ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତଦ୍ଵହିର୍ମ୍ମେଖଲାସ୍ତିସ୍ରୋ ଵେଦଵହ୍ନିଯମାଙ୍ଗୁଲୈ । ଅଙ୍ଗୁଲୈଃ ଷଡ୍‌ଭିରେକା ଵା କୁଣ୍ଡାକାରାସ୍ତୁ ମେଖଲାଃ

ଏହାର ବାହାରେ ତିନିଟି ମେଖଳା ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ବେଦିକ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମେଖଳା ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ବା ଏକଟି ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ଆକାରରେ।

ତାସାମୁପରି ଯୋନିଃ ସ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯେଽଶ୍ଵତ୍ଥଦଲାକୃତିଃ। ଉଚ୍ଛ୍ରାଯେଣାଙ୍ଗୁଲଂ ତସ୍ମାଦିଵିସ୍ତାରେଣାଙ୍ଗୁଲାଷ୍ଟକଂ

ଏହାମାନେ ଉପରେ ଯୋନି ରଖିବା ଉଚିତ୍, ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛର ପତ୍ର ଆକାରରେ; ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଅଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ହେବ।

ଦୈର୍ଘ୍ଯଂ କୁଣ୍ଡାର୍ଦ୍ଧମାନେନ କୁଣ୍ଡକଣ୍ଠସମୋଽଧରଃ। ପୂର୍ଵାଗ୍ନିଯାମ୍ଯକୁଣ୍ଡାନାଂ ଯୋନିଃ ସ୍ଯାଦୁତ୍ତରାନନା

ଦৈର୍ଘ୍ୟ କୁଣ୍ଡର ଆର୍ଧ ମାପ ହେବ, ତଳ ଅଂଶ କୁଣ୍ଡର କଣ୍ଠ ସମାନ; ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନୈୃତ୍ୟ କୁଣ୍ଡର ଯୋନି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ।

ପୂର୍ଵାନନା ତୁ ଶେଷାଣାମୈଶାନ୍ଯେଽନ୍ଯତରା ତଯୋଃ। କୁଣ୍ଡାନାଂ ଯଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶୋ ବାଗଃ ସୋଙ୍ଗୁଲ ଇତ୍ଯତଃ

ଅନ୍ୟ କୁଣ୍ଡମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ମୁହଁ, କିମ୍ବା ସେ ଦୁଇଟି ପାଇଁ ଇଶାନ କୋଣ; କୁଣ୍ଡର ଚବିଶ ଅଂଶକୁ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ବୋଲାଯାଏ।

ପ୍ଲକ୍ଷୋଦୁମ୍ବରକାଶ୍ଵତ୍ଥଵଟଜାସ୍ତୋରଣାଃ କ୍ରମାତ୍। ଶାନ୍ତିଭୂତିବଲାରୋଗ୍ଯପୂର୍ଵାଦ୍ଯା ନାମତଃ କ୍ରମାତ୍

ପ୍ଲକ୍ଷ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ ଓ ବଟ ଗଛର ଦ୍ୱାର ଅନୁକ୍ରମରେ ରହିଛି; ଶାନ୍ତି, ଭୂତ, ବଳ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ରହିଛି।

ପଞ୍ଚଷଟ୍‌ସପ୍ତହସ୍ତାନି ହସ୍ତକାତସ୍ଥିତାନି ଚ। ତଦର୍ଦ୍ଧଵିସ୍ତରାଣି ସ୍ଯୁର୍ଯୁତାନ୍ଯାମ୍ରଦଲାଦିଭିଃ

ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ବା ସାତ ହାତ ଲମ୍ବା, ଏକ ହାତ ଦୂରରେ ରଖାଯାଏ; ଏହାର ଚଉଡ଼ା ଆର୍ଧ ହେବା ଦରକାର, ଆମ୍ବ ପତ୍ର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଯୁଧୋପମା ରକ୍ତା କୃଷ୍ଣା ଧୂମ୍ରା ଶଶିପ୍ରଭା। ଶୁକ୍ଲାଭା ହେମଵର୍ଣା ଚ ପତାକା ସ୍ଫାଟିକୋପମା

ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଭଳି, ଲାଲ, କଳା, ଧୂସର, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଧଳା, ସୁନା ରଙ୍ଗ ଓ ସ୍ଫଟିକ ସମାନ ପତାକା ରହିଥାଏ।

ପୂର୍ଵାଦିତୋବ୍ଜଜେ ରକ୍ତା ନୀଲାଽନ୍ନ୍ତସ୍ଯ ନୈର୍ଋତେ। ପଞ୍ଚହସ୍ତାସ୍ତଦର୍ଦ୍ଧାଞ୍ଚ ଧ୍ଵଜା ଦୀର୍ଘାଶ୍ଚ ଵିସ୍ତରାଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଝଣ୍ଡା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ନୈୃତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ହୁଏ। ଏହି ଝଣ୍ଡାଗୁଡିକର ଲମ୍ବ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଓ ଚଉଡ଼ା ତାହାର ଅର୍ଧା ହସ୍ତ ହୁଏ, ଏମିତି ଝଣ୍ଡାଗୁଡିକ ଦୀର୍ଘ ଓ ପ୍ରସ୍ତୃତ ହୁଏ।

ହସ୍ତପ୍ରଦେଶିତା ଦଣ୍ଡା ଧ୍ଵଜାନାଂ ପଞ୍ଚହସ୍ତକାଃ। ଵଲ୍ମୀକାଦ୍ଦନ୍ତିଦନ୍ତାଗ୍ରାତ୍ତଥା ଵୃଷଭଶ୍ରୃଙ୍ଗତଃ

ଝଣ୍ଡାର ଦଣ୍ଡ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ ଓ ଏହାର ଲମ୍ବ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦଣ୍ଡଗୁଡିକ କେବେ ଭୂଇଁ ଚୁଆଁ ଗୁହାରୁ, କେବେ ହାତୀ ଦାଁତର ଟିପ୍ରୁ, କିମ୍ବା ବୃଷଭ ଶିଙ୍ଗରୁ ନିଆଯାଏ।

ପଦ୍ମଷଣ୍ଡାଦ୍ଵରାହାଚ୍ଚ ଗୋଷ୍ଠାଦପି ଚତୁଷ୍ପଥାତ୍। ମୃତ୍ତିକା ଦ୍ଵାଦଶ ଗ୍ରାହ୍ଯ ଵୈକୁଣ୍ଠେଷ୍ଟୌ ପିନାକିନି

ପଦ୍ମ ଗୁଛ, ବନ୍ଦର, ଗୋଶାଳା ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରୁ ବାରୋଟି ମାଟି ନିଆଯିବ; ଏଠାରୁ ଆଠଟି ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ପିନାକିନ ପାଇଁ ନିଆଯିବ।

ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋଦୁମ୍ବରାଶ୍ଵତ୍ଥଚୂତଜମ୍ଵୁତ୍ଵଗୁଦ୍ଭଵଂ। କଷାଯପଞ୍ଚକଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମାର୍ତ୍ତଵଞ୍ଚ ଫଲାଷ୍ଟକଂ

ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱଥ, ଆମ୍ବ ଓ ଜାମୁନ ଗଛର ଛାଲଠାରୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର କଷାୟ ନିଆଯିବ; ଏବଂ ଋତୁଅନୁସାରେ ଆଠ ପ୍ରକାର ଫଳ ନିଆଯିବ।

ତୀର୍ଥାମ୍ଭାଂସି ସୁଗନ୍ଧୀନି ତଥା ସର୍ଵୌଷଧୀଜଲଂ। ଶସ୍ତଂ ପୁଷ୍ପଫଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରତ୍ନଗୋଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାରି ଚ

ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଗଛର ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ। ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ରତ୍ନ ଓ ଗାଈ ଶିଙ୍ଗର ଜଳ ବିଷୟରେ କହିବି।

ସ୍ନାନାଯାପାହରେତ୍ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯାମୃତଂ ତଥା। ପିଷ୍ଟନିର୍ମିତଵସ୍ତ୍ରାଦିଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନିର୍ମ୍ମଜ୍ଜନାଯ ଚ

ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଅମୃତ ନେବା ଉଚିତ। ଚାଉଳ ଓ କପଡ଼ାରୁ ତିଆରି ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ସହସ୍ରଶୁଷିରଂ କୁମ୍ଭଂ ମଣ୍ଡଲାଯ ଚ ରୋଚନା । ଶତମୋଷଧିମୂଲାନାଂ ଵିଜଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣା ବଲା

ହଜାର ଗୋଟି ଛିଦ୍ର ଥିବା ଘଡ଼ା, ମଣ୍ଡଳ ପାଇଁ ରୋଚନା, ଏବଂ ଶତ ଔଷଧି ଗଛର ମୂଳ—ବିଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ବଳା ନିଆଯିବ।

ଗୁଡୂଚ୍ଯତିବଲା ପାଠା ସହଦେଵା ଶତାଵରୀ। ଋଦ୍ଧି ସୁଵର୍ଚସା ଵୃଦ୍ଧିଃ ସ୍ନାନେ ପ୍ରୋକ୍ତା ପୃଥକ୍‌ ପୃଥକ

ଗୁଡ଼ୁଚି, ଅତିବଳା, ପାଠା, ସହଦେବା, ଶତାବରୀ, ଋଦ୍ଧି ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚସା—ଏହି ସବୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ରକ୍ଷାଯୈ ତିଲଦର୍ଭୌଘୋ ଭସ୍ମସ୍ନାନନ୍ତୁ କେଵଲଂ। ଯଵଗୋଧୂମଵିଲ୍ଵାନାଂ ଚୁର୍ଣାନି ଚ ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିଳ ଓ ଦର୍ଭା ଗଛର ଢେର, ଏବଂ କେବଳ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯବ, ଗହୁଁ ଓ ବେଲ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରିବେ।

ଵିଲେପନଂ ସକର୍ପ୍ପୂରଂ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ କୁମ୍ଭଗଣ୍ଡକାନ୍ । ଖଟ୍‌ଵାଞ୍ଚ ତୁଲିକାଯୁଗ୍ମଂ ସୋପଧାନଂ ସଵ ସ୍ତ୍ରକାଂ

ଲେପନ ପାଇଁ କର୍ପୂର ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଘଡ଼ାର ପାଶ୍ୱ ଭାଗ; ଏକ ଶଯ୍ୟା, ଦୁଇଟି ତକିଆ, ଏକ ଉପଧାନ ଓ ଏକ ବସ୍ତ୍ର ଥିବା ଉଚିତ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ଶଯନେ ଲକ୍ଷ୍ଯକଲ୍ପନେ । ଘୃତକ୍ଷୌଦ୍ରଯୁତଂ ପାତ୍ରଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସ୍ଵର୍ଣଶଲାକିକାଂ

ଧନ ଅନୁଯାୟୀ ଶଯ୍ୟାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଘିଅ ଓ ମଧ ମିଶିତ ପାତ୍ର ଏବଂ ସୁନାର ଛଡ଼ି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଵର୍ଦ୍ଧନୀଂ ଶିଵକୁମ୍ଭଞ୍ଚ ଲୋକପାଲଘଟାନପି। ଏକଂ ନିଦ୍ରାକୃତେ କୁମ୍ଭଂ ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ କୁଣ୍ଡସଙ୍‌ଖ୍ଯଯା

ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଶିବ ଘଡ଼ା, ଲୋକପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ଘଡ଼ା, ଏକ ଘଡ଼ା ନିଦ୍ରା ପାଇଁ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଘଡ଼ା ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାରପାଲାଦିଧର୍ମ୍ମାଦି ପ୍ରଶାନ୍ତାଦିଘଟାନପି। ଵାସ୍ତୁଲକ୍ଷ୍ମୀଗଣେଶାନାଂ କଲଶାନପରାନପି

ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ଧର୍ମ ଆଦି ପାଇଁ ଘଡ଼ା, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଘଡ଼ା; ବାସ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗଣେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଘଡ଼ା ରଖିବା ଉଚିତ।

ଧାନ୍ଯପୁଞ୍ଜକୃତାଧାରାନ୍ ସଵସ୍ତ୍ରାନ୍ ସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷିତାନ୍। ସହିରଣ୍ଯାନ୍ ସମାଲବ୍ଧାନ୍ ଗନ୍ଧପାନୀଯପୂରିତାନ୍

ଧାନ୍ୟର ଢେରରୁ ତିଆରି ଥିବା ପାତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଭରା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଣପାତ୍ରଫଲାଧାରାନ୍ ପଲ୍ଲଵାଦ୍ଯାନ୍ ସଲକ୍ଷଣାନ୍। ଵସ୍ତ୍ରୈରାଚ୍ଛାଦଯେତ୍ କୁମ୍ଭାନାହରେଦ୍‌ଗୌରସର୍ଷପାନ୍

ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ପାତ୍ର, ପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ପାତ୍ର; ଘଡ଼ାଗୁଡିକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିବା ଓ ଧଳା ସରଷପ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।

ଵିକିରାର୍ଥନ୍ତଥା ଲାଜାନ୍ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗଞ୍ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍। ସାପିଧାନାଂ ଚରୁସ୍ଥାଲୀଂ ଦର୍ଵ୍ଵୀ ଚ ତାମ୍ରନିର୍ମ୍ମିତାଂ

ଛିଟିବା ପାଇଁ ଲାଜ ନେବା, ପୂର୍ବବତ୍ ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ନେବା; ଢାକଣା ସହିତ ହବିଷ ପାତ୍ର ଓ ତାମ୍ବାର ଦର୍ବି ନେବା ଉଚିତ।

ଘୃତକ୍ଷୌଦ୍ରାନ୍ଵିତଂ ପାତ୍ରଂ ପାଦାଭ୍ଯଙ୍ଗକୃତେ ତଥା। ଵିଷ୍ଟରାଂସ୍ତ୍ରିଶତାଦର୍ଭଦଲୈର୍ବାହୁପ୍ରମାଣକାନ୍

ପାଦ ମସାଜ ପାଇଁ ଘିଅ ଓ ମଧ ମିଶିତ ପାତ୍ର; ତିନି ଶତ ଦର୍ଭା ପତ୍ରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ବାହୁ ମାପର ଚଟାଇ।

ଚତୁରଶ୍ଚତୁରସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ପାଲାଶାନ୍ ପରିଧୀନପି। ତିଲପାତ୍ରଂ ହଵିଃ ପାତ୍ରମର୍ଧପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରକଂ

ଚାରିକୋଣା ଓ ସମଚତୁର୍ଶ୍ର ଚଟାଇ, ସେହିପରି ପଳାଶ ପତ୍ରର ଚଟାଇ; ତିଳ ପାଇଁ ପାତ୍ର, ହବିଷ ପାତ୍ର, ଅର୍ଧ ପାତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରକ ନେବା ଉଚିତ।

ପଲଵିଂଶାଷ୍ଟମାନାନି ଘଟୋ ଧୂପପ୍ରଦାନକଂ । ଶ୍ରୁକ୍ଶ୍ରୁଵୌ ପିଟକଂ ପୀଠଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଶୁଷ୍କମିନ୍ଧନଂ

ଅଠାଇଶଟି ସାମଗ୍ରୀ ରହିଛି: ଧୂପ ଦେବା ପାଇଁ ଏକ ଘଡ଼ା, ଦୁଇଟି ଚମଚ, ଏକ ଝାଲି, ବସିବା ପାଇଁ ଏକ ଆସନ, ଏକ ବାହା, ଏବଂ ଶୁଖିଲା କାଠି।

ପୁଷ୍ପଂ ପତ୍ରଂ ଗୁଗ୍ଗୁଲଞ୍ଚ ଘୃତୈର୍ଦ୍ଦୀପାଂଶ୍ଚ ଧୂପକଂ। ଅକ୍ଷତାନି ତ୍ରିସୂତ୍ରୀଞ୍ଚ ଗଵ୍ଯମାଜ୍ଯଂ ଯଵାଂସ୍ତିଲାନ୍

ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଗୁଗୁଳୁ, ଘିଅ ଜଳାଇଥିବା ଦୀପ, ଧୂପ, ଅକ୍ଷତ (ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ), ତିନି ଧାଗାର ତାଗ, ଗାଈର ଘିଅ, ଯବ, ଏବଂ ତିଳ।

କୁଶାଃ ଶାନତ୍ଯୈ ତ୍ରିମଧୁରଂ ସମିଧୋ ଦଶପର୍ଵିକାଃ। ବାହୁମାତ୍ରଂ ଶ୍ରୁଵଂ ହସ୍ତମ୍ ଅର୍କାଦିଗ୍ରହଶାନ୍ତ୍ଯେ

ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ କୁଶ ଘାସ, ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦଶଟି ଶୁଖିଲା କାଠି, ବାହୁ ଲମ୍ବ ଚମଚ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ହାତ।

ସମିଧୋଽର୍କପଲାଶୋତ୍ଥାଃ ଖାଦିରାମାର୍ଗପିପ୍ପଲାଃ । ଉଦୁମ୍ବରଶମୀଦୂର୍ଵାକୁଶୋତ୍ଥାଃ ଶତମଷ୍ଟ ଚ

ଅର୍କ, ପଳାଶ, ଖାଦିର, ଆମ୍ବ, ପିପଳ, ଉଦୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୁର୍ବା ଓ କୁଶ ଗଛର କାଠି—ମୋଟ ଏକଶଏ ଆଠଟି।