ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କର୍ତ୍ତୁଂ ଶ୍ଚାଙ୍ଗଵିକାରେଣ ଜାନୀଯାତ୍ତତ୍ପ୍ରମାଣତଃ। ପଶ୍ଵାଦୀନାଂ ପ୍ରଵେଶେନ କୀର୍ତ୍ତନୈର୍ଵିରୁତୈର୍ଦ୍ଦିଶଃ

ଅଙ୍ଗର ବିକୃତି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ମାପ ଜଣାଯିବ। ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ଓ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

ମାତୃକାମଷ୍ଟଵର୍ଗାଢ୍ଯାଂ ଫଲକେ ଭୁଵି ଵା ଲିଖେତ୍। ଶଲ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ଵର୍ଗଵଶାତ୍ ପୂର୍ଵାଦୀଶାନ୍ତତଃ କ୍ରମାତ୍

ମାତୃକାମାନେ ଅଠଟି ଦଳରେ ଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ କୌଣସି ଫଳକ ଉପରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନୁଯାୟୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଯାଇ, ଶଳ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।

ଅଵର୍ଗେ ଚୈଵ ଲୋହନ୍ତୁ କଵର୍ଗେଽଙ୍ଗାରମଗ୍ନିତଃ। ଚଵର୍ଗେ ଭସ୍ମ ଦକ୍ଷେ ସ୍ଯାଟ୍ ଟଵର୍ଗେଽସ୍ଥି ଚ ନୈର୍ଋତେ

ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲୋହା ବ୍ୟବହାର କର; କ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଆସିଥିବା କୋଇଳା, ଚ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଭସ୍ମ, ଟ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ହାଡ଼ ବ୍ୟବହାର କର।

ତଵର୍ଗେ ଚେଷ୍ଟକା ଚାପ୍ଯେ କପାଲଞ୍ଚ ପଵର୍ଗକେ। ଯଵର୍ଗେ ଶଵକୀଟାଦି ଶଵର୍ଗେ ଲୋହମାଦିଶେତ୍

ତ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଇଟ୍, ପ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଖୋପଡ଼, ଯ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ କୀଟ୍ ବା ଏହା ସଦୃଶ, ଶ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଲୋହା ବ୍ୟବହାର କର।

ହଵର୍ଗେ ରଜତଂ ତଦ୍ଵଦଵର୍ଗାଚ୍ଚାନର୍ଥକରାନପି। ପ୍ରୋକ୍ଷଯାତ୍ମଭିଃ କରାପୂରୈରଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲମୃଦନ୍ତରୈଃ

ହ-ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଚାଁଦି ବ୍ୟବହାର କର; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥକାରୀ ବସ୍ତୁ ବ୍ୟବହାର କର। ପାଣି ଛିଟି ଦେଇ, ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଗଭୀର ମାଟି ଭରିଦେ।

ପାଦୋନଂ ଖାତମାପୂର୍ଯ୍ଯ ସଜଲୈର୍ମୁଦ୍ଗରାହତୈଃ । ଲିପ୍ତାଂ ସମପ୍ଲଵାଂ ତତ୍ର କାରଯିତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଗୁରୁଃ

ଏକ ଚରଣରୁ ଅଳ୍ପ ଖୋଲି, ସେଠାରେ ପାଣି ମିଶା ମାଟି ଭରି ମୁଦ୍ଗର ଦ୍ୱାରା ଭଲରେ ଚାପିଦେ। ପରେ ଭୂମିକୁ ଲେପି ଏବଂ ସମତଳ କରି, ଗୁରୁ ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ସାମାନ୍ଯାର୍ଘ୍ଯକରୋ ଯାଯାନ୍ମଣ୍ଡପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣକଂ। ତୋରଣଦ୍ଵାଃ ପତୀନିଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ଦ୍ଵାରେଣ ସଂଵିଶେତ୍

ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ଯେଉଁ ମଣ୍ଡପର ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାରରେ ପୂଜା କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର।

କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତତ୍ରାତ୍ମଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦି କୁଣ୍ଡମଣ୍ଡପସଂସ୍କୃତିଂ। କଲସଂ ଵର୍ଦ୍ଧନୀସକ୍ତଂ ଲୋକପାଲଶିଵାର୍ଚ୍ଚନଂ

