ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତେ ପାଣିମୁକ୍ତେ ଅମୁକ୍ତେ ମୁକ୍ତଧାରିତେ । ଅସ୍ତ୍ରାଚାର୍ଯ୍ଯୋ ନିଯୁଦ୍ଧେ ଚ କୁଶଲୋ ନୃପତେର୍ହିତଃ ।। ୨୨୦.

ଯନ୍ତ୍ର, ହାତର ଯୁଦ୍ଧ, ଅସ୍ତ୍ର ବା ନିରସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ; ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷକ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଉପକାରୀ ହେବା ଉଚିତ।

ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚାନ୍ତଃପୁରାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵାର୍ଷିକାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସପ୍ତତ୍ଯଵ୍ଦାସ୍ତୁ ପୁରୁଷାଶ୍ଚରେଯୁଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ।। ୨୨୦.

ଅନ୍ତଃପୁରର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୟସ୍କ ହେବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ବୟସ୍ ପଞ୍ଚାଶି ବର୍ଷ ହେବା ଦରକାର। ପୁରୁଷମାନେ ସତରି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କାମରେ ଲାଗିପାରିବେ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଯାଦାଯୁଧାଗାରେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୃତ୍ତିର୍ଵିଧୀଯତେ । ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯାନି ବୁଦ୍‌ଧ୍ଵା କର୍ମାଣି ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୨୦.

ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ଜଣେ ସଚେତନ ବ୍ୟକ୍ତି ରହିବା ଦରକାର। ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ କାମ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ରାଜା ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଖରାପ କାମଗୁଡିକୁ ଠିକ୍ ଭଳି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍।

ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯାନି ପୁରୁଷାଣି ନିଯୋଜଯେତ୍ । ଜଯେଚ୍ଛୁଃ ପୃଥିଵୀଂ ରାକଜା ସହାଯାନାନଯେଦ୍ଧିତାନ୍ ।। ୨୨୦.

ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଖରାପ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୃଥିବୀ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ନିଷ୍ଠାବାନ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ନେଇଆସିବା ଦରକାର।

ଧର୍ମିଷ୍ଠାନ୍ ଧର୍ମକାର୍ଯେଷୁ ଶୂରାନ୍ ସଙ୍‌ଗ୍ରାମକର୍ମସୁ । ନିପୁଣାନର୍ଥକୃତ୍ଯେଷୁ୧ ସର୍ଵତ୍ର ଚ ତଥା ଶୁଚୀନ୍ ।। ୨୨୦.

ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ, ସୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କାମରେ, ଦକ୍ଷମାନେ ଧନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ ଏବଂ ପବିତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍।

ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଷଣ୍ଡାନ୍ନିଯୁଞ୍ଜୀତ ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ ଦାରୁଣକର୍ମସୁ । ଯୋ ଯତ୍ର ଵିଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ଶୁଚିତ୍ଵେନ ତୁ ତନ୍ନରଂ ।। ୨୨୦.

ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଣ୍ଡମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ କଠୋର ଓ ଦାରୁଣ କାମକୁ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପବିତ୍ରତାରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।

ଧର୍ମେ ଚାର୍ଥେ ଚ କାମେ ଚ ନିଯୁଞ୍ଜୀତାଧମେଽଧମାନ୍ । ରାଜା ଯଥାର୍ହଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଉପଧାଭିଃ ପରୀକ୍ଷିତାନ୍ ।। ୨୨୦.

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ କାମକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ରାଜା ଯଥାଯଥ ଭାବରେ, ଚତୁର୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରି, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ସମନ୍ତ୍ର ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯାତ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତିଵନେଚରାନ୍ । ତତ୍ପଦାନ୍ଵେଷଣେ ଯତ୍ତାନଧ୍ଯକ୍ଷାଂସ୍ତତ୍ର କାରଯେତ୍ ।। ୨୨୦.

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜା ହସ୍ତୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ ଓ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣି କୌଶଲ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ନିଯୋଜଯେତ୍ । ପିତୃପୈତାମ୍ହାନ୍ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ଯୋଜଯେତ୍ ।। ୨୨୦.

ଯେଉଁ କାମରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଦକ୍ଷ, ସେହି କାମରେ ସେମାନେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ପିତାପୁରୁଷ ଦାସମାନେ ସମସ୍ତ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।

ଦୁଷ୍ଟାନପ୍ଯଥ ଵାଽଦୁଷ୍ଟାନ୍ ସଂଶ୍ରଯେତ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଦୁଷ୍ଟଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵସେନ୍ନ ତଦ୍‌ଵୃତ୍ତିଂ ଵର୍ତ୍ତଯେଦ୍ଵଶେ ।। ୨୨୦.

ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ପଡ଼େ, ସତର୍କ ଭାବରେ ନେବା ଦରକାର। ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ସେମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ଦରକାର।

ଦେଶାନ୍ତରାଗତାନ୍ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚାରୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହି ପୂଜଯେତ୍ । ଶତ୍ରଵୋଽଗ୍ନିର୍ଵିଷଂ ସର୍ପୋ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶମପି ଚୈକତଃ ।। ୨୨୦.

ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଖୋଜି ଦେଖିବା ପରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶତ୍ରୁ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ସାପ ଓ ତଳୱାର — ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଲଗା ଭୟଙ୍କର।

ଭୃତ୍ଯାଵଶିଷ୍ଟଂ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ କୁଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥୈକତଃ। ଚାରଚକ୍ଷୁର୍ଭଵେଦ୍ରାଜା ନିଯୁଞ୍ଜୀତ ସଦାଚରାନ୍ ।। ୨୨୦.

ଅନୁଗତ ନୁହେଁ ଭୃତ୍ୟ ଓ ଖରାପ ଭୃତ୍ୟମାନେକୁ ଏହି ଭଳି ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। ରାଜା ସଦା ଗୁପ୍ତଚରମାନେକୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ଜନସ୍ଯାଵିହିତାନ୍ ସୋମ୍ଯାଂସ୍ତଥାଜ୍ଞାତାନ୍ ପରସ୍ପରଂ । ଵଣିଜୋ ମନ୍ତ୍ରକୁଶଲାନ୍ ସାଂଵତ୍ସରଚିକିତ୍ସକାନ୍ ।। ୨୨୦.

ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଚିତ କାମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଏକାପରକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବର୍ଷକୁ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିବା ଡାକ୍ତରମାନେ —

ତଥା ପ୍ରଵ୍ରଜିତାକାରାନ୍ ବଲାବଲଵିଵେକିନଃ । ନୈକସ୍ଯ ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯାଦ୍ ବହୁଵାକ୍ଯତଃ ।। ୨୨୦.

ଯେମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତି— ରାଜା ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବହୁ ଲୋକ ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍।

ରାଗାପରାଗୌ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଜନସ୍ଯ ଚ ଗୁଣାଗୁଣାନ୍ । ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନଙ୍କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵସାଯ ଚ ।। ୨୨୦.

ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କର ଆସକ୍ତି ଓ ଅନାସକ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଅଗୁଣ, ଏହି ସବୁ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦିଗକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅନୁରାଗକରଂ କର୍ମ ଚରେଜ୍ଜହ୍ଯାଦ୍ଵିରାଗଜଂ । ଜନାନୁରାଗଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଂ ରାଜା ସ୍ଯାଜ୍ଜନରଞ୍ଜନାତ୍ ।। ୨୨୦.

ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରେମ ଆଣେ, ତାହା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ ଆଣେ, ତାହା ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ୍। ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରେମ ଲାଗି, ରାଜା ଲୋକଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ପାଇଥାଏ।

ଏକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଭୃତ୍ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ରାଜାଜ୍ଞାଂ ଶିଷ୍ଯଵତ୍ସଚ୍ଛ୍ରିଯଃ ପତେଃ । ନ କ୍ଷିପେଦ୍ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଅନୁକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଵଦେତ୍ ।। ୨୨୧.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଭୃତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିଷ୍ୟ ପରି ଆଦର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ରାଜାଙ୍କର କଥାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁକୂଳ ଓ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍।

ରହୋଗତସ୍ଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯମପ୍ରିଯଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ଭଵେତ୍ । ନ ନିଯୁକ୍ତୋ ହରେଦ୍ଵିତ୍ତଂ ନୋପେକ୍ଷେତ୍ତସ୍ଯ ମାନକଂ ।। ୨୨୧.

ରଜାଙ୍କୁ ଯଦି କିଛି କଷ୍ଟଦାୟକ କିନ୍ତୁ ଉପକାରୀ ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିକୁ ଗୁପ୍ତରେ କହିବା ଉଚିତ। ରଜା ନ ଦେଇଥିଲେ ତାଙ୍କର ଧନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ନ ତଥାକାର୍ଯ୍ଯଂ ଵେଶଭାଷାଵିଚେଷ୍ଟିତଂ । ଅନ୍ତଃପୁରଚରାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵୈରଭୂତୈର୍ନ୍ନିରାକୃତୈଃ ।। ୨୨୧.

ରଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନକୁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସଭ୍ୟ ଭାଷା ଏବଂ ଅଭିନୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ତଃପୁରର ଅଧିକାରୀ ଶତ୍ରୁଭାବୀ ଲୋକମାନେ ସହିତ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସଂସର୍ଗ ନ ଵ୍ରଜେଦ୍‌ଭୃତ୍ଯୋ ରାଜ୍ଞୋ ଗୁହ୍ଯଞ୍ଚ ଗୋପଯେତ୍ । ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯ କୌଶଲଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ରାଜାନନ୍ତୁ ଵିଶେଷଯେତ୍ ।। ୨୨୧.

ରାଜାଙ୍କର ଚାକର ଅତି ଘନିଷ୍ଠ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର। ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ କିଛି ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ସେ ନିଜକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ଉଚିତ।

ରାଜ୍ଞା ଯଚ୍ଛ୍ରାଵିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ନ ତଲ୍ଲୋକେ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ଆଜ୍ଞାପ୍ଯମାନେ ବାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ କିଙ୍କରୋମୀତି ଵା ଵଦେତ୍ ।। ୨୨୧.

ରାଜା ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ, ସେ 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିବା ଉଚିତ।

ନାନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟେ୨ ଦ୍ଵାରି ଵିଶେନ୍ନାଯୋଗ୍ଯେ ଭୁଵି ରାଜଦୃକ ।। ୨୨୧.

ଆଦେଶ ନ ମିଳିଲେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନୁଚିତ ଯେଉଁଠି, ସେଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶାଠ୍ଯଂ ଲୌଲ୍ଯଂ ସପୈଶୂନ୍ଯଂ ନାସ୍ତିକ୍ଯଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତାତଥା ।। ୨୨୧.

ଛଳ, ଲୋଭ, ନିନ୍ଦା, ଅନାସ୍ଥା ଏବଂ ନିମ୍ନତା—ଏହି ସବୁକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଦରକାର।

ଚାପଲ୍ଯଞ୍ଚ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ରାକଜାନୁଜୀଵିନା । ଶ୍ରୁତେନ ଵିଦ୍ଯାଶିଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।। ୨୨୧.

ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଚାକରୀ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଏ, ସେ ସଦା ଅସାବଧାନତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର।

ନମସ୍କାର୍ଯାଃ ସଦା ଚାସ୍ଯ ପୁତ୍ରଵଲ୍ଲଭମନ୍ତ୍ରିଣଃ ।। ୨୨୧.

ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ନିଜ ପୁଅ, ସେମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ସଚିଵୈର୍ନ୍ନାସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାସୋ ରାଜଚିତ୍ତପ୍ରିଯଞ୍ଚରେତ୍ । ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିରକ୍ତଂ ରକ୍ତାତ୍ତୁ ଵୃତ୍ତିମୀହେତ ରାଜଵିତ୍ ।। ୨୨୧.

ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।

ଅପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାସ୍ଯ ନ ବ୍ରୂଯାତ୍ କାମଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତଥାପଦି । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵାକ୍ଯସଙ୍‌ଗ୍ରାହୀ ରହସ୍ଯେ ନ ଚ ଶଙ୍କତେ ।। ୨୨୧.

ପଚାରାଯାଇନଥିଲେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପତ୍କାଳରେ ଇଚ୍ଛାମତ କାମ କରିପାରିବ। ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଭଲରେ ଶୁଣିବା ଦରକାର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

କୁଶଲାଦିପରିପ୍ରଶ୍ନଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଚାସନଂ । ତତ୍କଥାଶ୍ରଵଣାଦ୍‌ଧୃଷ୍ଟୋ ଅପ୍ରିଯାଣ୍ଯପି ନନ୍ଦତେ ।। ୨୨୧.

ରାଜା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି ଏବଂ ବସିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆତ୍ମବଳ ପାଏ ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ।

ଅଲ୍ପଂ ଦତ୍ତଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଣାତି ସ୍ମରେତ୍ କଥାନ୍ତରେଷ୍ଵପି । ଇତି ରକ୍ତସ୍ଯ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସେଵାମନ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୨୨୧.

ସେ ଅତି ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ପରେ କଥା ହେବାବେଳେ ତାହାକୁ ମନେ ରଖେ। ଏହିପରି ହେଉଛି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଚାକରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କାହାର ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।