ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଏବେ ଏକ ଶତ ବୃହତ୍ତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସମସ୍ତ ପାପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।

ଏବେ ଏକ ଶତ ଅଠାଠିଏତମ ଅଧ୍ୟାୟ: ତୃତୀୟ ତିଥିର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ।

; ଚତୁର୍ଦଶୀଵ୍ରତାନି ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵ୍ରତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକଂ(୧) ।୧୯୨.୦୦୧ କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରୋ ଯଜେଚ୍ଛିଵମ୍ ॥୧୯୨.୦୦୧ ଵର୍ଷଭୋଗଧନାଯୁଷ୍ମାନ୍(୨) କୁର୍ଵନ୍ ଶିଵଚତୁର୍ଦଶୀମ୍ ।୧୯୨.୦୦୨ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସିତେଽଷ୍ଟାଭ୍ଯାଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ମୁନିଵ୍ରତଃ ॥୧୯୨.୦୦୨ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଶୃଣୁ ଇତି ଖ.. , ଘ.. , ଜ.. , ଝ.. , ଞ.. , ଟ.. ଚ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିସୁଖପ୍ରଦମିତି ଙ.. ୨ ଭୋଗବଲାଯୁଷ୍ମାନିତି ଙ.. ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଵା ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଫଲାହାରୋ ଯଜେତ୍ସୁରଂ(୧) ।୧୯୨.୦୦୩ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଫଲାନି ଦଦ୍ଯାତ୍ତୁ କୁର୍ଵନ୍ ଫଲଚତୁର୍ଦଶୀଂ ॥୧୯୨.୦୦୩ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ମଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ ।୧୯୨.୦୦୪ ଅନଶ୍ନନ୍ ପୂଜଯେଚ୍ଛମ୍ଭୁଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯୁଭଯଚତୁର୍ଦଶୀଂ ॥୧୯୨.୦୦୪ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମ୍ଯାନ୍ତୁ ନକ୍ତେନ ତଥା କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶୀଂ ।୧୯୨.୦୦୫ ଇହ ଭୋଗାନଵାପ୍ନୋତି ପରତ୍ର ଚ ଶୁଭାଙ୍ଗତିଂ ॥୧୯୨.୦୦୫ କାର୍ତିକେ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣାଯାଂ ସ୍ନାନକୃତ୍ସୁଖୀ ।୧୯୨.୦୦୬ ଆରାଧିତେ ମହେନ୍ଦ୍ରେ ତୁ ଧ୍ଵଜାକାରାସୁ ଯଷ୍ଟିଷୁ(୨) ॥୧୯୨.୦୦୬ ତତଃ ଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମନନ୍ତଂ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିଂ ।୧୯୨.୦୦୭ କୃତ୍ଵାଦର୍ଭମଯଂ ଚୈଵ ଵାରିଧାନୀ ସମନ୍ଵିତଂ ॥୧୯୨.୦୦୭ ଶାଲିପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ପିଷ୍ଟସ୍ଯ ପୂପନାମ୍ନଃ କୃତସ୍ଯ ଚ ।୧୯୨.୦୦୮ ଅର୍ଧଂ ଵିପ୍ରାଯ ଦାତଵ୍ଯମର୍ଧମାତ୍ମନି ଯୋଜଯେତ୍(୩) ॥୧୯୨.୦୦୮ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସରିତାଂ ଚାନ୍ତେ କଥାଂ କୃତ୍ଵା(୪) ହରେରିତି ।୧୯୨.୦୦୯ ଅନନ୍ତସଂସାରମହାସମୁଦ୍ରେ ମଗ୍ନାନ୍ ସମଭ୍ଯୁଦ୍ଧର ଵାସୁଦେଵ ॥୧୯୨.୦୦୯ ଅନନ୍ତରୂପେ ଵିନିଯୋଜଯସ୍ଵ ଅନନ୍ତରୂପାଯ ନମୋ ନମସ୍ତେ ।୧୯୨.୦୧୦ ଅନେନ ପୂଜଯିତ୍ଵାଥ ସୂତ୍ରଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ମନ୍ତ୍ରିତଂ ॥୧୯୨.୦୧୦ ସ୍ଵକେ କରେ ଵା କଣ୍ଠେ ଵା ତ୍ଵନନ୍ତଵ୍ରତକୃତ୍ସୁଖୀ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ରହି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସ କରିଲେ ବର୍ଷ, ଧନ, ଆୟୁ ଓ ଭୋଗ ମିଳେ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଓ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ମୁନିବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ କେବଳ ଫଳ ଖାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପରେ ସେଇ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ରହି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୁଭ ଗତି ମିଳେ। କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀରେ ରାତିରେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିଲେ ଏଠାରେ ଭୋଗ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ମହେନ୍ଦ୍ରପର୍ବରେ ଧ୍ୱଜାକାର ଯଷ୍ଟିରେ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭ ଓ ପାଣି ଭରା ପାତ୍ର ନେଇ, ଶାଳି ଚାଉଳ ର ପିଠା ମାନେଇ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଅର୍ଦ୍ଧ ନିଜେ ନେବା ଉଚିତ। ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସି ହରିଙ୍କ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଢିଥିବା ସୂତ୍ର ହାତ କିମ୍ବା ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ ଅନନ୍ତ ଉପବାସର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।

ଅଥ ଚତୁର୍ନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଅଶୋକପୂର୍ଣିମାଦିଵ୍ରତଂ ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଅଶୋକପୂର୍ଣିମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭୂଧରଂ ଚ ଭୁଵଂ ଯଜେତ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ ସିତପକ୍ଷାଯାଂ ଵର୍ଷଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଭାକ୍ ॥୧ କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାନ୍ତୁ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ କୃତ୍ଵା ନକ୍ତଂ ସମାଚରେତ୍ । ଶୈଵଂ ପଦମଵାପ୍ନୋତି ଵୃଷଵ୍ରତମିଦଂ ପରଂ ॥୨ ପିତ୍ର୍ଯା ଯାମାଵସୀ ତସ୍ଯାଂ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯଂ । ଉପୋଷ୍ଯାବ୍ଦଂ ପିତୄନିଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷ୍ପାପଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥୩ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଚ ମାଘସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯାଜଂ ସର୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାଵିତ୍ର୍ଯମାଵାସ୍ଯାମ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିକରୀଂ ଶୁଭାଂ ॥୪ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଵ୍ରତୀ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠେ ଵଟମୂଲେ ମହାସତୀଂ । ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତା ନାରୀ ସପ୍ତଧାନ୍ଯୈଃ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ॥୫ ପ୍ରରୂଢୈଃ କଣ୍ଠସୂତ୍ରୈଶ୍ଚ ରଜନ୍ଯାଂ କୁଙ୍କୁମାଦିଭିଃ । ଵଟାଵଲମ୍ବନଂ କୃତ୍ଵା ନୃତ୍ଯଗୀତୈଃ ପ୍ରଭାତକେ ॥