ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ମଣ୍ଡନଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନାରୀ ତଥା ପ୍ରୋଷିତଭର୍ତୃକା । ଦେଵତାରାଧନପରା ତିଷ୍ଠେଦ୍ଭର୍ତ୍ତୃହିତେ ରତା ।। ୨୨୨.

ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ପତି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶୃଙ୍ଗାର ବିଲକୁଳ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ସେ ଦେବତାପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଓ ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ମନ ଲଗାଇବା ଦରକାର।

ଧାରଯେନ୍ମଙ୍ଗଲାର୍ଥାଯ କିଞ୍ଚିଦାଭରଣନ୍ତଥା । ଭର୍ତ୍ରାଗ୍ନି ଯା ଵିଶେନ୍ନାରୀ ସାପି ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୨.

ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ କିଛି ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ନାରୀ ପତି ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଶ୍ରିଯଃ ସମ୍ପୂଜନଙ୍କାର୍ଯ୍ଯଂ ଗୃହସମ୍ମାର୍ଜନାଦିକଂ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂକାତ୍ତିକେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗାଂ ସଵତ୍ସାଂ ଦଦେତ୍ତଥା ।। ୨୨୨.

ଶ୍ରୀଙ୍କ ପୂଜା, ଘର ସଫା କରିବା ଓ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବଛା ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତୁ ସିତେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦିଵାକରଂ ।। ୨୨୨.

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଦିନକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଗ୍ରାମସ୍ଯାଧିପତି କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଦଶଗ୍ରାମାଧିପଂ ନୃପଃ । ଶତଗ୍ରାମାଧିପଞ୍ଚାନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଵିଷଯେସ୍ଵରଂ ।। ୨୨୩.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ— ରାଜାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମର ମୁଖିଆ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଦଶଟି ଗ୍ରାମର ଉପରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ, ଶତଗ୍ରାମର ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଏଭଳି ଏକ ଅଞ୍ଚଳପତି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ତେଷାଂ ଭୋଗଵିଭାଗଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ କର୍ମ୍ମାନୁରୂପତଃ । ନିତ୍ଯମେଵ ତଥା କାର୍ଯ୍ଯଂ ତେତଷାଞ୍ଚାରୈଃ ପରୀକ୍ଷଣଂ ।। ୨୨୩.

ସେମାନଙ୍କର ଉପଭୋଗ ଓ ଧନବଣ୍ଟି ତାଙ୍କର କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ହେବ; ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଭାବେ ଯାଞ୍ଚିତ ହେବା ଦରକାର।

ଗ୍ରାମେ ଦୋଷାନ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନାନ୍ ଗ୍ରାମେଶଃ ପ୍ରଶମଂ ନଯେତ୍ । ଅଶକ୍ତୋ ଦଶପାଲସ୍ଯ ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯେତ୍ ।। ୨୨୩.

ଗ୍ରାମରେ କିଛି ଦୋଷ ହେଲେ, ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟ ତାହା ସମାଧାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ତେବେ ଦଶପାଳଙ୍କୁ ଖବର ଦେବା ଦରକାର।

ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ଦଶପାଲୋଽପି ତତ୍ର ଯୁକ୍ତିମୁପାଚରେତ୍ । ଵିତ୍ତାଦ୍ଯାପ୍ନୋତି ରାଜା ଵୈ ଵିଷ୍ଯାତ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷଇତାତ୍ ।। ୨୨୩.

ଦଶପାଳ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ନେବା ଉଚିତ; ରାଜା ଜିଲ୍ଲାରୁ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ସେଠାର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।

ଧନଵାନ୍ଧର୍ମ୍ମମାପ୍ନୋତି ଧନଵାନ୍ କାମମଶ୍ନୁତେ । ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିନା ହ୍ଯର୍ଥୈ୧ କ୍ରିଯା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସରିଦ୍ଯଥା ।। ୨୨୩.

ଧନୀ ଲୋକ ଧର୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଧନୀ ଲୋକ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଧନ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ ଚାଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।

ଵିଶେଷୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପତିତସ୍ଯାଧନସ୍ଯ ଚ । ପତିତାନ୍ନ ତୁ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଦରିଦ୍ରୋ ନ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। ୨୨୩.

ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ଓ ଗରିବ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ନାହିଁ; ପତିତଙ୍କୁ କେହି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଗରିବ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।

ରାଷ୍ଟ୍ରପୀଡାକରୋ ରାଜା ନରକେ ଵସତେ ଚିରଂ ।। ୨୨୩.

ଯେ ରାଜା ଦେଶକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ନରକରେ ବସେ।

କିଂ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତପସା ତସ୍ଯ ପ୍ରଜା ଯସ୍ଯ ନ ରକ୍ଷିତାଃ । ସୁରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ରଚଜା ଯସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତସ୍ଯ ଗୃହୋପମଃ ।। ୨୨୩.

