ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କିଞ୍ଚିଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଯୁକ୍ତୋ ବହୁକର୍ମ୍ମକରସ୍ତଥା । ଅଦେଵମାତୃକୋ ଭକ୍ତଜଲୋ ଦେଶଃ ପ୍ରଶସ୍ଯନେ ।। ୨୨୨.

ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା, ବହୁ କାରିଗର ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶର ଲୋକ ଥିବା, ସେବାକୁ ଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା ଦେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଗମ୍ଯଃ ପରଚକ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯାଲତସ୍କରଵର୍ଜିତଃ ।। ୨୨୨.

ଏହି ଦେଶ ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଚୋର ନଥିବା ଉଚିତ।

ଷଣ୍ଣାମେକତମଂ ଦୁର୍ଗଂ ତଚ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଵସେଦ୍‌ ବଲୀ । ଧନୁର୍ଦୁଂର୍ଗଂ ମହୀଦୁର୍ଗଂ ନରଦୁର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୨୨.

ଛଅ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରି ସେଠି ବସିବା ଉଚିତ: ଧନୁଷ ଦୁର୍ଗ, ମାଟି ଦୁର୍ଗ, ମଣିଷ ଦୁର୍ଗ, ବୃକ୍ଷ ଦୁର୍ଗ, ପାଣି ଦୁର୍ଗ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ।

ଵାର୍କ୍ଷଞ୍ଚୈଵାମ୍ବୁଦୁର୍ଗଞ୍ଚ ଗିରିଦୁର୍ଗଞ୍ଚ ଭାର୍ଗଵ । ସର୍ଵୋତ୍ତମଂ ଶୈଲଦୁର୍ଗମଭେଦ୍ଯଂ ଚାନ୍ଯଭେଦନଂ ।। ୨୨୨.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଭାର୍ଗବ, ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଯାଏଁ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହା ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରେ।

ପୂରନ୍ତତ୍ର ଚ ହଟ୍ଟାଦ୍ଯଦେଵତାଯତନାଦିକଂ । ଅନୁଯନ୍ତ୍ରାଯୁଧୋପେତଂ ସୋଦକଂ ଦୁର୍ଗମୁତ୍ତମଂ ।। ୨୨୨.

ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଗ ହେଉଛି ଯେଉଁଠି ସହର, ବଜାର, ଦେବସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯନ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥାଏ।

ରାଜରକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଭୂପୋ ଵିଷାଦିତଃ । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗସ୍ତୁ ଶିରୀଷଃ ସ୍ଯାନ୍ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟୋ ଵିପାର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୨୨୨.

ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି; ରାଜାଙ୍କୁ ବିଷରୁ ସାବଧାନ ରଖିବା ଦରକାର। ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ହେଉଛି: ଶିରୀଷ, ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟ, ବିପାର୍ଦ୍ଦନ।

ଶତାଵରୀ ଛିନ୍ନରୁହା ଵିଷଘ୍ନୀ ତଣ୍ଡୁଲୀଯକଂ । କୋଷାତକୀ ଚ କଲ୍ହାରୀ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚିତ୍ରପଟୋଲିକା ।। ୨୨୨.

ଶତାବରୀ, ଛିନ୍ନରୁହା, ବିଷଘ୍ନୀ, ତଣ୍ଡୁଳିୟକ, କୋଷାତକୀ, କଳହାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରପଟୋଲିକା।

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ ଵାରାହୀ ଧାତ୍ର୍ଯାନନ୍ଦକମେଵ ଚ । ଉନ୍ମାଦିନୀ ସୋମରାଜୀ ଵିଷଘ୍ନଂ ରତ୍ନମେଵ ଚ ।। ୨୨୨.

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ, ବାରାହୀ, ଧାତ୍ରୀ, ଆନନ୍ଦ, ଉନ୍ମାଦିନୀ, ସୋମରାଜୀ, ବିଷଘ୍ନା ଏବଂ ରତ୍ନ—ଏହି ଔଷଧ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ଵାସ୍ତୁଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତେ ଵସନ୍ ଦୁର୍ଗେ ସୁରାନ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ପାଲଯେଦ୍‌ଦୁଷ୍ଟାଞ୍ଜଯେଦ୍ଦାନାନି ଦାପଯେତ୍ ।। ୨୨୨.

ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଦୁର୍ଗରେ ବାସ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକୁ ଦମନ କରିବା, ଏବଂ ଦାନ ଦେଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯାଦିହରଣାତ୍ କଲ୍ପନ୍ତୁ ନରକେ ଵସେତ୍ । ଦେଵାଲଯାନି କୁର୍ଵୀତ ଦେଵପୂଜାରତୋ ନୃପଃ ।। ୨୨୨.

ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଲେ, ସେ ନରକରେ ବାସ କରିଥାଏ। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ଦେବପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।

ସୁରାଲଯାଃ ପାଲନୀଯାଃ ସ୍ଥାପନୀଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ମୃଣ୍ମଯାଦ୍ଦାରୁଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦାରୁଜାଦିଷ୍ଟକାମଯଂ ।। ୨୨୨.

ଦେବାଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ମାଟି, କାଠ, ବା ଇଟରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଣ୍ୟଦାୟକ।

ଐଷ୍ଟକାଚ୍ଛୈଲଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୈଲଜାତ୍ ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନଜଂ । କ୍ରୀଡନ୍ ସୁରଗୃହଂ କୁର୍ଵନ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୨.

ଇଟ ଓ ପାଥରର ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଣ୍ୟଦାୟକ; ପାଥର, ସୁନା ବା ରତ୍ନର ମୂର୍ତ୍ତି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରେ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପଲବ୍ଧ କରେ।

ଚିତ୍ର୍କୃଦ୍ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦିପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯାଦିଦାନକୃତ୍ । ତୈଲାଜ୍ଯମଧୁଦୁଗ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ଦେଵଂ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୨୨.

ଯିଏ ଚିତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଓ ଦାନ ଆୟୋଜନ କରେ, ତେବେ ତେଣୁ ତେଲ, ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ପୂଜଯେତ୍ ପାଲଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ଦ୍ଵିଜସ୍ଵନ୍ନ ହରେନ୍ନୃପଃ । ସୁଵର୍ଣମେକଂ ଗାମେକାଂ ଭୂମେରପ୍ଯେକମଙ୍ଗୁଲଂ ।। ୨୨୨.

ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେଂକର ଖାଦ୍ୟ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏକଟି ସୁନା, ଏକଟି ଗାଈ ବା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳ ଜମି ନେଇଥାଏ—

ହରନ୍ନରକମାପ୍ନୋତି ଯାଵଦାହୂତସମ୍ପ୍ଲଵଂ । ଦୁରାଚାରନ୍ନ ଦ୍ଵିଷେଚ୍ଚ ସର୍ଵପାପେଷ୍ଵପି ସ୍ଥିତଂ ।। ୨୨୨.

ଏମିତି ନେଇଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ତିମ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ। ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ନୈଵାସ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣବଧାତ୍ ପାପଂ ଗୁରୁତରଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅଦୈଵଂ ଦୈଵତଂ କୁର୍ଯ୍ଯୁଃ କୁର୍ଯ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦୈଵମଦୈଵତଂ ।। ୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କରିବାଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପାପ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାକୁ ଅଦେବତା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଦେବତାକୁ ଦେବତା କରନ୍ତି—

ବ୍ରାହ୍ଣଣୀ ରୁଦତୀ ହନ୍ତି କୁଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ର୍ଜାସ୍ତଥା ।। ୨୨୨.

ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯଦି କାନ୍ଦେ, ସେ ସେଇ ପରିବାର, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ସାଧ୍ଵୀସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପାଲନଞ୍ଚ ରାଜା କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ । ସ୍ତ୍ରିଯା ପ୍ରହୃଷ୍ଟଯା ଭାଵ୍ଯଂ ଗୃହକାର୍ଯୈକଦକ୍ଷଯା ।। ୨୨୨.

ଧର୍ମିକ ରାଜାଙ୍କୁ ସତୀ ନାରୀମାନେଂକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ଏକ ନାରୀ ହସିଖୁସି ଓ ଘର କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଦରକାର।

ସୁସଂମ୍କୃତୋପସ୍କରଯା ଵ୍ଯଯେ ଚାମୁକ୍ତହସ୍ତଯା । ଯସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତା ତ୍ଵେନାଂ ଶୁଶ୍ରଷେତ୍ତଂ ପତି ସଦା ।। ୨୨୨.

ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ରଖିବା ଓ ଅପବ୍ୟୟ ନ କରିବା ଦରକାର। ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ସେଇ ପତିଙ୍କୁ ସଦା ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

ମୃତେ ଭର୍ତ୍ତରି ସ୍ଵର୍ଯ୍ଯାଯାତ୍ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତାଙ୍ଗନା । ପରଵେଶ୍ମରୁଚିର୍ନ୍ନ ସ୍ଯାନ୍ନ ସ୍ଯାତ୍ କଲହଶାଲିନୀ ।। ୨୨୨.

ପତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେଉଁ ନାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ସେ ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଆସକ୍ତି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଳହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ମଣ୍ଡନଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନାରୀ ତଥା ପ୍ରୋଷିତଭର୍ତୃକା । ଦେଵତାରାଧନପରା ତିଷ୍ଠେଦ୍ଭର୍ତ୍ତୃହିତେ ରତା ।। ୨୨୨.

ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ପତି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶୃଙ୍ଗାର ବିଲକୁଳ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ସେ ଦେବତାପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଓ ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ମନ ଲଗାଇବା ଦରକାର।

ଧାରଯେନ୍ମଙ୍ଗଲାର୍ଥାଯ କିଞ୍ଚିଦାଭରଣନ୍ତଥା । ଭର୍ତ୍ରାଗ୍ନି ଯା ଵିଶେନ୍ନାରୀ ସାପି ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୨.

ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ କିଛି ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ନାରୀ ପତି ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଶ୍ରିଯଃ ସମ୍ପୂଜନଙ୍କାର୍ଯ୍ଯଂ ଗୃହସମ୍ମାର୍ଜନାଦିକଂ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂକାତ୍ତିକେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗାଂ ସଵତ୍ସାଂ ଦଦେତ୍ତଥା ।। ୨୨୨.

ଶ୍ରୀଙ୍କ ପୂଜା, ଘର ସଫା କରିବା ଓ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବଛା ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ତୁ ସିତେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦିଵାକରଂ ।। ୨୨୨.

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଦିନକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଗ୍ରାମସ୍ଯାଧିପତି କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଦଶଗ୍ରାମାଧିପଂ ନୃପଃ । ଶତଗ୍ରାମାଧିପଞ୍ଚାନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଵିଷଯେସ୍ଵରଂ ।। ୨୨୩.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ— ରାଜାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମର ମୁଖିଆ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଦଶଟି ଗ୍ରାମର ଉପରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ, ଶତଗ୍ରାମର ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଏଭଳି ଏକ ଅଞ୍ଚଳପତି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ତେଷାଂ ଭୋଗଵିଭାଗଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ କର୍ମ୍ମାନୁରୂପତଃ । ନିତ୍ଯମେଵ ତଥା କାର୍ଯ୍ଯଂ ତେତଷାଞ୍ଚାରୈଃ ପରୀକ୍ଷଣଂ ।। ୨୨୩.

ସେମାନଙ୍କର ଉପଭୋଗ ଓ ଧନବଣ୍ଟି ତାଙ୍କର କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ହେବ; ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଭାବେ ଯାଞ୍ଚିତ ହେବା ଦରକାର।

ଗ୍ରାମେ ଦୋଷାନ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନାନ୍ ଗ୍ରାମେଶଃ ପ୍ରଶମଂ ନଯେତ୍ । ଅଶକ୍ତୋ ଦଶପାଲସ୍ଯ ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ନିଵେଦଯେତ୍ ।। ୨୨୩.

ଗ୍ରାମରେ କିଛି ଦୋଷ ହେଲେ, ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟ ତାହା ସମାଧାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ତେବେ ଦଶପାଳଙ୍କୁ ଖବର ଦେବା ଦରକାର।

ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ଦଶପାଲୋଽପି ତତ୍ର ଯୁକ୍ତିମୁପାଚରେତ୍ । ଵିତ୍ତାଦ୍ଯାପ୍ନୋତି ରାଜା ଵୈ ଵିଷ୍ଯାତ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷଇତାତ୍ ।। ୨୨୩.

ଦଶପାଳ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ନେବା ଉଚିତ; ରାଜା ଜିଲ୍ଲାରୁ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ, ସେଠାର ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।

ଧନଵାନ୍ଧର୍ମ୍ମମାପ୍ନୋତି ଧନଵାନ୍ କାମମଶ୍ନୁତେ । ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିନା ହ୍ଯର୍ଥୈ୧ କ୍ରିଯା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସରିଦ୍ଯଥା ।। ୨୨୩.

ଧନୀ ଲୋକ ଧର୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଧନୀ ଲୋକ ଇଚ୍ଛା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଧନ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ ଚାଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।