ରାଷ୍ଟ୍ରମେଵ ଚ । କର୍ମ୍ମ କୁର୍ଯୁର୍ନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମାସେନୈକଞ୍ଚ୧୦ ଶିଲ୍ପିନଃ ।। ୨୨୨.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଆୟୁ, ଧନ ଓ ଦେଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; କାରିଗରମାନେ ଏକ ମାସରେ ଏକ କାମ ରାଜା ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍।

ରାଜଧର୍ମାଃ ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽନ୍ତଃ ପୁରଚିନ୍ତାଂ ଚ ଧର୍ମାଦ୍ଯାଃ ପୁରୁଷାର୍ଥକାଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯରକ୍ଷଯା ତେଷାଂ ସେଵା କାର୍ଯା ସ୍ତ୍ରିଯା ନୃପୈଃ ।। ୨୨୪.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଚିନ୍ତା ଓ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ନିମିତ୍ତ ଧର୍ମ ଦିଆଯାଇଥିବା କଥା କହିବି। ଏହାରେ ଏକାଉଁ ରକ୍ଷା ଓ ସେବା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାନୀମାନେ ପାଇବା ଉଚିତ୍।

ଧର୍ମମୂଲୋଽର୍ଥଵିଟପସ୍ତଥା କର୍ମ୍ମଫଲୋ ମହାନ୍ । ତ୍ରିଵର୍ଗପାଦପସ୍ତତ୍ର ରକ୍ଷଯା ଫଲଭାଗ୍‌ ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୪.

ଧର୍ମ ହେଉଛି ମୂଳ, ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତଣ୍ଡ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବଡ଼; ଏହି ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟର ଗଛରେ ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଫଳର ଭାଗ ମିଳେ।

କାମାଧୀନାଃ୧ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରାମ ତଦର୍ଥଂ ରତ୍ନସଙ୍‌ଗ୍ରହଃ । ସେଵ୍ଯାସ୍ତା ନାତିସେଵ୍ଯାସ୍ଚ ଭୂଭୁଜା ଵିଷଯୈଷିଣା ।। ୨୨୪.

ଜନାନୀମାନେ କାମ ନିମିତ୍ତ ଚଳିଥାନ୍ତି, ରାମ; ଏହି କାରଣରେ ରତ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ଦରକାର। ଭୂପତି ଯିଏ ଦେଶ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଜନାନୀମାନେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ।

ଦୁଷ୍ଟାନ୍ଯାଚରତେ୪ ଯା ତୁ ନାଭିନନ୍ଦତି ତତ୍କଥାଂ। ଐକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଷଦ୍ଭିର୍ଵ୍ରଜତି ଗର୍ଵଂ ଵହତି ଚୋଦ୍ଧତା ।। ୨୨୪.

ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟା, ସେ ଭୁଲ କାମ କରେ, ଏପରି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା କରେ, ଅହଂକାର ଓ ଅଭିମାନ ଧରିଥାଏ।

ଚୁମ୍ବିତା ମାର୍ଷ୍ଟି ଵଦନଂ ଦତ୍ତନ୍ନ ବହୁ ମନ୍ଯତେ । ସ୍ଵପିତ୍ଯାଦୌ ପ୍ରସୁପ୍ତାପି ତଥା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିବୁଧ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ସେ ମୁହଁ ପଖାଳି ଦେଉଥାଏ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ଆରମ୍ଭରେ ଶୁଇଯାଏ, ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଇଯାଏ, ଅନ୍ତେ ଜାଗିଥାଏ।

ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଧୁନୋତି ଗାତ୍ରାଣି ଗାତ୍ରଞ୍ଚ ଵିରୁଣାଦ୍ଧି ଯା । ଈଷଚ୍ଛୃଣୋତି ଵାକ୍ଯାନି ପ୍ରିଯାଣ୍ଯପି ପରାଙ୍‌ମୁଖୀ ।। ୨୨୪.

ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ଦେହ ହଲାଇ ଦେଉଥାଏ, ଦେହକୁ ଦୂର କରେ; ପ୍ରିୟ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଶୁଅନ୍ତି, ମୁହଁ ଦୂର କରିଥାଏ।

ତତ୍କାମିତାସୁ ଚ ସ୍ତ୍ରୀସୁ ମଧ୍ଯସ୍ଥେଵ ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଜ୍ଞାତମଣ୍ଡନକାଲାପି ନ କରୋତି ଚ ମଣ୍ଡନଂ ।। ୨୨୪.

ଯେଉଁ ଜନାନୀ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନାସକ୍ତ ଅଟୁଛି, ସେ ଏପରି ଚିହ୍ନିବାଯାଏ: ମଣ୍ଡନ କରିବା ସମୟ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମଣ୍ଡନ କରେନାହିଁ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ହୃଷ୍ଟା ଭଵତି ଵୀକ୍ଷିତେ ଚ ପରାଙ୍‌ମୁଖୀ ।। ୨୨୪.

ଦେଖିଲେ ହିଁ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯମାନା ତଥାନ୍ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିଂ କ୍ଷିପତି ଚଞ୍ଚଲାଂ । ତଥାପ୍ଯୁପାଵର୍ତ୍ତଯିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ରୋତ୍ଯଶେଷତଃ ।। ୨୨୪.

ଅନ୍ୟଠାରେ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଫେଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି, ତଥାପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇପାରିନାହାନ୍ତି।

ଵିଵୃଣୀତି ତଥାହ୍ଗାନି ସ୍ଵସ୍ଯା ଗୁହ୍ଯାନି ଭାର୍ଗଵ । ଗହିତଞ୍ଚ ତଥୈଵାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିଗୂହତି ।। ୨୨୪.

ଭାର୍ଗବ, ଏଭଳି ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି, ତଥାପି ଧରାଯିଥିବା ଅଂଶକୁ ସାବଧାନରେ ଲୁଚାଇରଖନ୍ତି।

ତଦ୍ଦର୍ଶନେ ଚ କୁରୁତେ ଵାଲାଲିଡ୍ଗନଚୁମ୍ବନଂ । ଆଭାଷ୍ଯମାଣା ଭଵତି ସତ୍ଯଵାକ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୨୪.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଖେଳାଳି ଭଙ୍ଗିମା, ଆଲିଂଗନ ଓ ଚୁମ୍ବନ କରନ୍ତି; କଥା ହେଲେ, ସତ୍ୟ କଥା ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ୍ପୃଷ୍ଟା ପୁଲକିତୈରଙ୍ଗୈଃ ସ୍ଵେଦେନୈଵ ଚ ଭଜ୍ଯତେ । କରୋତି ଚ ତଥା ରାମ ସୁଲଭଦ୍ରଵ୍ଯଯାଚନଂ ।। ୨୨୪.

ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ପସିନାରେ ଭିଜିଯାନ୍ତି; ରାମ, ସେ ସହଜରେ ଛୋଟ ଉପହାର ମାଗନ୍ତି।

ତତଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପି ପ୍ରାପ୍ଯ କରୋତି ପରମାଂ ମୁଦଂ । ନାମସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନାଦେଵ ମୁଦିତା ବହୁ ମନ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ତାପରେ, ଅଳ୍ପ କିଛି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବହୁତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ନିଜ ନାମ ଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି।

କରକଜାଙ୍କାଙ୍କିତାନ୍ଯସ୍ଯ ଫଲାନି ପ୍ରେଷଯତ୍ଯପି । ତତ୍ପ୍ରେଷିତଞ୍ଚ ହୃଦଯେ ଵିନ୍ଯସତ୍ଯପି ଚାଦରାତ୍ ।। ୨୨୪.

ସେ ନିଜ ହାତର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଫଳ ତାଙ୍କୁ ପଠାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯାହା ପଠାଯିଥାଏ, ଆଦରରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ରଖନ୍ତି।

ଆଲିଙ୍ଗନୈଶ୍ଚ ଗାତ୍ରାଣି ଲିମ୍ପତୀଵାମୃତେନ ଯା । ସୁପ୍ତେ ସ୍ଵପିତ୍ଯଥାଦୌ ଚ ତଥା ତସ୍ଯ ଵିବୁଧ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଆଲିଂଗନ କରି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ମଧୁର ରସରେ ଭରିଦିଅନ୍ତି; ସେ ଶୁଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଇଯାନ୍ତି, ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଉଠିଯାନ୍ତି।

ଉରୂ ସ୍ପୃଶତି ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୁପ୍ତଞ୍ଚୈନଂ ଵିବୁଧ୍ଯତେ । କପିତ୍ଥଚୂର୍ଣଯୋଗେନ ତଥା ଦଧ୍ନଃ ସ୍ରଜା ତଥା ।। ୨୨୪.

ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ଓ ଶୁଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଦିଅନ୍ତି; କପିଥ ପୌଡ଼ର ଓ ଦହିର ମାଳା ଦେଇ।

ଘୃତଂ ସୁଗନ୍ଧି ଭଵତି ଦୁଗ୍ଧୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈସ୍ତଥା ଯଵୈଃ । ଭୋଜ୍ଯସ୍ଯ କଲ୍ପନୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍‌ଗନ୍ଧମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ ।। ୨୨୪.

ଘିଅ ଦୁଧ ଓ ଯବ ମିଶାଇଲେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ; ଏଭଳି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସୁଗନ୍ଧ ଆସିଥାଏ।

ଶୌଚମାଚମନଂ ରାମ ତଥୈଵ ଚ ଵିରେଚନଂ । ଭାଵନା ଚୈଵ ପାକଶ୍ଚ ବୋଧନଂ ଧୂପନନ୍ତଥା ।। ୨୨୪.

ଶୁଚିତା, ଆଚମନ, ଏହିପରି ଶୋଧନ, ଭାବନା, ପାକ, ଜାଗାଇବା ଓ ଧୂପନ, ରାମ।

ଵାସନଞ୍ଚୈଵ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ କର୍ମ୍ମାଷ୍ଟକମିଦଂ ସ୍ମୃତଂ । କପିତ୍ଥଵିଲ୍ଵଜମ୍ଵାମ୍ରକରଵୀରକପଲ୍ଲବୈଃ ।। ୨୨୪.

ବାସନା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ଆଠଟି କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି; କପିଥ, ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ ଓ କରବୀର ପତ୍ର ସହ।

କୃତ୍ଵୋଦକନ୍ତୁ ଯଦ୍‌ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଶୌଵିତଂ ଶୌଚନନ୍ତୁ ତତ୍ । ତେଷାମଭାଵେ ଶୌଚନ୍ତୁ ମୃଗଦର୍ପାମ୍ଭସା ଭଵେତ୍ ।। ୨୨୪.

ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେହି ପବିତ୍ର ଗଣାଯିବ; ଏହାର ଅଭାବରେ, ମୃଗଦର୍ପ ଜଳରେ ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।

ସରଲଂ ଦେଵକାଷ୍ଠଞ୍ଚ୮ କର୍ପୂରଂ କାନ୍ତଯା ସହ । ବାଲଃ କୁନ୍ଦୁରୁକଶ୍ଚୈଵ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ଶ୍ରୀନିଵାସକଃ ।। ୨୨୪.

ସରଳ, ଦେବଦାରୁ କାଠ, କର୍ପୂର, କୁନ୍ଦ ସହିତ, ବାଲ, କୁନ୍ଦୁରୁକ, ଗୁଗୁଲୁ, ଶ୍ରୀନିବାସକ।

ସହ ସର୍ଜରସେନୈଵଂ ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯୈକଵିଂଶତିଃ । ଧୂପଦ୍ରଵ୍ଯଗଣାଦସ୍ମାଦେକଵିଂଶାଦ୍ଯଥେଚ୍ଛଯା ।। ୨୨୪.

ସରଜ ରସ ସହିତ, ଏହିପରି ଏକୋଇଶଟି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ; ଏହି ଧୂପ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଚାହିଁଲେ ଯେତେକି ନେଇପାରିବେ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ରଵ୍ଯେ ସମାଦାଯ ସର୍ଜଭାଗୈର୍ନ୍ନିଯୋଜଯେତ୍ । ନଖପିଣ୍ଯାକମଲଯୈଃ ସଂଯୋଜ୍ଯ ମଧୁନା ତଥା ।। ୨୨୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ନେଇ, ସରଜ ଭାଗ ସହିତ ମିଶାଇବା; ନଖ, ପିନ୍ୟା, ମଳ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇବା।

ମାସୀଂ ସୁରାଞ୍ଚ କୁଷ୍ଠଞ୍ଚ ସ୍ନାନଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ନିର୍ଦିଶେତ୍ ।। ୨୨୪.

ମାସି, ସୁରା ଓ କୁଷ୍ଠ ସ୍ନାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସମାଦାଯ ଦ୍ରଵ୍ଯତ୍ରଯମଥେଚ୍ଛଯା । ମୃଗଦର୍ପଯୁତଂ ସ୍ନାନଂ କାର୍ଯଂ କନ୍ଦର୍ପଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୨୪.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ତିନିଟି ନେଇ, ମୃଗଦର୍ପ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାମବାସନା ବଢ଼ାଏ।