୬ ନମଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯୈ ସତ୍ଯଵତେ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଚାର୍ପଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜେ । ଵେଶ୍ମ ଗତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଭୋଜ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ॥୭ ସାଵିତ୍ରୀ ପ୍ରୀଯତାଂ ଦେଵୀ ସୌଭାଗ୍ଯାଦିକମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ଅଶୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହିବି। ଫାଲ୍‌ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବୃଷ ଦାନ କରି ରାତିରେ ଉପବାସ କଲେ ଶିବ ଲୋକ ମିଳେ। ପିତୃପକ୍ଷର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏକ ବର୍ଷ ଉପବାସ କରି ପିତୃଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ମାଘ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅଜଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମହାସତୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସପ୍ତଧାନ୍ୟ ଓ ଗଢ଼ିଥିବା ମାଳା ଦେଇ ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରି ପୂଜିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ମାଳା ଝୁଲାଇ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। 'ସାବିତ୍ରୀ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଘରକୁ ଯାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ନିଜେ ଭୋଜନ କରି, ପରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କଲେ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଦି ଫଳ ମିଳେ।

ଅଥ ପଞ୍ଚନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଵାରଵ୍ରତାନି ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵାରଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାନି ହି ।୧୯୫.୦୦୧ କରଂ ପୁନର୍ଵସୁଃ ସୂର୍ଯେ ସ୍ନାନେ ସର୍ଵୌଷଧୀ ଶୁଭା ॥୧୯୫.୦୦୧ ଶ୍ରାଧ୍ହୌ ଚାଦିତ୍ଯଵାରେ ତୁ ସପ୍ତଜନ୍ମସ୍ଵରୋଗଭାକ୍ ।୧୯୫.୦୦୨ ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତୌ ସୂର୍ଯଵାରୋ ଯଃ ସୋଽର୍କସ୍ଯ ହୃଦଯଃ ଶୁଭଃ ॥୧୯୫.୦୦୨ କୃତ୍ଵା ହସ୍ତେ ସୂର୍ଯଵାରଂ ନକ୍ତେନାବ୍ଦଂ ସ ସର୍ଵଭାକ୍ ।୧୯୫.୦୦୩ ଚିତ୍ରାଭସୋମଵାରାଣି ସପ୍ତ କୃତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ॥୧୯୫.୦୦୩ ସ୍ଵାତ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚାଙ୍ଗାରଂ ସପ୍ତନକ୍ତ୍ଯାର୍ତିଵର୍ଜିତଃ ।୧୯୫.୦୦୪ ଵିଶାଖାଯାଂ ବୁଧଂ ଗୃହ୍ଯ ସପ୍ତନକ୍ତୀ ଗ୍ରହାର୍ତିନୁତ୍ ॥୧୯୫.୦୦୪ ଅନୁରାଧେ ଦେଵଗୁରୁଂ ସପ୍ତନକ୍ତୀ ଗ୍ରହାର୍ତିନୁତ୍(୧) ।୧୯୫.୦୦୫ ଶୁକ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାସୁ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ସପ୍ତନକ୍ତୀ ଗ୍ରହାର୍ତିନୁତ୍ ॥୧୯୫.୦୦୫ ମୂଲେ ଶନୈଶ୍ଚରଂ ଗୃହ୍ଯ ସପ୍ତନକ୍ତୀ ଗ୍ରହାର୍ତିନୁତ୍

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ବାର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଶୁଭ ହୁଏ। ଆଦିତ୍ୟବାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସପ୍ତଜନ୍ମର ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଠି ଆର୍କ ଦେବତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶୁଭ ହୁଏ। ହାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ଚିହ୍ନ କରି ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଚିତ୍ରା ଓ ସୋମବାର ସାତିଥର କଲେ ସୁଖ ମିଳେ। ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାର ନେଇ ସାତି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବୁଧ ଗ୍ରହ ନେଇ ସାତି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଗ୍ରହ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଅନୁରାଧାରେ ଦେବଗୁରୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠାରେ ଶୁକ୍ର ଏବଂ ମୂଳରେ ଶନି ଗ୍ରହ ନେଇ ସାତି ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଗ୍ରହ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଅଥ ଷଣ୍ଣଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନକ୍ଷତ୍ରଵ୍ରତାନି ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ନକ୍ଷତ୍ରଵ୍ରତକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭେ ହରିଃ ପୂଜିତୋଽର୍ଥଦଃ ।୦୧ ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଂ ଚାଦୌ ଚୈତ୍ରମାସେ ହରିଂ ଯଜେତ୍ ॥୦୧ ମୂଲେ ପାଦୌ ଯଜେଜ୍ଜଙ୍ଘେ ରୋହିଣୀସ୍ଵର୍ଚଯେଦ୍ଧରିଂ ।୦୨ ଜାନୁନୀ ଚାଶ୍ଵିନୀଯୋଗେ ଆଷାଢାସୂରୁସଞ୍ଜ୍ଞକେ ॥୦୨ ମେଢ୍ରଂ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରାସ୍ଵେଵ କଟିଂ ଵୈ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ ।୦୩ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଭାଦ୍ରପଦାଭ୍ଯାନ୍ତୁ କୁକ୍ଷିଂ ଵୈ ରେଵତୀଷୁ ଚ ॥୦୩ ସ୍ତନୌ ଚୈଵାନୁରାଧାସୁ ଧନିଷ୍ଠାସୁ ଚ ପୃଷ୍ଠକଂ ।୦୪ ଭୁଜୌ ପୂଜ୍ଯୌ ଵିଶାଖାସୁ ପୁନର୍ଵସ୍ଵଙ୍ଗୁଲୀର୍ଯଜେତ୍ ॥୦୪ ଅଶ୍ଲେଷାସୁ ନଖାନ୍ ପୂଜ୍ଯ କଣ୍ଠଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାସୁ ପୂଜଯେତ୍ ।୦୫ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଶ୍ରଵଣେ ମୁଖଂ ପୁଷ୍ଯେ ହରେର୍ଯଜେତ୍ ॥୦୫ ଯଜେତ୍ସ୍ଵାତିଷୁ ଦନ୍ତାଗ୍ରମାସ୍ଯଂ ଵାରୁଣତୋଽର୍ଚଯେତ୍ ।୦୬ ମଘାସୁ ନସାଂ ନଯନେ ମୃଗଶୀର୍ଷେ ଲଲାଟକଂ ॥୦୬ ଚିତ୍ରାସୁ ଚାର୍ଦ୍ରାସୁ କଚାନବ୍ଦାନ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଣକଂ ହରିଂ ।୦୭ ଗୁଡପୂର୍ଣେ ଘଟେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶଯ୍ଯାଗୋର୍ଥାଦି ଦକ୍ଷିଣା ॥୦୭ ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୂଜନୀଯଃ ଶିଵାତ୍ମକଃ ।୦୮ ଶାମ୍ଭଵାଯନୀଯଵ୍ରତକୃନ୍ମାସଭେ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିଂ ॥୦୮ କାର୍ତ୍ତିକେ କୃତ୍ତିକାଯାଂ ଚ ମୃଗଶୀର୍ଷେ ମୃଗାସ୍ଯକେ ।୦୯ ନାମଭିଃ କେଶଵାଦ୍ଯୈସ୍ତୁ ଅଚ୍ଯୁତାଯ ନମୋଽପି ଵା ॥୦୯ କାର୍ତ୍ତିକେ କୃତ୍ତିକାଭେଽହ୍ନି ମାସନକ୍ଷତ୍ରଗଂ ହରିଂ ।୧୦ ଶାମ୍ଭଵାଯନୀଯଵ୍ରତକଂ କରିଷ୍ଯେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦଂ ॥୧୦ କେଶଵାଦି ମହାମୂର୍ତିମଚ୍ଯୁତଂ ସର୍ଵଦାଯକଂ ।୧୧ ଆଵାହଯାମ୍ଯହନ୍ଦେଵମାଯୁରାରୋଗ୍ଯଵୃଦ୍ଧିଦଂ ॥୧୧ କାର୍ତ୍ତିକାଦୌ ସକାସାରମନ୍ନଂମାସଚତୁଷ୍ଟଯଂ ।୧୨ ଫାଲ୍ଗୁନାଦୌ ଚ କୁଶରମାଷାଢାଦୌ ଚ ପାଯସଂ ॥୧୨ ଦେଵାଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନକ୍ତନ୍ନୈଵେଦ୍ଯମାଶଯେତ୍ ।