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କଣ ଉପକାରୀ? ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ନିଜ ଘର ଭଳି।

ଅରକ୍ଷିତାଃ ପ୍ର୍ଜା ଯସ୍ଯ ନରକଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ଦିରଂ । ରାଜା ଷଡ୍‌ବାଗମାଦତ୍ତେ ସୁକୃତାଦ୍‌ଦୁଷ୍କୃତାଦପି ।। ୨୨୨.

ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜା ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦ ନରକ ସମାନ; ରାଜା ଭଲ କାମ ଓ ଖରାପ କାମ ଦୁହିଁରୁ ଛଅଂଶ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଧର୍ମ୍ମାଗମୋ ରକ୍ଷଣାଚ୍ଚ ପାପାପ୍ନୋତ୍ଯରକ୍ଷଣାତ୍ । ସୁଭଗା ଵିଟଭୀତେଵ ରାଜଵଲ୍ଲଭତସ୍କରୈଃ ।। ୨୨୨.

ରକ୍ଷା କଲେ ଧର୍ମ ମିଳେ, ରକ୍ଷା ନ କଲେ ପାପ ଲାଗେ। ଭାଗ୍ୟବତୀ ଜଣେ ଜଣାପରି, ରାଜା, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକ ଓ ଚୋରଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଅନ୍ତି।

ନିଧିଂଦ୍ଵିଜାତ୍ତମଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ସକଲଂ ତଥା ।। ୨୨୨.

ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନର ଗୁପ୍ତ ଥାନ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ଧନ ନିଅନ୍ତୁ।

ଚତୁର୍ଥମଷ୍ଟମଂ ଭାଗଂ ତଥା ଷୋଡଶମଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵର୍ଣକମେଣ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ନିଧିଂ ପାତ୍ରେ ତୁ ଧର୍ମ୍ମତଃ ।। ୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାରିଅଂଶ, ଅଠଅଂଶ କିମ୍ବା ସୋଳଅଂଶ ନିଜ ଜାତିଅନୁଯାୟୀ ଦେଉ, ଏବଂ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଦିଅ।

ଅନୃତନ୍ତୁ ଵଦନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ୭ ସୁଵିତ୍ତସ୍ଯାଂଶମଷ୍ଟମଂ । ପ୍ରଣଷ୍ଟସ୍ଵାମିକମୃକ୍‌ଥଂ ରାଜା ତ୍ର୍ଯଵ୍ଦଂ ନିଧାପଯେତ୍ ।। ୨୨୨.

ଯେ ମିଛ କହେ, ସେ ଧନର ଅଠଅଂଶ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଯଦି ହାରାଇଥିବା ଧନର ମାଲିକ ମିଳିନାହିଁ, ରାଜା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିବେ।

ଅର୍ଵାକ୍‌ ତ୍ର୍ଯବ୍ଦାଦ୍ଧରେତ୍‌ସ୍ଵାମୀ ପରେଣ ନୃପତିର୍ହରେତ୍ । ମମେଦମିତିଯା ବ୍ରୂଯାତ୍ ସୋଽର୍ଥଯୁକ୍ତୋ ଯଥାଵିଧି ।। ୨୨୨.

ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମାଲିକ ଦାବି କଲେ, ସେ ଧନ ପାଇବେ; ତା'ପରେ ରାଜା ନେବେ। ଦାବି କରୁଥିବା ଲୋକ 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଯଥାଯଥ କାରଣ ସହ କହିବା ଦରକାର।

ସମ୍ପାଦ୍ଯ ରୂପସଙ୍ଖ୍ଯାଦୋନ୍ ସ୍ଵାମୀ ତଦ୍‌ ଦ୍ରଵ୍ଯମର୍ହତି । ବାଲଦାଯାଦିକମୃକ୍ଥଂ୮ ତାଵଦ୍ରାଜାନୁପାଲପେତ୍ ।। ୨୨୨.

ମାଲିକ ଯଦି ଚିହ୍ନ ଓ ଗଣନା ଦେଖାଇପାରିବେ, ସେ ଧନ ପାଇବେ; ଶିଶୁ ଓ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ଧନ ତା'ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ରକ୍ଷା କରିବେ।

ଯାଵତ୍ସ୍ଯାତ୍ସ ସମାଵୃତ୍ତୋ ଯାଵଦ୍ଵାତୀତଶୈଶଵଃ । ବାଲପୁତ୍ରାସୁ ଚୈଵଂ ସ୍ଯାଦ୍ରକ୍ଷଣଂ ନିଷ୍କୁଲାସୁ ଚ ।। ୨୨୨.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁ ବୟସ୍କ ହେଉନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ଶିଶୁବୟସ୍ ଚାଲିଯାଏନାହିଁ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନ ଓ ଅନାଥ ଶିଶୁଙ୍କ ଧନ ରକ୍ଷା କରିବେ।

ପତିଵ୍ରତାସୁ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଵିଧବାସ୍ଵତୁରାସୁ ଚ । ଜୀଵନ୍ତୀନାନ୍ତୁ ତାସାଂ ଯେ ସଂହରେଯୁଃ ସ୍ଵଵାନ୍ଧଵାଃ ।। ୨୨୨.

ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ବିଧବା କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକାଳରେ ଯଦି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ଧନ ନେଇନେଇଥାନ୍ତି,

ତାଞ୍‌ଛିଷ୍ଯାଚ୍ଚୌରଦଣ୍ଡେନ ଧାର୍ମ୍ମିକଃ କୃଥିଵୀପତିଃ । ସାମାନ୍ଯତୋ ହୃତଞ୍ଚୌରୈସ୍ତଦ୍ଵୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ନୃପଃ ।। ୨୨୨.

ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଚୋର ଦଣ୍ଡ ଦେବେ; ଯଦି ଚୋର ଧନ ନେଇଯାଏ, ରାଜା ନିଜେ ତାହା ଫେରାଇବେ।

ଚୌରରକ୍ଷାଧିକାରିବ୍ଯୋ ରାଜାପି ହୃତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅହୃତେ ଯୋ ହୃତଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନିଃ ସାର୍ଯୋ ଦଣ୍ଡ୍ଯ ଏଵ ସଃ ।। ୨୨୨.

ଚୋର ରୋକ୍ଷା ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଧନ ଫେରାଇପାରିବେ; ଯେ ମିଛରେ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଧନ ଦାବି କରେ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବେ ଓ ଦେଶରୁ ବାହାର କରାଯିବେ।

ନ ତଦ୍ରାଜ୍ଞା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଗୃହେ ଯଦ୍‌ ଗୃହଗୈର୍ହୃତଂ । ସ୍ରାଷ୍ଟ୍ରପଣ୍ଯାଦାଦଦ୍ଯାଦ୍ରାଜା ଵିଂଶତିମଂ ଦ୍ଵିଜ ।। ୨୨୨.

ରାଜା ଗୃହରେ ଗୃହର ଚୋରମାନେ ଚୋରି କରିଥିବା ଜିନିଷ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେଶର ସାମଗ୍ରୀରୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଏକ ଶତାଂଶ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍।

ଶୁଲ୍କାଂଶଂ ପରଦେଶାଚ୍ଚ କ୍ଷଯଵ୍ଯଯପ୍ରକାଶକଂ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଙ୍କଲ୍ପଯେଚ୍ଛୁଲ୍କଂ ଲାଭଂ ଵଣିଗ୍ଯଥାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୨.

ବିଦେଶୀ ଦେଶର ଶୁଳ୍କ ଭାଗ, ହାରାଜିତ ଓ ଖର୍ଚ୍ଚ ଜଣାଇ ଦେଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଏପରି ଭାବରେ ଶୁଳ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ୟାପାରୀ ଲାଭ ପାଇପାରିବେ।

ଵିଂଶାଂଶଂ ଲାଭମାଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଣ୍ଡନୀଯସ୍ତତୋଽନ୍ଯଯା । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିତାନାଞ୍ଚ୯ ତରଶୁଲ୍କଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୨.

ରାଜା ଲାଭରୁ ଏକ ଶତାଂଶ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍; ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନେବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଜନାନୀମାନେ ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ତରଣ ଶୁଳ୍କ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତରେଷୁ ଦାସଦୋଷେଣ ନଷ୍ଟଂ ଦାସାସ୍ତୁ ଦାପଯେତ୍ । ଶୂକଧାନ୍ଯେଷୁ ଷଡ୍‌ଭାଗଂ ଶିମ୍ବିଧାନ୍ଯେ ତଥାଷ୍ଟମଂ ।। ୨୨୨.

ତରଣ ସ୍ଥଳରେ ଦାସମାନଙ୍କ ଦୋଷରେ କିଛି ହାରାଇଗଲେ, ଦାସମାନେ ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚାଳ ଧାନରୁ ରାଜା ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ନେବେ, ଶିମ୍ବି ଧାନରୁ ଅଷ୍ଟମ ଭାଗ ନେବେ।

ରାଜା ଵନ୍ଯାର୍ଥମାଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଶକାଲାନୁରୂପକଂ । ପଞ୍ଚଷଙ୍ଭାଗମାଦଦ୍ଯାଦ୍ ରାଜା ପଶୁହିରଣ୍ଯଯୋଃ ।। ୨୨୨.

ରାଜା ଜଙ୍ଗଲର ଉପଜ ଦେଶ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍। ଗୋ ଓ ସୁନାରୁ ରାଜା ପଞ୍ଚମ କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ନେବେ।

ଗନ୍ଧୌଷଧିରସାନାଞ୍ଚ ଭାଣ୍ଡାନାଂ ସର୍ଵସ୍ଯାସ୍ମମଯସ୍ଯ ଚ । ପତ୍ରଶାକତୃଣାନାଞ୍ଚ ଵଂଶଵୈଣଵଚର୍ମ୍ମଣଂ ।। ୨୨୨.

ସୁଗନ୍ଧ, ଔଷଧି, ରସ, ସମସ୍ତ ପାତ୍ର, ପାଥରର ଜିନିଷ, ପତ୍ର, ଶାକ, ଘାସ, ବାଁସ, ବେଣୁ, ଚର୍ମ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ—