ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ମୁଦ୍ରାମୁକୃଟଵାସାଂସି ହାରକୁଣ୍ଡଲକଙ୍କଣାନ୍। କୁର୍ଯ୍ଯାଦାଚାର୍ଯପୂଜାର୍ଥଂ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍

ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗୁଠି, ମୁକୁଟ, ବସ୍ତ୍ର, ହାର, କଣ୍ଠା, ବାହୁଡ଼ି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଧନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଚତୁରତା କିମ୍ବା ଚାଳାକି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତତ୍‌ପାଦପାଦହୀନା ଚ ମୂତ୍ତିଭୃଦସ୍ତ୍ରଜାପିନାଂ । ପୂଜା ସ୍ଯାଜ୍ଜାପିଭିସ୍ତୁଲ୍ଯା ଵିପ୍ରଦୈଵଜ୍ଞଶିଲ୍ପିନାଂ

ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଅଭାବ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଓ କୁଶଳ କାରିଗରମାନେ କରୁଥିବା ପୂଜା ସମାନ ମନାଯିବ।

ଵଜ୍ରାର୍କଶାନ୍ତୌ ନୀଲାତିନାଲ୍ମୁକ୍ତାଫଲାନି ଚ । ପୁଷ୍ପପଦ୍ମାଦିଶଗଞ୍ଚ ଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯଂ ରତ୍ନମଷ୍ଟମଂ

ବଜ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ନୀଳ ପୋଖରାଜ, ନୀଳ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ଶଂଖ ଓ ଅଷ୍ଟମ ମଣି ବୈଦୂର୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଉଷୀରମାଧଵକ୍ରାନ୍ତାରକ୍ତଚନ୍ଦନକାଗୁରୁଂ। ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଂ ସାରିକଙ୍କୁଷ୍ଠଂ ଶଙ୍‌ଖିନୀ ହ୍ଯୋଷଧୀଗଣଃ

ଉଶୀର, ମାଧବୀ ଲତା, କ୍ରାନ୍ତା, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ଶ୍ରୀଚନ୍ଦନ, ସାରିକା, କଙ୍କୁଷ୍ଠ, ଶଂଖିନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଔଷଧି ଗଛ।

ହେମତାମ୍ରମଯଂ ରକ୍ତଂ ରାଜତଞ୍ଚ ସକାଂସ୍ଯକଂ। ଶୀସକଞ୍ଚେତି ଲୋହାନି ହରିତାଲଂ ମନଃ ଶିଲା

ସୁନା, ତାମ୍ବା, ରକ୍ତ ଧାତୁ, ଚାଁଦି, କାଂସା, ସିସା—ଏହିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଧାତୁ, ସହିତ ହରିତାଳ ଓ ମନ:ଶିଳା।

ଗୈରିକଂ ହେମମାକ୍ଷୀକଂ ପାରଦୋ ଵହ୍ନିଗୈରିକଂ। ଗନ୍ଧକାଭ୍ରକମିତ୍ଯଷ୍ଟୌ ଧାତଵୋ ବ୍ରୀହଯସ୍ତଥା

ଗେରୁ, ସୁନା, ମାକ୍ଷିକା, ପାରଦ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଗେରୁ, ଗନ୍ଧକ, ଅଭ୍ରକ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ଧାତୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ।

ଗୋଧୂମାନ୍ ସତିଲାନ୍ମାଷାନ୍ମୁଦ୍‌ଗାନପ୍ଯାହରେଦ୍ଯଵାନ୍। ନୀଵାରାନ୍ ଶ୍ଯାମକାନେଵଂ ଵ୍ରୀହଯୋଽପ୍ଯଷ୍ଟ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ

ଗହୁଁ, ତିଳ, ବିରି, ମୁଗ, ଯବ, ନୀବାର, ଶ୍ୟାମକ ଓ ଏଭଳି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ସ୍ନାତ୍ଵା ନିତ୍ଯଦ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଵାର୍ଥକରୋ ଗୁରୁଃ । ସହାଯୈର୍ମୂର୍ତ୍ତିପୈର୍ଵିପ୍ରୈଃ ସହ ଗଚ୍ଛେନ୍ମଶାଲଯଂ

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ସ୍ନାନ କରି ଦୁଇଟି ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁ ଓଁକାରର ଅର୍ଥରେ ମନ ଲଗାଇ, ସହଯୋଗୀ, ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଶାଳାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ଶାନ୍ତ୍ଯାଦିତୋରଣାଂସ୍ତତ୍ର ପୂର୍ଵଵତ୍ ପୂଜଯେତ୍ କ୍ରମାତ୍। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକ୍ରମାଦେଷାଂ ଶାଖାଯାଂ ଦ୍ଵାରପାଲକାନ୍