୧୩ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଜଲେସ୍ନାତସ୍ତସ୍ଯୈଵ ପ୍ରାଶନାଚ୍ଛୁଚିଃ ॥୧୩ ଅର୍ଵାଗ୍ଵିସର୍ଜନାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ସର୍ଵମୁଚ୍ଯତେ ।୧୪ ଵିସର୍ଜିତେ ଜଗନ୍ନାଥେ ନିର୍ମାଲ୍ଯନ୍ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ ॥୧୪ ନମୋ ନମସ୍ତେଽଚ୍ଯୁତ ମେ କ୍ଷଯୋସ୍ତୁ ପାପସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସମୁପୈତୁ ପୁଣ୍ଯଂ ।୧୫ ଐଶ୍ଵର୍ଯଵିତ୍ତାଦି ସଦାକ୍ଷଯଂ ମେକ୍ଷଯଞ୍ଚ ମା ସନ୍ତତିରଭ୍ଯପୈତୁ ॥୧୫ ଯଥାଚ୍ଯୁତସ୍ତ୍ଵମ୍ପରତଃ ପରସ୍ତାତ୍ସ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ପରତଃ ପରାତ୍ମନ୍ ।୧୬ ତଥାଚ୍ଯୁତଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵାଞ୍ଛିତଂ ମେ ମଯା କୃତମ୍ପାପହରାପ୍ରମେଯ ॥୧୬ ଅଚ୍ଯୁତାନନ୍ଦ ଗୋଵିନ୍ଦ ପ୍ରସୀଦ ଯଦଭୀପ୍ସିତଂ ।୧୭ ଅକ୍ଷଯଂ ମାମମେଯାତ୍ମନ୍ କୁରୁଷ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ॥୧୭ ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପୁନୁଯାତ୍ ।୧୮ ଅନନ୍ତଵ୍ରତମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରଵ୍ରତକେର୍ଥଦଂ॥୧୮ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ମୃଗଶିରେ ଗୋମୂତ୍ରାଶୋ ଯଜେଦ୍ଧରିଂ ।୧୯ ଅନନ୍ତଂ ସର୍ଵକାମାନାମନନ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ଫଲଂ ॥୧୯ ଦଦାତ୍ଯନନ୍ତଞ୍ଚ ପୁନସ୍ତଦେଵାନ୍ଯତ୍ର ଜନ୍ମନି ।୨୦ ଅନନ୍ତପୁଣ୍ଯୋପଚଯଙ୍କରୋତ୍ଯେତନ୍ମହାଵ୍ରତଂ ॥୨୦ ଯଥାଭିଲଷିତପ୍ରାପ୍ତିଂ କରୋତ୍ଯକ୍ଷଯମେଵ ଚ ।୨୧ ପାଦାଦି ପୂଜ୍ଯ ନକ୍ତେ ତୁ ଭୁଞ୍ଜୀଯାତ୍ତୈଲଵର୍ଜିତଂ ॥୨୧ ଘୃତେନାନନ୍ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ହୋମୋ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯଂ ।୨୨ ଚୈତ୍ରାଦୌ ଶାଲିନା ହୋମଃ ପଯସା ଶ୍ରାଵଣାଦିଷୁ ॥୨୨ ମାନ୍ଧାତାଭୂଦ୍ଯୁଵନାଶ୍ଵାଦନନ୍ତଵ୍ରତକାତ୍ସୁତଃ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ନକ୍ଷତ୍ର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଧନ ମିଳେ। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆଦିରୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପାଦ, ରୋହିଣୀରେ ଜଂଘା, ଆଶ୍ୱିନୀ ଯୋଗରେ ଜାଙ୍ଘ, ଆଷାଢ଼ାରେ ଉରୁ, ପୂର୍ବୋତ୍ତରାସୁ ମେଢ଼୍ର, କୃତ୍ତିକାରେ କଟି, ଭାଦ୍ରପଦାରେ ପାର୍ଶ୍ୱ, ରେବତୀରେ କୁକ୍ଷି, ଅନୁରାଧାରେ ସ୍ତନ, ଧନିଷ୍ଠାରେ ପୃଷ୍ଠ, ବିଶାଖାରେ ଭୁଜ, ପୁନର୍ବସୁରେ ଅଙ୍ଗୁଳି, ଅଶ୍ଳେଷାରେ ନଖ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠାରେ କଣ୍ଠ, ଶ୍ରବଣରେ କାନ, ପୁଷ୍ୟରେ ମୁଖ, ସ୍ୱାତୀରେ ଦାନ୍ତ, ମୃଗଶୀର୍ଷରେ ଲଳାଟ, ମଘାରେ ନାକ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ଚିତ୍ରା ଓ ଆର୍ଦ୍ରାରେ କେଶ, ଅବସାନରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭରା ଘଡ଼ାରେ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଶିବ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପୂଜିତ। ଶାମ୍ଭବାୟନୀୟ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଲୋକେ ପ୍ରତିମାସରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକରେ କୃତ୍ତିକା, ମୃଗଶୀର୍ଷରେ ମୃଗାସ୍ୟ ଓ କେଶବ ଆଦି ନାମରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକରେ କୃତ୍ତିକା ତିଥିରେ ମାସ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ମିଶିଥିବା ଦିନରେ ହରିଙ୍କୁ 'ଶାମ୍ଭବାୟନୀୟ ବ୍ରତ କରିବି' ବୋଲି ପୂଜିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। କେଶବ ଆଦି ମହାମୂର୍ତ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଲେ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦିରେ କାସାର ଭାତ, ଫାଲ୍‌ଗୁନ ଆଦିରେ କୁଶ ଭାତ, ମାଷ ଆଦିରେ ପାୟସ ଦେଇ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ତାହା ପିଇଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଭୋଗ ଦେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ତାହା ନିର୍ମାଳ୍ୟ ହୁଏ। 'ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋର ପାପ କ୍ଷୟ ହେଉ, ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଧନ ଅକ୍ଷୟ ରହୁ, ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। 'ଯେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଛ, ତେଣୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ମୋର ପାପ ଦୂର କର' ବୋଲି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। 'ଅଚ୍ୟୁତ, ଆନନ୍ଦ, ଗୋବିନ୍ଦ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ଯାହା ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ତାହା ଦିଅ, ମୋତେ ଅକ୍ଷୟ କର' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ସାତ ବର୍ଷ ଏହିପରି ପୂଜା କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ଅନନ୍ତ ବ୍ରତ କଥା କହିବି, ଯାହା ନକ୍ଷତ୍ର ବ୍ରତରେ ଧନ ଦେଇଥାଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ମୃଗଶୀର୍ଷ ତିଥିରେ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଖାଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପୁନି ପରଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଅନନ୍ତ ବ୍ରତ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ପାଦ ଆଦି ପୂଜି ରାତିରେ ତେଲ ବିନା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଘୃତ ଦେଇ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଚାରି ମାସ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଚୈତ୍ର ଆଦିରେ ଶାଳି ଚାଉଳ, ଶ୍ରାବଣ ଆଦିରେ ପାୟସ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ମାନ୍ଧାତା ଓ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଅନନ୍ତ ବ୍ରତ କରି ସନ୍ତାନ ପାଇଥିଲେ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଦୀପଦାନଵ୍ରତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକଂ ।୨୦୦.୦୦୧ ଦେଵଦ୍ଵିଜାତିକଗୃହେ ଦୀପଦୋଽବ୍ଦଂ ସ ସର୍ଵଭାକ୍ ॥୨୦୦.୦୦୧ ଚତୁର୍ମାସଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକୀ କାର୍ତ୍ତିକେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକ୍ଯପି ।୨୦୦.୦୦୨ ଦୀପଦାନାତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୨୦୦.୦୦୨ ଦୀପେନାଯୁଷ୍ଯଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନ୍ଦୀପାଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀସୁତାଦିକଂ ।୨୦୦.୦୦୩ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଦୀପଦଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥୨୦୦.୦୦୩ ଵିଦର୍ଭରାଜଦୁହିତା ଲଲିତା ଦୀପଦାତ୍ମଭାକ୍ ।୨୦୦.୦୦୪ ଚାରୁଧର୍ମକ୍ଷ୍ମାପପତ୍ନୀ ଶତଭାର୍ଯାଧିକାଭଵତ୍ ॥୨୦୦.୦୦୪ ଦଦୌ ଦୀପସହସ୍ରଂ ସା ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନେ ସତୀ ।୨୦୦.୦୦୫ ପୃଷ୍ଟା ସା ଦୀପମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସପତ୍ନୀଭ୍ଯ ଉଵାଚ ହ ॥୨୦୦.୦୦୫ ଲଲିତୋଵାଚ ସୌଵୀରରାଜସ୍ଯ ପୁରା ମୈତ୍ରେଯୋଽଭୂତ୍ପୁରୋହିତଃ ।୨୦୦.୦୦୬ ତେନ ଚାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାରିତଂ ଦେଵିକାତଟେ ॥୨୦୦.୦୦୬ କାର୍ତ୍ତିକେ ଦୀପକସ୍ତେନ ଦତ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରେରିତୋ ମଯା ।୨୦୦.୦୦୭ ଵକ୍ତ୍ରପ୍ରାନ୍ତେନ ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ମାର୍ଜାରସ୍ଯ ତଦା ଭଯାତ୍ ॥୨୦୦.୦୦୭ ନିର୍ଵାଣଵାନ୍ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଭୂଦ୍ଵର୍ତ୍ଯା ମୂଷିକଯା ତଦା ।୨୦୦.୦୦୮ ମୃତା ରାଜାତ୍ମଜା ଜାତା ରାଜପତ୍ନୀ ଶତାଧିକା ॥୨୦୦.୦୦୮ ଅସଙ୍କଲ୍ପିତମପ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରେରଣଂ ଯତ୍କୃତଂ ମଯା ।୨୦୦.୦୦୯ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଯତନଦୀପସ୍ଯ ତସ୍ଯେଦଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଫଲଂ ॥୨୦୦.୦୦୯ ଜାତିସ୍ମରା ହ୍ଯତୋ ଦୀପାନ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତ୍ଵହର୍ନିଶଂ ।୨୦୦.୦୧୦ ଏକଦଶ୍ଯାଂ ଦୀପଦୋ ଵୈ ଵିମାନେ ଦିଵି ମୋଦତେ ॥୨୦୦.୦୧୦ ଜାଯତେ ଦୀପହର୍ତା ତୁ ମୂକୋ ଵା ଜଡ ଏଵ ଚ ।୨୦୦.୦୧୧ ଅନ୍ଧେ ତମସି ଦୁଷ୍ପାରେ ନରକେ ପତତେ କିଲ ॥୨୦୦.୦୧୧ ଵିକ୍ରୋଶମାନାଂଶ୍ଚ ନରାନ୍ ଯମକିଙ୍କରାହତାନ୍ ।୨୦୦.୦୧୨ ଵିଲାପୈରଲମତ୍ରାପି କିଂ ଵୋ ଵିଲପିତେ ଫଲଂ ॥୨୦୦.୦୧୨ ଯଦା ପ୍ରମାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵମତ୍ଯନ୍ତସମୁପେକ୍ଷିତଃ ।୨୦୦.୦୧୩ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯେକସ୍ମିନ୍ମାନୁଷୋ ଯଦି ॥୨୦୦.୦୧୩ ତତ୍ରାପ୍ଯତିଵିମୂଢାତ୍ମା କିଂ ଭୋଗାନଭିଧାଵତି ।୨୦୦.୦୧୪ ସ୍ଵହିତଂ(୧) ଵିଷଯାସ୍ଵାଦୈଃ କ୍ରନ୍ଦନଂ ତଦିହାଗତଂ ॥୨୦୦.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ଦୀପଦାନ ବ୍ରତର ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଚ୍ଚଜାତିର ଘରେ ଏକ ବର୍ଷ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ। ଚାରି ମାସ ଦୀପ ଦେଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦୀପ ଦେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ମିଳେ। ଦୀପ ଦାନ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ କେବେ ହେବ ନାହିଁ। ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଆୟୁ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରୀ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକାର ମିଳେ; ଏହି ଦାନର ଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ମହିମା ମିଳେ। ଭିଦର୍ଭର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଲଳିତା ଦୀପ ଦାନ କରି ଚାରୁଧର୍ମ ରାଜାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରାନୀ ହେଲେ ଓ ଶତାଧିକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ହଜାର ଦୀପ ଦାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଦୀପ ଦାନର ମହିମା କହିଲେ। ଲଳିତା କହିଲେ — ପୂର୍ବେ ସୌବୀର ରାଜାଙ୍କ ପୁରରେ ମୈତ୍ରେୟ ନାମକ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଥିଲେ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମୋ ଉତ୍ସାହରେ ଦୀପ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୀପ ଏକ ମୂଷିକ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ରାନୀ ହେଲେ। ମୋର ଅନୁଚିନ୍ତା ବିନା କେବଳ ପ୍ରେରଣାରେ ଯେଉଁ ଦୀପ ଦାନ ହେଲା, ତାହାର ଫଳ ଏଭଳି ମିଳିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଦୀପ ଦାନ କରେ। ଏକାଦଶୀରେ ଯିଏ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରଥରେ ବସି ଆନନ୍ଦ କରେ। ଯିଏ ଦୀପ ଚୋରାଏ, ସେ ମୂକ କିମ୍ବା ଜଡ ହୁଏ, ଅନ୍ଧକାର ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଯମଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଲାପ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ବିଲାପ କରିବାର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଅତି ଅବିବେକୀ ଲୋକ ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ଶରୀର ପାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅତି ମୂଢ଼ ହୁଏ, ତେବେ ଭୋଗରେ ଲିନ ହୁଏ, ନିଜ ଭଲକୁ ଭୁଲି ଯାଏ, ଏହି ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ଆସିଥାଏ।

ନରକସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜନାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନ ଯାତି ନରକାନ୍ଦଵେ ।୨୦୩.୦୦୧ ଆଯୁଷୋଽନ୍ତେ ନରଃ ପ୍ରାଣୈରନିଚ୍ଛନ୍ନପି ମୁଚ୍ଯତେ ॥୨୦୩.୦୦୧ ଜଲମଗ୍ନିର୍ଵିଷଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଷୁଦ୍ଵ୍ଯାଧିଃ ପତନଂ ଗିରେଃ ।୨୦୩.୦୦୨ ନିମିତ୍ତଂ କିଞ୍ଚିଦାସାଦ୍ଯ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥୨୦୩.୦୦୨ ଅନ୍ଯଚ୍ଛରୀରମାଦତ୍ତେ ଯାତନୀଯଂ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।୨୦୩.୦୦୩ ଭୁଙ୍କ୍ତେଽଥ ପାପକୃତ୍ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଧର୍ମାଯ ସଙ୍ଗତଃ ॥୨୦୩.୦୦୩ ନୀଯତେ ଯମଦୂତୈସ୍ତୁ ଯମଂ ପ୍ରାଣିଭଯଙ୍କରୈଃ ।୨୦୩.୦୦୪ କୁପଥେ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରି ଧର୍ମିକଃ ପଶ୍ଚିମାଦିଭିଃ ॥୨୦୩.୦୦୪ ଯମାଜ୍ଞପ୍ତୈଃ କିଙ୍କରୈସ୍ତୁ ପାତ୍ଯତେ ନରକେଷୁ ଚ(୨) ।୨୦୩.୦୦୫ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ଆସନଂ ମୂର୍ତିଷୋଢାଙ୍ଗମିତି ଖ.. ୨ ପାତ୍ଯତେ ନରକେଷ୍ଵପି ଇତି ଖ.. । ପାତ୍ଯତେ ନରକେ ସଦା ଇତି ଙ.. ।ପୀଡ୍ଯତେ ନରକେଽଧୁନେତି ଘ.. , ଛ.. ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ତୁ ନୀଯତେ ଧର୍ମାଦ୍ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ଯୁକ୍ତିସଂଶ୍ରଯାତ୍ ॥୨୦୩.୦୦୫ ଗୋଘାତୀ ତୁ ମହାଵୀଚ୍ଯାଂ ଵର୍ଷଲକ୍ଷନ୍ତୁ ପୀଡ୍ଯତେ ।୨୦୩.୦୦୬ ଆମକୁମ୍ଭେ ମହାଦୀପ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମହା ଭୂମିହାରକଃ ॥୨୦୩.୦୦୬ ମହାପ୍ରଲଯକଂ ଯାଵଦ୍ରୌରଵେ ପୀଡ୍ଯତେ ଶନୈଃ ।୨୦୩.୦୦୭ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧହନ୍ତା ତୁ ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ॥୨୦୩.୦୦୭ ମହାରୌରଵକେ ରୌଦ୍ରେ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିଦୀପକଃ ।୨୦୩.୦୦୮ ଦହ୍ଯତେ କଲ୍ପମେକଂ ସ ଚୌରସ୍ତାମିସ୍ରକେ ପତେତ୍ ॥୨୦୩.୦୦୮ ନୈକକଲ୍ପନ୍ତୁ ଶୂଲାଦ୍ଯୈର୍ଭିଦ୍ଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ ।୨୦୩.୦୦୯ ମହାତାମିସ୍ରକେ ସର୍ପଜଲୌକାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୀଡ୍ଯତେ ॥୨୦୩.୦୦୯ ଯାଵଦ୍ଭୂମିର୍ମାତୃହାଦ୍ଯା ଅସିପତ୍ରଵନେଽସିଭିଃ(୧) ।୨୦୩.୦୧୦ ନୈକକଲ୍ପନ୍ତୁ ନରକେ କରମ୍ଭଵାଲୁକାସୁ ଚ ॥୨୦୩.୦୧୦ ଯେନ ଦଗ୍ଧୋ ଜନସ୍ତତ୍ର ଦହ୍ଯତେ ଵାଲୁକାଦିଭିଃ ।୨୦୩.୦୧୧ କାକୋଲେ କୃମିଵିଷ୍ଠାଶୀ ଏକାକୀ ମିଷ୍ଟଭୋଜନଃ ॥୨୦୩.୦୧୧ କୁଟ୍ଟଲେ ମୂତ୍ରରକ୍ତାଶୀ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞକ୍ରିଯୋଜ୍ଝିତଃ ।୨୦୩.୦୧୨ ସୁଦୁର୍ଗନ୍ଧେ ରକ୍ତଭୋଜୀ ଭଵେଚ୍ଚାଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯକଃ ॥୨୦୩.୦୧୨ ତୈଲପାକେ ତୁ ତିଲଵତ୍ପୀଡ୍ଯତେ ପରପୀଡକଃ ।୨୦୩.୦୧୩ ତୈଲପାକେ ତୁ ପଚ୍ଯେତ ଶରଣାଗତଘାତକଃ ॥୨୦୩.୦୧୩ ନିରୁଚ୍ଛାସେ ଦାନନାଶୀ ରସଵିକ୍ରଯକୋଽଧ୍ଵରେ ।୨୦୩.୦୧୪ ନାମ୍ନା ଵଜ୍ରକଵାଟେନ ମହାପାତେ ତଦାନୃତୀ ॥୨୦୩.୦୧୪ ମହାଜ୍ଵାଲେ ପାପବୁଦ୍ଧିଃ କ୍ରକଚେଽଗମ୍ଯଗାମିନଃ ।୨୦୩.୦୧୫ ସଙ୍କରୀ ଗୁଡପାକେ ଚ(୨) ପ୍ରତୁଦେତ୍ପରମର୍ମନୁତ୍ ॥୨୦୩.୦୧୫ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ଅସିପତ୍ରଵନେଽଗ୍ନିଭିରିତି ଙ.. ୨ ଗୁରୁପାକେ ଚେତି ଖ.. , ଜ.. ଚ କ୍ଷାରହ୍ରଦେ(୧) ପ୍ରାଣିହନ୍ତା କ୍ଷୁରଧାରେ ଚ ଭୂମିହୃତ୍ ।୨୦୩.୦୧୬ ଅମ୍ବରୀଷେ ଗୋସ୍ଵର୍ଣହୃଦ୍ଦ୍ରୁମଚ୍ଛିଦ୍ଵଜ୍ରଶସ୍ତ୍ରକେ ॥୨୦୩.୦୧୬ ମଧୁହର୍ତା ପରୀତାପେ କାଲସୂତ୍ରେ ପରାର୍ଥହୃତ୍ ।୨୦୩.୦୧୭ କଶ୍ମଲେଽତ୍ଯନ୍ତମାଂସାଶୀ ଉଗ୍ରଗନ୍ଧେ ହ୍ଯପିଣ୍ଡଦଃ ॥୨୦୩.୦୧୭ ଦୁର୍ଧରେ ତୁ କାଚଭକ୍ଷୀ ଵନ୍ଦିଗ୍ରାହରତାଶ୍ଚ ଯେ ।୨୦୩.୦୧୮ ମଞ୍ଜୁଷେ ନରକେ ଲୋହେଽପ୍ରତିଷ୍ଠେ ଶ୍ରୁତିନିନ୍ଦକଃ ॥୨୦୩.୦୧୮ ପୂତିଵକ୍ତ୍ରେ କୂଟସାକ୍ଷୀ ପରିଲୁଣ୍ଠେ ଧନାପହା ।୨୦୩.୦୧୯ ବାଲସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧଘାତୀ ଚ କରାଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ତିକୃତ୍ ॥୨୦୩.୦୧୯ ଵିଲେପେ ମଦ୍ଯପୋ ଵିପ୍ରୋ ମହାତାମ୍ରେ ତୁ ମେଦିନଃ(୨)

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଲୋକ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ, ଶସ୍ତ୍ର, ଭୁକ୍ତି, ରୋଗ କିମ୍ବା ପହାଡ଼ରୁ ପଡ଼ିବା ଇତ୍ୟାଦି କୌଣସି ଉପାୟରେ ଜୀବ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶରୀର ନେଇ, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଭୋଗ କରେ। ଯମଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ନେଇ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଅଧର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଧର୍ମୀମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ନରକରେ ଛାଡ଼ିଦେନ୍ତି। ଗୋହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ମହାବିଚ୍ଛି ନରକରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଭୂମି ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକ ଆମକୁମ୍ଭ ଓ ମହାଦୀପ୍ତ ନରକରେ ଯାଏ। ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୌରବ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ। ଯିଏ ମହିଳା, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମାରେ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାରୌରବ ନରକରେ ଦହିଯାଏ। ଘର, ଜମି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦହିଯାଏ, ଚୋର ତାମିସ୍ର ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଳ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଯମଦୂତମାନେ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି। ମହାତାମିସ୍ର ନରକରେ ସାପ, ଜଲାଉକା ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ। ମାତୃହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ଭୂମି ଅବଧି ଅସିପତ୍ରବନରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ। ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ କରମ୍ଭ ଓ ବାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଏ। ଯିଏ ଅଗ୍ନିରେ ଲୋକକୁ ଦହାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ବାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଏ। କାକୋଳ ନରକରେ କୀଟ ଓ ମଳ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏକାକୀ ମିଠା ଖାଇଥାଏ। କୁଟ୍ଟଳ ନରକରେ ମୁତ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରିନଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ଯାଏ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନରକରେ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ତେଲ ତପା ନରକରେ ତିଳ ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ, ଅନ୍ୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ଯାଏ। ତେଲ ତପା ନରକରେ ଶରଣାଗତ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ସିଦ୍ଧା ତପାଯାଏ। ଦାନ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ରସ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିରୁଚ୍ଛାସ ନରକରେ ପଡ଼େ। ମହାପାତ ନରକରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଦ୍ୱାର ଭିତରେ ରହେ। ମହାଜ୍ୱାଳା ନରକରେ ପାପୀ ମନ ଥିବା ଲୋକ, ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଭାବିତା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ। ଗୁଡ଼ ତପା ନରକରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ। କ୍ଷାର ହ୍ରଦ ଓ କ୍ଷୁରଧାର ନରକରେ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଭୂମି ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଏ। ଅମ୍ବରୀଷ ନରକରେ ଗୋ, ସୁନା, ଗଛ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଏ। ମଧୁ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ପରୀତାପ ଓ କାଳସୂତ୍ର ନରକରେ ଯାଏ। ଅତି ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦେଉଥିବା ଲୋକ ଏଠାରେ ଯାଏ। ଦୁର୍ଧର ନରକରେ କାଚ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ବନ୍ଦୀ ଧରିଥିବା ଲୋକ ଯାଏ। ମଞ୍ଜୁଷା ନରକରେ ଲୋହା ଭିତରେ ଥିବା, ଶ୍ରୁତି ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଏ। ପୁତିବକ୍ତ୍ର ନରକରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଯାଏ। ବାଲ, ମହିଳା, ବୃଦ୍ଧ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ଲୋକ କରାଳ ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହାତାମ୍ର ନରକରେ ଯାଏ।

ପୃଥ୍ଵୀଦାନାନି ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପୃଥ୍ଵୀଦାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀ ତ୍ରିଵିଧା ମତା ।୨୧୩.୦୦୧ ଶତକୋଟିର୍ଯୋଜନାନାଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସସାଗରା ॥୨୧୩.୦୦୧ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପାଵଧିଃ ସା ଚ ଉତ୍ତମା ମେଦିନୀରିତା ।୨୧୩.୦୦୨ ଉତ୍ତମାଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭାରୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ ॥୨୧୩.୦୦୨ ତଦର୍ଧାନ୍ତରଜଂ କୂର୍ମଂ ତଥା ପଦ୍ମଂ ସମାଦିଶେତ୍ ।୨୧୩.୦୦୩ ଉତ୍ତମା କଥିତା ପୃଥ୍ଵୀ ଦ୍ଵ୍ଯଂଶେନୈଵ ତୁ ମଧ୍ଯମା ॥୨୧୩.୦୦୩ କନ୍ଯସା ଚ ତ୍ରିଭାଗେନ(୧) ତ୍ରିହାନ୍ଯା କୂର୍ମପଙ୍କଜେ ।୨୧୩.୦୦୪ ପଲାନାନ୍ତୁ ସହସ୍ରେଣ କଲ୍ପଯେତ୍କଲ୍ପପାଦପଂ ॥୨୧୩.୦୦୪ ମୂଲଦଣ୍ଡଂ ସପତ୍ରଞ୍ଚ ଫଲପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତଂ ।୨୧୩.୦୦୫ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ସ୍ଵଲ୍ପା ସା ତୁ ତ୍ରିଭାଗେନେତି ଙ.. , ଟ.. ଚ ପଞ୍ଚସ୍କନ୍ଧନ୍ତୁ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ପଞ୍ଚାନାନ୍ଦାପଯେତ୍ସୁଧୀଃ ॥୨୧୩.୦୦୫ ଏତଦ୍ଦାତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପିତୃଭିର୍ମୋଦତେ ଚିରଂ ।୨୧୩.୦୦୬ ଵିଷ୍ଣ୍ଵଗ୍ରେ କାମଧେନୁନ୍ତୁ ପଲାନାଂ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶତୈଃ ॥୨୧୩.୦୦୬ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାଦ୍ଯା ଦେଵା ଧେନୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।୨୧୩.୦୦୭ ଧେନୁଦାନଂ ସର୍ଵଦାନଂ ସର୍ଵଦ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦଂ ॥୨୧୩.୦୦୭ ଵିଷ୍ଣ୍ଵଗ୍ରେ କପିଲାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତାରଯେତ୍ସକଲଂ କୁଲଂ ।୨୧୩.୦୦୮ ଅଲଙ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦଦ୍ଯାଦଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍(୧) ॥୨୧୩.୦୦୮ ଭୂମିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଭାକ୍ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଶସ୍ଯ ପ୍ରରୋହିଣୀମ୍ ।୨୧୩.୦୦୯ ଗ୍ରାମଂ ଵାଥ ପୁରଂ ଵାପି(୨) ଖେଟକଞ୍ଚ ଦଦ୍ତ୍ସୁଖୀ ॥୨୧୩.୦୦୯ କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଦୌ(୩) ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ କୁର୍ଵଂସ୍ତାରଯତେ କୁଲଂ(୪)

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ଭୂମି ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି। ଭୂମିକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରେ ବିଭାଜନ କରାଯାଇଛି। ଶତ କୋଟି ଯୋଜନ ଆୟତନ ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସମେତ ସାଗର ଯାଏଁ ଯାହାକୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ବୋଲାଯାଏ, ସେଠିକୁ ଉତ୍ତମ ଭୂମି କୁହାଯାଏ। ଉତ୍ତମ ଭୂମିକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ କୁର୍ମ ଓ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ଭୂମି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟମ ଭୂମି ହୁଏ। ତିନି ଭାଗରେ କଣ୍ୟାସା ଭୂମି ଓ କୁର୍ମ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ହଜାର ପଲା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାର ମୂଳ ଦଣ୍ଡ, ପତ୍ର, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ଶାଖା ଚିନ୍ତା କରି ପାଞ୍ଚ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଭୂମି ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଓ ପିତୃମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କରେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗରେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ପଲା ଦ୍ୱାରା କାମଧେନୁ ଦେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଗାଈରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଗାଈ ଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗରେ କପିଳା ଗାଈ ଦେଲେ ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଯଦି ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଭୂମି ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ଫସଲ ମିଳେ। ଗ୍ରାମ, ସହର କିମ୍ବା ଛୋଟ ଗାଁ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦିରେ ବୃଷ ଛାଡ଼ିଲେ ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ଗାଯତ୍ରୀନିର୍ଵାଣଂ ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଏଵଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଗାଯତ୍ରୀଞ୍ଚ ଜପେତ୍ସ୍ମରେତ୍ ।୦୧ ଗାଯଞ୍ଚ୍ଛିଷ୍ଯାନ୍ ଯତସ୍ତ୍ରାଯେତ୍ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ(୧) ॥୦୧ ତତଃ ସ୍ମୃତେଯଂ ଗାଯତ୍ରୀ ସାଵିତ୍ରୀଯ ତତୋ ଯତଃ ।୦୨ ପ୍ରକାଶନାତ୍ସା ସଵିତୁର୍ଵାଗ୍ରୂପତ୍ଵାତ୍ସରସ୍ଵତୀ ॥୦୨ ତଜ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭର୍ଗସ୍ତେଜୋ ଯତଃ ସ୍ମୃତଂ ।୦୩ ଭା ଦୀପ୍ତାଵିତି ରୂପଂ ହି ଭ୍ରସ୍ଜଃ ପାକେଽଥ ତତ୍ସ୍ମୃତଂ ॥୦୩ ଓଷଧ୍ଯାଦିକଂ ପଚତି ଭ୍ରାଜୃ ଦୀପ୍ତୌ ତଥା ଭଵେତ୍ ।୦୪ ଭର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରାଜତ ଇତି ବହୁଲଂ ଛନ୍ଦ ଈରିତଂ ॥୦୪ ଵରେଣ୍ଯଂ ସର୍ଵତେଜୋଭ୍ଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵୈ ପରମଂ ପଦଂ ।୦୫ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକାମୈର୍ଵା ଵରଣୀଯଂ ସଦୈଵ ହି ॥୦୫ ଵୃଣୋତେର୍ଵରଣାର୍ଥତ୍ଵାଜ୍ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଦିଵର୍ଜିତଂ ।୦୬ ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧମେକଂ ସତ୍ଯନ୍ତଦ୍ଧୀମହୀଶ୍ଵରଂ ॥୦୬ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଧ୍ଯଯେମହି ଵିମୁକ୍ତଯେ ।୦୭ ତଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗଜ୍ଜନ୍ମାଦିକାରଣଂ ॥୦୭ ଶିଵଂ କେଚିତ୍ପଠନ୍ତି ସ୍ମ ଶକ୍ତିରୂପଂ ପଠନ୍ତି ଚ ।୦୮ କେଚିତ୍ସୂର୍ଯଙ୍କେଚିଦଗ୍ନିଂ ଵେଦଗା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣଃ ॥୦୮ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ କାଯାନ୍ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତଥୈଵ ଚେତି ଞ.. ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିରୂପୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହି ଵେଦାଦୌ ବ୍ରହ୍ମ ଗୀଯତେ ।୦୯ ତତ୍ପଦଂ ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଂ ॥୦୯ ମହଦାଜ୍ଯଂ ସୂଯତେ ହି ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ହରିଃ ପ୍ରଭୁଃ ।୧୦ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵାଯୁରାଦିତ୍ଯଃ ଶୀତୋଷ୍ଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ପାଚଯେତ୍ ॥୧୦ ଅଗ୍ନୌ ପ୍ରାସ୍ତାହୁତିଃ ସମ୍ଯଗାଦିତ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠତେ ।୧୧ ଆଦିତ୍ଯାଜ୍ଜାଯତେ ଵୃଷ୍ଟିର୍ଵୃଷ୍ଟେରନ୍ନନ୍ତତଃ ପ୍ରଜାଃ ॥୧୧ ଦଧାତେର୍ଵା ଧୀମହୀତି ମନସା ଧାରଯେମହି ।୧୨ ନୋଽସ୍ମାକଂ ଯଶ୍ଚ ଭର୍ଗଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଧିଯଃ ॥୧୨ ଚୋଦଯାତ୍ପ୍ରେରଯେଦ୍ବୁଦ୍ଧୀର୍ଭୋକ୍ତୄଣାଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ।୧୩ ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଵିପାକେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁସୂର୍ଯାଗ୍ନିରୂପଵାନ୍ ॥୧୩ ଈଶ୍ଵରପ୍ରେରିତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵାଶ୍ଵଭ୍ରମେଵ ଵା ।୧୪ ଈଶାଵାସ୍ଯମିଦଂ ସର୍ଵଂ ମହଦାଦିଜଗଦ୍ଧରିଃ ॥୧୪ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରୀଡତେ ଦେଵୋ ଯୋଽହଂ ସ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରଭୁଃ ।୧୫ ଆଦିତ୍ଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ଯଚ୍ଚ ଭର୍ଗାଖ୍ଯଂ ଵୈ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ॥୧୫ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଵିନାଶାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧସ୍ଯ ଚ ।୧୬ ଧ୍ଯାନେନ ପୁରୁଷୋଽଯଞ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲେ ॥୧୬ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସଦସି ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯତ୍ପରମଂ ପଦଂ ।୧୭ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁର୍ଭର୍ଗୋ ଵରେଣ୍ଯଂ ହି ତୁରୀଯକଂ ॥୧୭ ଦେହାଦିଜାଗ୍ରଦାବ୍ରହ୍ମ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଧୀମହି ।୧୮ ଯୋଽସାଵାଦିତ୍ଯପୁରୁଷଃ ସୋଽସାଵହମନନ୍ତ ଓଂ ॥୧୮ ଜ୍ଞାନାନି ଶୁଭକର୍ମାଦୀନ୍ ପ୍ରଵର୍ତଯତି ଯଃ ସଦା

ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ଏଭଳି ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧି କରି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ଶିଷ୍ୟ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପ୍ରାଣକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଗାୟତ୍ରୀକୁ ସାବିତ୍ରୀ ବୋଲାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ମହିମା ଆସିଛି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଏହି ଜ୍ୟୋତି ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଭର୍ଗ ତେଜ ରୂପରେ ପରିଚିତ। 'ଭା' ଅର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, 'ଭ୍ରସ୍ଜ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପାକ କରିବା। ଏହି ତେଜ ଔଷଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପାକ କରେ, ଭାର୍ଗ ଅର୍ଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ଚନ୍ଦସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। 'ବରେଣ୍ୟ' ଅର୍ଥ ସମସ୍ତ ତେଜ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ପଦ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସଦା ଏହାକୁ ଚୟନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଏହି ପରମେଶ୍ୱର ସତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଏକମାତ୍ର। ମୁଁ 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ' ଏହି ପରମ ଜ୍ୟୋତିର ଧ୍ୟାନ କରେ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ। ଏହି ଜ୍ୟୋତି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। କେହି ଏହାକୁ ଶିବ, କେହି ଶକ୍ତି, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ, କେହି ଅଗ୍ନି ବୋଲି ପଢ଼ନ୍ତି। ବେଦ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଆଦିରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ସବିତା ଦେବତାର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଜ୍ୟୋତି ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହରି ଏହି ଜ୍ୟୋତିର ମାଲିକ। ବର୍ଷା, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଶୀତ-ଉଷ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ। ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କଲେ ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚେ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବର୍ଷା, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ, ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। 'ଧୀମହି' ଅର୍ଥ ମନରେ ଧାରଣ କରିବା। ଏହି ଭର୍ଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉ। ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଭୋଗକୁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତୁ। ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟ ଫଳରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ରୂପରେ ରହନ୍ତି। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ସ୍ୱର୍ଗ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଦେବତା ଖେଳନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇ ପୁରୁଷ ପ୍ରଭୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଭର୍ଗ ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁକ୍ତିକାମୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ ଚିତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ଅଟୁଟ। ଦେବତା ସବିତାଙ୍କ ଭର୍ଗ ବରେଣ୍ୟ ତୁରୀୟ ପଦ ଅଟୁଟ। ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ପୁରୁଷ, ସେ ମୁଁ, ଅନନ୍ତ, ଓଁ। ଯିଏ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଓ ଶୁଭ କର୍ମରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।

