ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆସୀଦତୀତକଲ୍ପାନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମୋ ନୈମିତ୍ତିକୋ ଲଯଃ । ସମୁଦ୍ରୋପପ୍ଲୁତାସ୍ତତ୍ର ଲୋକା ଭୂରାଦିକା ମୁନେ

ପୂର୍ବ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଳୟ ହେଲା। ସେବେଳେ, ହେ ମୁନି, ଭୂଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲେ।

ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତେପେ ତପୋ ଵୈ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତଯେ। ଏକଦା କୃତମାଲାଯାଂ କୁର୍ଵତୋ ଜଲତର୍ପଣମ୍

ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏକଦିନ, କୃତମାଳା ନଦୀରେ ଜଳ ତର୍ପଣ କରୁଥିବା ବେଳେ,

ତସ୍ଯାଞ୍ଚଲ୍ଯୁଦକେ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପ ଏକୋଽଭ୍ଯପଦ୍ଯତ। କ୍ଷେପ୍ତୁକାମଂ ଜଲେ ପ୍ରାହ ନ ମାଂ କ୍ଷିପ ନରୋତ୍ତମ

ତାଙ୍କର ହାତରେ ଥିବା ଜଳରେ ଏକ ଛୋଟ ମାଛ ଏକା ଆସିପଡ଼ିଲା। ସେ ମାଛଟିକୁ ପୁଣି ଜଳକୁ ଫେଙ୍ଗିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ମାଛଟି କହିଲା: 'ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମତେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଅ ନାହିଁ।'

ଗ୍ରାହାଦିଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ମେଽଦ୍ଯତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କଲଶେଽକ୍ଷିପତ୍। ସ ତୁ ଵୃଦ୍ଧଃ ପୁନର୍ମତ୍ସ୍ଯଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଦେହି ମେ ବୃହତ୍

'ଆଜି ମୋତେ ମଗର ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭୟ ଅଛି।' ଏହା ଶୁଣି ସେ ମାଛଟିକୁ ଏକ କଳଶରେ ରଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ମାଛଟି ବଡ଼ ହେଲା ଏବଂ ପୁଣି କହିଲା, 'ମତେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'

ସ୍ଥାନମେତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାଽଥୋଦଞ୍ଚନେଽକ୍ଷିପତ୍। ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଭୂପଂ ପୃଥୁ ଦେହି ପଦଂ ମନୋ

ମାଛଟିର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଏହାକୁ ଜଳଘଟରେ ରଖିଲେ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ହେବା ପରେ, ମାଛଟି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ହେ ରାଜା, ମତେ ଆଉ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'

ସରୋଵରେ ପୁନଃ କ୍ଷିପ୍ତୋ ଵଵୃଧେ ତତ୍ପ୍ରମାଣଵାନ୍ । ଊଚେ ଦେହି ବୃହତ୍ ସ୍ଥାନପ୍ରାକ୍ଷିପଚ୍ଚାମ୍ବୁଧୌ ତତଃ

ପୁଣି ଏହାକୁ ଏକ ସରୋବରରେ ରଖିଲେ, ମାଛଟି ସେଠିର ଆକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା। ଏହା ପୁଣି କହିଲା, 'ମତେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଦିଅ,' ତେଣୁ ତାକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ଲକ୍ଷଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ସୋଽଭଵତ୍। ମତ୍ସ୍ଯଂ ତମଦ୍‌ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାଵ୍ରଵୀନ୍‌ ମନୁଃ

କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାଛଟି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ହେଇଗଲା। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ମାଛକୁ ଦେଖି ମନୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ:

କୋ ଭଵାନ୍ନନୁ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଃ ନାରାଯଣ ନମୋଽସ୍ତୁତେ। ମାଯଯା ମୋହଯସି ମାଂ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ

'ତୁମେ କିଏ? ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ନାରାୟଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ କରୁଛ?'

ମନୁନୋକ୍ତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମତ୍ସ୍ଯୋ ମନୁଂ ଵୈ ପାଲନେ ରତମ୍। ଅଵତୀର୍ଣୋ ଭଵାଯାସ୍ଯ ଜଗତୋ ଦୁଷ୍ଟନଷ୍ଟଯେ

ମନୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମାଛଟି ଯିଏ ପାଳନରେ ରତ, ସେ ମନୁଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଏହି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତାର ନେଇଛି।'

ସପ୍ତମେ ଦିଵସେ ତ୍ଵଵ୍ଧିଃ ପ୍ଲାଵଯିପ୍ଯତି ଵୈ ଜଗତ୍ । ଉପସ୍ଥିତାଯାଂ ନାଵି ତ୍ଵଂ ବୀଜାଦୀନି ଵିଧାଯ ଚ

'ସପ୍ତମ ଦିନରେ ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେବ। ନୌକା ଆସିଲେ, ତୁମେ ବୀଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଏକଠା କରିବା।'

ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ପରିଵୃତୋ ନିଶାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ଚରିଷ୍ଯସି। ଉପସ୍ଥିତସ୍ଯ ମେ ଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ନିବଧ୍ନୀହି ମହାହିନା

'ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସହ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାରାତ୍ରି ଅଟୁଟ ରହିବା। ମୁଁ ଆସିଲେ, ଏହି ନୌକାକୁ ମୋ ଶିଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦିଅ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦୃଧେ ମତ୍ସ୍ଯୋ ମନୁଃ କାଲପ୍ରତୀକ୍ଷକଃ । ସ୍ଥିତଃ ସମୁଦ୍ର ଉଦ୍ଵେଲେ ନାଵମାରୁରୁହେ ତଦା

ଏପରି କହି ମାଛଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ମନୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ। ସମୁଦ୍ର ଉଫାଲିଉଠିଲାବେଳେ ସେ ନୌକାରେ ବସିଲେ।

ଏକଶ୍ରୃଙ୍ଗଧରୋ ମତ୍ସ୍ଯୋ ହୈମୋ ନିଯୁତଯୋଜନଃ। ନାଲମ୍ବବନ୍ଧ ତଚ୍ଛୃଙ୍ଗେ ମତ୍ସ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଚ ପୁରାଣକମ୍

ଏକ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଓ ଅନେକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ମାଛଟିର ଶିଙ୍ଗରେ ଦୋରି ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଏହାକୁ 'ମାଛ ପୁରାଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶୁଶ୍ରାଵ ମତ୍ସ୍ଯାତ୍ପାପଘ୍ନଂ ସଂସ୍ତୁଵନ୍ ସ୍ତୁତିଭିଶ୍ଚ ତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵେଦପ୍ରହର୍ତ୍ତାରଂ ହଯଗ୍ରୀଵଞ୍ଚ ଦାନଵମ୍

ମନୁ ମାଛଠାରୁ, ଯିଏ ପାପ ନାଶ କରେ, ସ୍ତୁତି କରି କରି ଶୁଣିଥିଲେ — ବେଦ ଚୋରି କରିଥିବା ଦାନବ ହୟଗ୍ରୀବ ବିଷୟରେ।

ଅଵଧୀଦ୍ ଵେଦମନ୍ତ୍ନାଦ୍ଯାନ୍ ପାଲଯାମାସ କେଶଵଃ। ପ୍ରାପ୍ତେ କଲ୍ପେଽଥ ବାରାହେ କୂର୍ମ୍ମରୂପୋଽଭଵଦ୍ଧରିଃ

କେଶବ ବେଦ ଚୋରି କରିଥିବା ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ ଓ ବେଦମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ନୂତନ କଳ୍ପ ଆସିଲାବେଳେ, ହରି ବରାହ ଓ ପରେ କୂର୍ମ ଅବତାର ନେଲେ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଅଵତାରଂ ଵରାହସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ପାପନାଶନମ୍ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋଽସୁରେଶୋଽଭୂଦ୍ ଦେଵାନ୍ ଜିତ୍ଵା ଦିଵି ସ୍ଥିତଃ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ବରାହ ଅବତାରର କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱର କରେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନାମକ ଦାନବରାଜ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ଦିବିରେ ବସିଥିଲେ।

ଦେଵୈର୍ଗତ୍ଵା ସ୍ତୁତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯଜ୍ଞରୂପୋ ଵରାହକଃ । ଅଭୂତ୍ ତଂ ଦାନଵଂ ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୈଃ ସାକଞ୍ଚ କଣ୍ଟକମ୍

ଦେବମାନେ ଯାଇ ବରାହ ଆକାରର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଦାନବକୁ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କର କଠିନତାକୁ ନଶ୍ୱର କଲେ।

ଧର୍ମଦେଵାଦିରକ୍ଷାକୃତଂ ତତଃ ସୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଦଧେ ହରିଃ। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ଭ୍ରାତା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତଥା

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କର ଭାଇ ହେଉଛନ୍ତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ।

ଜିତଦେଵଯଜ୍ଞଭାଗଃ ସର୍ଵଦେଵାଧିକାରକୃତ୍। ନାରସିଂହଵପୁଃ କୃତ୍ଵା ତଂ ଜଘାନ ସୁରୈଃ ସହ

ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଦଳି ନେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଧିକାର କଲେ। ନରସିଂହ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ଦେବମାନେ ସହିତ ତାକୁ ବଧ କଲେ।

ସ୍ଵପଦସ୍ଥାନ୍ ସୁରାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ନାରସିଂହଃ ସୁରୈଃ ସ୍ତୁତଃ। ଦେଵାସୁରେ ପୁରା ଯୁଦ୍ଧେ ବଲିପ୍ରଭୃତିଭିଃ ସୁରାଃ

ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ନରସିଂହ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅସନ୍ନରେ ପୁନଃ ବସାଇଲେ। ପୁରୁଣା ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ।

ଜିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରପ୍ଟା ହରିଂ ଵୈ ଶରଣଂ ଗତାଃ। ସୁରାଣାମମଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଅଦିତ୍ଯା କଶ୍ଯପେନ ଚ

ହାରି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସି ପଡି, ଦେବମାନେ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପ ମାନେ ମାୟାହୀନ ଦେହ ଦେଲେ।

ସ୍ତୁତୋଽସୌ ଵାମନୋ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯଦିତ୍ଯାଂ ସ କ୍ରତୁଂ ଯଯୌ। ବଲେଃ ଶ୍ରୀଯଜମାନସ୍ଯ, ରାଜଦ୍ଵାରେଽଗୃଣାତ୍ ଶ୍ରୁତିମ୍

ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ସେ ବାମନ ହେଇ ଅଦିତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ। ବଳି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ସେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ।

ଵେଦାନ୍ ପଠନ୍ତଂ ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାମନଂ ଵରଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନିଵାରିତୋଽପି ଶୁକ୍ରେଣ ବଲିର୍ବ୍ରୂହି ଯଦିଚ୍ଛସି

ବାମନଙ୍କୁ ବେଦ ପଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି ବଳି, ଯିଏ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, କହିଲେ: ଶୁକ୍ର ମନା କଲେ ମଧ୍ୟ ବଳି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ ତାହା କହ'।

ତ୍ତତ୍ତେଽହଂ ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି,ଵାମନୋ ବଲିମବ୍ରଵୀତ୍। ପଦତ୍ରଯଂ ହି ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ଦେହି ଦାସ୍ଯେ ତମବ୍ରଵୀତ୍

ବାମନ ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଦେବି। ମୋ ଗୁରୁ ପାଇଁ ମୋତେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ'। ବଳି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବି'।

ତୋଯେ ତୁ ପତିତେ ହସ୍ତେ ଵାମନୋଽଭୂଦଵାମନଃ। ଭୂର୍ଲୋକଂ ସ ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ସ୍ଵର୍ଲେକଞ୍ଚ ପଦତ୍ରଯମ୍

ଜଳ ହସ୍ତରେ ଢାଳିବା ସମୟରେ ବାମନ ଆଉ ଛୋଟ ରହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ତିନି ପଦରେ ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଲେ।

ଚକ୍ରେ ବଲିଞ୍ଚ ସୁତଲଂ ତଚ୍ଛକ୍ରାଯ ଦଦୌ ହରିଃ। ଶକ୍ରୋ ଦେଵୈର୍ହରିଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଭୁଵନେଶଃ ସୁଖୀଂ ତ୍ଵଭୂତ୍

ବଳିଙ୍କୁ ସୁତଳରେ ପଠାଇ, ସେ ଦେଶ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମାନେ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁଖୀ ନାଥ ହେଲେ।

ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପରଶୁରାମସ୍ଯ ଚାଵତାରଂ ଶ୍ରୃଣୁ ଦ୍ଵିଜ। ଉଦ୍ଵତାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ମତ୍ଵା ଭୂଭାରହାଣାଯ ସଃ

ମୁଁ ପରଶୁରାମଙ୍କ ଅବତାରର କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ଦ୍ୱିଜ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅହଂକାରୀ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଅଵତୀର୍ଣୋ ହରିଃ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଦେଵଵିପ୍ରାଦିପାଲକଃ। ଜମଦଗ୍ନେ ରେଣୁକାଯାଂ ଭାର୍ଗଵଃ ଶସ୍ତ୍ରପାରଗଃ

ହରି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଜମଦଗ୍ନି ଓ ରେଣୁକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।

ଦତ୍ତାତ୍ରେଯପ୍ରସାଦେନ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯୋ ନୃପସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍। ସହସ୍ତ୍ରବାହୁଃ ସର୍ଵୋର୍ଵୀପତିଃ ସ ମୃଗଯାଂ ଗତଃ

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ରାଜା ହେଲେ, ହଜାର ବାହୁ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ନାଥ। ସେ ଶିକାରକୁ ଗଲେ।