ସେଠାରେ, ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ତୋରଣମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ପରିକ୍ରମା କରିବା ସହ ଏହି ଶାଖାର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚି ନନ୍ଦିମହାକାଲୌ ଯାମ୍ଯେ ଭୃଙ୍ଗିଵିନାଯକୌ । ଵାରୁଣେ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଦୌ ଦେଵୀଚଣ୍ଡୌ ତଥୋତ୍ତରେ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନନ୍ଦି ଓ ମହାକାଳ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭୃଙ୍ଗି ଓ ବିନାୟକ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୃଷଭ ଓ ସ୍କନ୍ଦ, ଉତ୍ତରରେ ଦେବୀ ଓ ଚଣ୍ଡା।

ତଚ୍ଛାଖାମୂଲଦେଶସ୍ଥୌ ପ୍ରଶାନ୍ତଶିଶିରୌ ଘଟୌ। ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯାଶୋକନାମାନୌ ଭୂତଂ ସଞ୍ଜୀଵନାମୃତୌ

ଏହି ଶାଖାମୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଘଟ, ପର୍ଜ୍ଞ୍ୟ, ଅଶୋକ, ଭୂତ, ସଞ୍ଜୀବନ ଓ ଅମୃତ ରହିଛନ୍ତି।

ଧନଦଶ୍ରୀପ୍ରଦୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ପୂଜଯେଦନୁପୂର୍ଵଶଃ । ସ୍ଵନାମଭିଶ୍ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତୈଃ ପ୍ରଣଵାଦିନମୋନ୍ତଗୈଃ

ଧନ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥିବା ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଜଣକୁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ ଓ ଓଁ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଲୋକଗ୍ରହାଵସୁଦ୍ଵାଃସ୍ଥସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ଦ୍ଵଯଂ ଦ୍ଵଯଂ। ଭାନୁତ୍ରଯଂ ଯୁଗଂ ଵେଦୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗଣପତିସ୍ତଥା

ଲୋକପାଳ, ଭୂମିର ଦ୍ୱାରପାଳ, ଦୁଇଟି ନଦୀ, ତିନିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଗ, ବେଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଇତି ଦେଵା ମଖାଗାରେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପ୍ରତିତୋରଣଂ। ଵିଘ୍ନସଙ୍ଘାପନୋଦାଯ କ୍ରତୋଃ ସଂରକ୍ଷଣାଯ ଚ

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଯାହାଁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ସହ ଯଜ୍ଞକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।

ଵଜ୍ରଂ ଶକ୍ତିଂ ତଥା ଦଣ୍ଡଂ ଖଡ୍ଗଂ ପାଶଂ ଧ୍ଵଜଂ ଗଦାଂ। ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚକ୍ରମମ୍ଭୋଜମ୍ପତାକାସ୍ଵର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ କ୍ରମାତ୍

କ୍ରମକ୍ରମେ ବଜ୍ର, ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ, ତଳୱାର, ପାଶ, ପତାକା, ଗଦା, ତ୍ରିଶୂଳ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଧ୍ୱଜକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଓ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ନମଃ। ଓଂ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ଦ୍ଵାଃ ସ୍ଥଶକ୍ତଯେ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ ନମଃ ଇତ୍ଯାଦିମନ୍ତ୍ରୈଃ। କୁମୁଦଃ କୁମୁଦାକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୋଥ ଵାମନଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ସର୍ଵନେତ୍ରଃ ସୁମୁଖ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

'ଓ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ', 'ଓଁ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍, ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ, ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍ ନମଃ' ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ବାମନ, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସୁମୁଖ ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

ଧ୍ଵଜାଷ୍ଟଦେଵତାଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦୌ ଭୂତକୋଟିଭିଃ। ଓଂ କୌଂ କୁମୁଦାଯ ନମ ଇତ୍ଯାଦିମନ୍ତ୍ରୈଃ

ଧ୍ୱଜର ଆଠ ଦେବତାଙ୍କୁ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଭୂତମାନେ ସହିତ 'ଓଁ କଉଁ କୁମୁଦାୟ ନମଃ' ଭଳି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ହେତୁକଂ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନଞ୍ଚ ଶକ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଯମଜ୍ହ୍ଵକଂ । କାଲଂ କରାଲିନଂ ଷଷ୍ଠମେକାଙ୍‌ଘ୍ନିମ୍ଭୀମମଷ୍ଟକଂ

ହେତୁକ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଶକ୍ତି ନାମକ, ଯମଝ୍ୱକ, କାଳ, କରାଳିନ, ଛଅଟିଏକାଂଘ୍ନି, ଭୀମ ଓ ଅଷ୍ଟକ—ଏହି ଦେବତାମାନେ।

