ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ରାଜ୍ଞା ଯଚ୍ଛ୍ରାଵିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ନ ତଲ୍ଲୋକେ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯମାନେ ବାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ କିଙ୍କରୋମୀତି ଵା ଵଦେତ୍ ।। ୨୨୧.

ରାଜା ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ, ସେ 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଉଚିତ।

ନାନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟେ୨ ଦ୍ଵାରି ଵିଶେନ୍ନାଯୋଗ୍ଯେ ଭୁଵି ରାଜଦୃକ ।। ୨୨୧.

ଆଦେଶ ନ ମିଳିଲେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନୁଚିତ ଯେଉଁଠି, ସେଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶାଠ୍ଯଂ ଲୌଲ୍ଯଂ ସପୈଶୂନ୍ଯଂ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତାତଥା ।। ୨୨୧.

ଛଳ, ଲୋଭ, ନିନ୍ଦା, ଅନାସ୍ଥା ଏବଂ ନିମ୍ନତା—ଏହି ସବୁକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଦରକାର।

ଚାପଲ୍ଯଞ୍ଚ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ରାକଜାନୁଜୀଵିନା । ଶ୍ରୁତେନ ଵିଦ୍ଯାଶିଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।। ୨୨୧.

ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଚାକରୀ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଏ, ସେ ସଦା ଅସାବଧାନତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର।

ନମସ୍କାର୍ଯାଃ ସଦା ଚାସ୍ଯ ପୁତ୍ରଵଲ୍ଲଭମନ୍ତ୍ରିଣଃ ।। ୨୨୧.

ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ନିଜ ପୁଅ, ସେମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ସଚିଵୈର୍ନ୍ନାସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାସୋ ରାଜଚିତ୍ତପ୍ରିଯଞ୍ଚରେତ୍ । ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିରକ୍ତଂ ରକ୍ତାତ୍ତୁ ଵୃତ୍ତିମୀହେତ ରାଜଵିତ୍ ।। ୨୨୧.

ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।

ଅପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାସ୍ଯ ନ ବ୍ରୂଯାତ୍ କାମଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତଥାପଦି । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵାକ୍ଯସଙ୍‌ଗ୍ରାହୀ ରହସ୍ଯେ ନ ଚ ଶଙ୍କତେ ।। ୨୨୧.

ପଚାରାଯାଇନଥିଲେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପତ୍କାଳରେ ଇଚ୍ଛାମତ କାମ କରିପାରିବ। ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଭଲରେ ଶୁଣିବା ଦରକାର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

କୁଶଲାଦିପରିପ୍ରଶ୍ନଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଚାସନଂ । ତତ୍କଥାଶ୍ରଵଣାଦ୍‌ଧୃଷ୍ଟୋ ଅପ୍ରିଯାଣ୍ଯପି ନନ୍ଦତେ ।। ୨୨୧.

ରାଜା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି ଏବଂ ବସିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆତ୍ମବଳ ପାଏ ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ।

ଅଲ୍ପଂ ଦତ୍ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଣାତି ସ୍ମରେତ୍ କଥାନ୍ତରେଷ୍ଵପି । ଇତି ରକ୍ତସ୍ଯ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସେଵାମନ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୧.

ସେ ଅତି ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ପରେ କଥା ହେବାବେଳେ ତାହାକୁ ମନେ ରଖେ। ଏହିପରି ହେଉଛି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଚାକରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାର ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଦୁର୍ଗସମ୍ପତ୍ତିମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଦୁର୍ଗଦେଶେ ଵସେନ୍ନୃପଃ । ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଜନପ୍ରାଯୋଽହ୍ଯନାହାର୍ଯ୍ଯସ୍ତଥାପରୈଃ ।। ୨୨୨.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଦୁର୍ଗ ସଂପାଦନ ବିଷୟରେ କହିବି। ରାଜା ଦୁର୍ଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ଲୋକେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ।

କିଞ୍ଚିଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଯୁକ୍ତୋ ବହୁକର୍ମ୍ମକରସ୍ତଥା । ଅଦେଵମାତୃକୋ ଭକ୍ତଜଲୋ ଦେଶଃ ପ୍ରଶସ୍ଯନେ ।। ୨୨୨.

ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା, ବହୁ କାରିଗର ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶର ଲୋକ ଥିବା, ସେବାକୁ ଭକ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା ଦେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଗମ୍ଯଃ ପରଚକ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯାଲତସ୍କରଵର୍ଜିତଃ ।। ୨୨୨.

ଏହି ଦେଶ ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଚୋର ନଥିବା ଉଚିତ।

ଷଣ୍ଣାମେକତମଂ ଦୁର୍ଗଂ ତଚ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଵସେଦ୍‌ ବଲୀ । ଧନୁର୍ଦୁଂର୍ଗଂ ମହୀଦୁର୍ଗଂ ନରଦୁର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୨୨.

ଛଅ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏକ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କରି ସେଠି ବସିବା ଉଚିତ: ଧନୁଷ ଦୁର୍ଗ, ମାଟି ଦୁର୍ଗ, ମଣିଷ ଦୁର୍ଗ, ବୃକ୍ଷ ଦୁର୍ଗ, ପାଣି ଦୁର୍ଗ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ।

ଵାର୍କ୍ଷଞ୍ଚୈଵାମ୍ବୁଦୁର୍ଗଞ୍ଚ ଗିରିଦୁର୍ଗଞ୍ଚ ଭାର୍ଗଵ । ସର୍ଵୋତ୍ତମଂ ଶୈଲଦୁର୍ଗମଭେଦ୍ଯଂ ଚାନ୍ଯଭେଦନଂ ।। ୨୨୨.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଭାର୍ଗବ, ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଯାଏଁ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହା ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରେ।

ପୂରନ୍ତତ୍ର ଚ ହଟ୍ଟାଦ୍ଯଦେଵତାଯତନାଦିକଂ । ଅନୁଯନ୍ତ୍ରାଯୁଧୋପେତଂ ସୋଦକଂ ଦୁର୍ଗମୁତ୍ତମଂ ।। ୨୨୨.

ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଗ ହେଉଛି ଯେଉଁଠି ସହର, ବଜାର, ଦେବସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯନ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥାଏ।

ରାଜରକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଭୂପୋ ଵିଷାଦିତଃ । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗସ୍ତୁ ଶିରୀଷଃ ସ୍ଯାନ୍ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟୋ ଵିପାର୍ଦ୍ଦନଃ ।। ୨୨୨.

ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି; ରାଜାଙ୍କୁ ବିଷରୁ ସାବଧାନ ରଖିବା ଦରକାର। ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ହେଉଛି: ଶିରୀଷ, ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟ, ବିପାର୍ଦ୍ଦନ।

ଶତାଵରୀ ଛିନ୍ନରୁହା ଵିଷଘ୍ନୀ ତଣ୍ଡୁଲୀଯକଂ । କୋଷାତକୀ ଚ କଲ୍ହାରୀ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚିତ୍ରପଟୋଲିକା ।। ୨୨୨.

ଶତାବରୀ, ଛିନ୍ନରୁହା, ବିଷଘ୍ନୀ, ତଣ୍ଡୁଳିୟକ, କୋଷାତକୀ, କଳହାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରପଟୋଲିକା।

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ ଵାରାହୀ ଧାତ୍ର୍ଯାନନ୍ଦକମେଵ ଚ । ଉନ୍ମାଦିନୀ ସୋମରାଜୀ ଵିଷଘ୍ନଂ ରତ୍ନମେଵ ଚ ।। ୨୨୨.

ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ, ବାରାହୀ, ଧାତ୍ରୀ, ଆନନ୍ଦ, ଉନ୍ମାଦିନୀ, ସୋମରାଜୀ, ବିଷଘ୍ନା ଏବଂ ରତ୍ନ—ଏହି ଔଷଧ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

ଵାସ୍ତୁଲକ୍ଷଣସଂଯୁକ୍ତେ ଵସନ୍ ଦୁର୍ଗେ ସୁରାନ୍ଯଜେତ୍ । ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ପାଲଯେଦ୍‌ଦୁଷ୍ଟାଞ୍ଜଯେଦ୍ଦାନାନି ଦାପଯେତ୍ ।। ୨୨୨.

ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଦୁର୍ଗରେ ବାସ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକୁ ଦମନ କରିବା, ଏବଂ ଦାନ ଦେଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯାଦିହରଣାତ୍ କଲ୍ପନ୍ତୁ ନରକେ ଵସେତ୍ । ଦେଵାଲଯାନି କୁର୍ଵୀତ ଦେଵପୂଜାରତୋ ନୃପଃ ।। ୨୨୨.

ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଲେ, ସେ ନରକରେ ବାସ କରିଥାଏ। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ଦେବପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।

ସୁରାଲଯାଃ ପାଲନୀଯାଃ ସ୍ଥାପନୀଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ମୃଣ୍ମଯାଦ୍ଦାରୁଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦାରୁଜାଦିଷ୍ଟକାମଯଂ ।। ୨୨୨.

ଦେବାଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ମାଟି, କାଠ, ବା ଇଟରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଣ୍ୟଦାୟକ।

ଐଷ୍ଟକାଚ୍ଛୈଲଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୈଲଜାତ୍ ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନଜଂ । କ୍ରୀଡନ୍ ସୁରଗୃହଂ କୁର୍ଵନ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୨୨.

ଇଟ ଓ ପାଥରର ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଣ୍ୟଦାୟକ; ପାଥର, ସୁନା ବା ରତ୍ନର ମୂର୍ତ୍ତି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବାଳୟ ତିଆରି କରେ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପଲବ୍ଧ କରେ।

ଚିତ୍ର୍କୃଦ୍ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦିପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯାଦିଦାନକୃତ୍ । ତୈଲାଜ୍ଯମଧୁଦୁଗ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ଦେଵଂ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୨୨.

ଯିଏ ଚିତ୍ର, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଓ ଦାନ ଆୟୋଜନ କରେ, ତେବେ ତେଣୁ ତେଲ, ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ପୂଜଯେତ୍ ପାଲଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ଦ୍ଵିଜସ୍ଵନ୍ନ ହରେନ୍ନୃପଃ । ସୁଵର୍ଣମେକଂ ଗାମେକାଂ ଭୂମେରପ୍ଯେକମଙ୍ଗୁଲଂ ।। ୨୨୨.

ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେଂକର ଖାଦ୍ୟ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଏକଟି ସୁନା, ଏକଟି ଗାଈ ବା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳ ଜମି ନେଇଥାଏ—

ହରନ୍ନରକମାପ୍ନୋତି ଯାଵଦାହୂତସମ୍ପ୍ଲଵଂ । ଦୁରାଚାରନ୍ନ ଦ୍ଵିଷେଚ୍ଚ ସର୍ଵପାପେଷ୍ଵପି ସ୍ଥିତଂ ।। ୨୨୨.

ଏମିତି ନେଇଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ତିମ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ। ଦୁଷ୍ଟମାନେଂକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ନୈଵାସ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣବଧାତ୍ ପାପଂ ଗୁରୁତରଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅଦୈଵଂ ଦୈଵତଂ କୁର୍ଯ୍ଯୁଃ କୁର୍ଯ୍ଯୁର୍ଦ୍ଦୈଵମଦୈଵତଂ ।। ୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କରିବାଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ପାପ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାକୁ ଅଦେବତା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଦେବତାକୁ ଦେବତା କରନ୍ତି—

ବ୍ରାହ୍ଣଣୀ ରୁଦତୀ ହନ୍ତି କୁଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ର୍ଜାସ୍ତଥା ।। ୨୨୨.

ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯଦି କାନ୍ଦେ, ସେ ସେଇ ପରିବାର, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ସାଧ୍ଵୀସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପାଲନଞ୍ଚ ରାଜା କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ । ସ୍ତ୍ରିଯା ପ୍ରହୃଷ୍ଟଯା ଭାଵ୍ଯଂ ଗୃହକାର୍ଯୈକଦକ୍ଷଯା ।। ୨୨୨.

ଧର୍ମିକ ରାଜାଙ୍କୁ ସତୀ ନାରୀମାନେଂକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ଏକ ନାରୀ ହସିଖୁସି ଓ ଘର କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବା ଦରକାର।

ସୁସଂମ୍କୃତୋପସ୍କରଯା ଵ୍ଯଯେ ଚାମୁକ୍ତହସ୍ତଯା । ଯସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିତା ତ୍ଵେନାଂ ଶୁଶ୍ରଷେତ୍ତଂ ପତି ସଦା ।। ୨୨୨.

ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ରଖିବା ଓ ଅପବ୍ୟୟ ନ କରିବା ଦରକାର। ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ସେଇ ପତିଙ୍କୁ ସଦା ସେବା କରିବା ଉଚିତ।