ଗାଯତ୍ରୀନିର୍ଵାଣଂ ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତିଂ ଶିଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଯୋଗମାପ୍ତଵାନ୍ ।୨୧୭.୦୦୧ ନିର୍ଵାଣଂ(୧) ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵସିଷ୍ଠୋଽନ୍ଯଶ୍ଚ ଶଙ୍କରାତ୍(୨) ॥୨୧୭.୦୦୧ ନମଃ କନକଲିଙ୍ଗାଯ(୩) ଵେଦଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୨ ନମଃ ପରମଲିଙ୍ଗାଯ(୪) ଵ୍ଯୋମଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ॥୨୧୭.୦୦୨ ନମଃ ସହସ୍ରଲିଙ୍ଗାଯ ଵହ୍ନିଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୩ ନମଃ ପୁରାଣଲିଙ୍ଗାଯ ଶ୍ରୁତିଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ॥୨୧୭.୦୦୩ ନମଃ ପାତାଲଲିଙ୍ଗାଯ ବ୍ରହ୍ମଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୪ ନମୋ ରହସ୍ଯଲିଙ୍ଗାଯ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପୋର୍ଧଲିଙ୍ଗିନେ ॥୨୧୭.୦୦୪ ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମଲିଙ୍ଗାଯ ସର୍ଵଲୋକାଙ୍ଗଲିଙ୍ଗିନେ ।୨୧୭.୦୦୫ ନମସ୍ତ୍ଵଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗାଯ ବୁଦ୍ଧିଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ॥୨୧୭.୦୦୫ ନମୋଽହଙ୍କାରକିଙ୍ଗାଯ ଭୂତଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୬ ନମ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଲିଙ୍ଗାଯ ନମସ୍ତନ୍ମାତ୍ରଲିଙ୍ଗିନେ ॥୨୧୭.୦୦୬ ନମଃ ପୁରୁଷଲିଙ୍ଗାଯ ଭାଵଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୭ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ନିର୍ମଲମିତି ଖ.. ୨ ଵଶିଷ୍ତୋପ୍ଯେଵ ଶଙ୍କରାଦିତି ଖ.. , ଘ.. ଚ ୩ କମଲଲିଙ୍ଗାଯେତି ଟ.. ୪ ନମଃ ପଵନଲିଙ୍ଗାଯେତି ଖ.. , ଗ.. , ଘ.. , ଙ.. , ଟ.. ଚ ନମୋ ରଜୋର୍ଧଲିଙ୍ଗାଯ ସତ୍ତ୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ(୧) ଵୈ ନମଃ(୨) ॥୨୧୭.୦୦୭ ନମସ୍ତେ ଭଵଲିଙ୍ଗାଯ ନମସ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଲିଙ୍ଗିନେ ।୨୧୭.୦୦୮ ନମୋଽନାଗତଲିଙ୍ଗାଯ ତେଜୋଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ॥୨୧୭.୦୦୮ ନମୋ ଵାଯୂର୍ଧ୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ(୩) ଶ୍ରୁତିଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୦୯ ନମସ୍ତେଽଥର୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ ସାମଲିଙ୍ଗାଯ(୪) ଵୈ ନମଃ ॥୨୧୭.୦୦୯ ନମୋ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗଲିଙ୍ଗାଯ ଯଜ୍ଞଲିଙ୍ଗାଯ ଵୈ ନମଃ ।୨୧୭.୦୧୦ ନମସ୍ତେ ତତ୍ତ୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ ଦେଵାନୁଗତଲିଙ୍ଗିନେ(୫) ॥୨୧୭.୦୧୦ ଦିଶ ନଃ ପରମଂ ଯୋଗମପତ୍ଯଂ ମତ୍ସମନ୍ତଥା ।୨୧୭.୦୧୧ ବ୍ରହ୍ମ ଚୈଵାକ୍ଷଯଂ ଦେଵ ଶମଞ୍ଚୈଵ ପରଂ ଵିଭୋ(୬) ॥୨୧୭.୦୧୧ ଅକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଵଂଶସ୍ଯ ଧର୍ମେ ଚ ମତିମକ୍ଷଯାଂ ।୨୧୭.୦୧୨ ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଵସିଷ୍ଠେନ ସ୍ତୁତଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୀପର୍ଵତେ ପୁରା ॥୨୧୭.୦୧୨ ଵସିଷ୍ଠାଯ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ— ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି, ମୁଁ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଥିଲି। ଏହି ନିର୍ବାଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଏହିପରି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବେଦ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଆକାଶ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁରାତନ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୁତି ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ପାତାଳ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁପ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ଓ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ରୂପ ଲିଙ୍ଗ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଦୃଶ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଅହଂକାର ଲିଙ୍ଗ ଓ ଭୂତ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଲିଙ୍ଗ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ମାତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଭାବ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରଜ ଲିଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଭାବ ଲିଙ୍ଗ ଓ ତିନି ଗୁଣ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆସନ୍ତା କାଳର ଲିଙ୍ଗ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ବାୟୁ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ରୁତି ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଥର୍ବ ଲିଙ୍ଗ ଓ ସାମ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଯଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଯଜ୍ଞ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତତ୍ତ୍ୱ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗତ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଦିଅ, ଆମ ପରିବାରକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଅ। ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ଆମ ବଂଶ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ, ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ମତି ଦିଅ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ— ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପାଇ ଶମ୍ଭୁ ଶ୍ରୀପର୍ବତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।