ତଥୈଵ ପୂଜଯେଦ୍ ଦିକ୍ଷୁ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାନନୁକ୍ରମାତ୍। ଵଲିଭିଃ କୁସୁମୈର୍ଧୂପୈଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାନ୍ ପରିଭାଵଯେତ୍

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ, ବଳି, ଫୁଲ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

କମ୍ବଲାସ୍ତୃତେଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ଵଂଶସ୍ଥୂଣାସ୍ଵନୁକ୍ରମାତ୍ । ପଞ୍ଚ କ୍ଷିତ୍ଯାଦିତତ୍ତ୍ଵାନି ସଦ୍ଯୋଜାତାଦିଭିର୍ଯଜେତ୍

ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କମ୍ବଳ ଓ ବାଁଶ ଥାମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ପୃଥିବୀ ଆଦି ପାଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସଦାଶିଵପଦଵ୍ଯାପି ମଣ୍ଡପଂ ଧାମ ଶାଙ୍କରଂ। ପତାକାଶକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଵଲୋକଯେତ୍

ସଦାଶିବଙ୍କ ପଦରେ ବ୍ୟାପିତ ଏହି ମଣ୍ଡପ, ଯାହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମ ଓ ପତାକା ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଦିଵ୍ଯାନ୍ତରିକ୍ଷଭୂମିଷ୍ଠଵିଘ୍ନାନୁତ୍ସାର୍ଯ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍। ପ୍ରଵିଶେତ୍ ପଶ୍ଚିମଦ୍ଵାରା ଶେଷଦ୍ଵାରାଣି ଦର୍ଶଯେତ୍

ଦେବତା, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ବିଘ୍ନ ଆଗରୁ ଦୂର କରାଯାଇଛି, ସେପରି ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକ୍ରମାଦ୍‌ଗତ୍ଵା ନିଵିଷ୍ଟୋ ଵେଦିଦକ୍ଷିଣେ। ଉତ୍ତରାଭିମୁଖଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ଯଥା ପୁରା

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ବେଦି ପାଖରେ ବସି, ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ (ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ) କ୍ରମରେ ଯାଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।

ଅନ୍ତର୍ଯ୍ଯାଗଂ ଵିଶେଷାର୍ଘ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଵ୍ଯାଦିଶୋଧନଂ। କୁର୍ଵ୍ଵୀଂତ ଆତ୍ମନଃ ପୂଜାଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯାଦି ପୂର୍ଵଵତ୍

ଅନ୍ତର୍ୟାଗ, ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସାଧାରଙ୍କଲସନ୍ତସ୍ମିନ୍ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତଦନନ୍ତରଂ। ଵିଶେଷାଚ୍ଛିଚଵତତ୍ତ୍ଵାଯ ତତ୍ତ୍ଵତ୍ରଯମନୁକ୍ରମାତ୍

ସାଧାରଣ ଆସନରେ, ପରେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ, କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଲଲାଟସ୍କନ୍ଧପାଦାନ୍ତଂ ଶିଵଵିଦ୍ଯାତ୍ମକଂ ପରଂ। ରୁଦ୍ରନାରାଯଣବ୍ରହ୍ମଦୈଵତଂ ନିଜସଞ୍ଚରୈଃ

ଲଳାଟ, କନ୍ଧ ଓ ପାଦ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶିବବିଦ୍ୟାର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ରୁଦ୍ର, ନାରାୟଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ଚଳନ ସହିତ।

ଓଂ ହଂ ହାଂ । ମୂର୍ତ୍ତୀସ୍ତଦୀଶ୍ଵରଂସ୍ତତ୍ର ପୂର୍ଵଵଦ୍ଵିନିଵେଶଯେତ୍। ତଦ୍ଵ୍ଯାପକଂ ଶିଵଂ ସାଙ୍ଗଂ ଶିଵହସ୍ତଞ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି

'ଓଁ ହଁ ହାଁ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସହିତ, ଏବଂ ଶିବହସ୍ତକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ।

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ତେଜସା ବାହ୍ଯସାନ୍ତରଂ । ତମଃ ପଟଲମାଧୂଯ ପ୍ରଦ୍ଯୋତିତଦିଗନ୍ତରଂ

ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଉଭୟକୁ, ଅନ୍ଧକାରର ପଟାକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।

ଆତ୍ମାନଂ ମୂର୍ତ୍ତିପୈଃ ସାର୍ଦ୍ଵଂ ସ୍ରଗ୍ଵସ୍ତ୍ରକୁସୁମାଦିଭିଃ । ଭୂଷଯିତ୍ଵା ଶିଵୋସ୍ମୀତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବୋଧାସିମୁଦ୍ଧିରେତ୍

ନିଜକୁ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରି, 'ମୁଁ ଶିବ' ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି, ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ନେଇ ଉଠିବା ଉଚିତ।