ସେଠାରେ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା, କୁଣ୍ଡ ଓ ମଣ୍ଡପର ସଂସ୍କାର, କଳଶ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା ପାତ୍ର ସହିତ, ଦିଗପାଳ ଓ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଗ୍ନେର୍ଜନନପୂଜାଦି ସର୍ଵ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଵଦାଚରେତ୍। ଯଜମାନାନ୍ଵିତୋ ଯାଯାଚ୍ଛିଲାନାଂ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପଂ

ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ ଓ ପୂଜା ସମସ୍ତ କ୍ରମ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଜମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶିଳାମାନେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମଣ୍ଡପକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।

ଶିଲାଃ ପ୍ରାସାଦଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ପାଦଧର୍ମ୍ମାଦିସଞ୍ଜ୍ଞକାଃ। ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲୋଚ୍ଛ୍ରିତାଃ ଶସ୍ତାଶ୍ଚତୁରସ୍ରାଃ କରାଯତାଃ

ମନ୍ଦିରର ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶିଳାମାନେ ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚ, ଚତୁରସ୍ର ଓ ଭଲ ଭାବେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।

ପାଷାଣାନାଂ ଶିଲାଃ କାର୍ଯ୍ଯା ଇଷ୍ଟକାନାଂ ତଦର୍ଦ୍ଧତଃ। ପ୍ରାସାଦେଽଶ୍ମଶିଲାଃ ଶୈଲେ ଇଷ୍ଟକା ଇଷ୍ଟକାମଯେ

ଶିଳାମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଳାରୁ ତିଆରି ହେବା ଉଚିତ୍, ଇଟ୍ ହେଲେ ତାହାର ଅର୍ଧ ଆକାରରେ। ପାହାଡ଼ ମନ୍ଦିରରେ ଶିଳା, ଇଟ୍ ମନ୍ଦିରରେ ଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର କର।

ଅଙ୍କିତା ନଵଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପଙ୍କଜାଃ ପଙ୍କଜାଙ୍କିତାଃ। ନନ୍ଦାଭଦ୍ରାଜଯା ରିକ୍ତା ପୂର୍ଣାଖ୍ଯା ପଞ୍ଚମୀ ମତା

ନଉଟି ମୁହଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଚିତ୍ରିତ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ସହିତ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ। ନନ୍ଦା, ଭଦ୍ରା, ଜୟା, ରିକ୍ତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣା ପଞ୍ଚମୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଆସାଂ ପଦ୍ମୋ ମହାପଦ୍ମଃ ଶଙ୍ଖୋଽଥ ମକରସ୍ତଥା। ସମୁଦ୍ରଶ୍ଚେତି ପଞ୍ଚାମୀ ନିଧିକୁମ୍ଭାଃ କ୍ରମାଦଧଃ

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ମକର ଓ ସମୁଦ୍ର — ଏହି ପଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଧନର କୁମ୍ଭ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ତଳେ ରଖାଯାଏ।

ନନ୍ଦା ଭଦ୍ରା ଜଯା ପୂର୍ଣା ଅଜିତା ଚାପରାଜିତା। ଵିଜଯା ମଙ୍ଗଲାଖ୍ଯା ଚ ଧରଣୀ ନଵମୀ ଶିଲା

ନନ୍ଦା, ଭଦ୍ରା, ଜୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ଅଜିତା, ଅପରାଜିତା, ବିଜୟା, ମଙ୍ଗଳା ଓ ଧରଣୀ — ଏହି ନଉଟି ଶିଳା।

ସୁଭଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଭଦ୍ରଶ୍ଚ ସୁନନ୍ଦଃ ପୁଷ୍ପନନ୍ଦକଃ । ଜଯୋଽଥ ଵିଜଯଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭଃ ପୂର୍ଣସ୍ତଥୋତ୍ତରଃ

ସୁଭଦ୍ରା, ବିଭଦ୍ରା, ସୁନନ୍ଦା, ପୁଷ୍ପନନ୍ଦକ, ଜୟ, ବିଜୟ, କୁମ୍ଭ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍ତର — ଏହିମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ।

ନଵାନାନ୍ତୁ ଯଥାସଙ୍ଖ୍ଯଂ ନିଧିକୁମ୍ଭା ଅମୀ ନଵ। ଆସନଂ ପ୍ରଥମଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତାଡ୍ଯୋଲ୍ଲିଖ୍ଯ ଶରାଣୁନା

ନଉଟି ଧନର କୁମ୍ଭକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ ଆସନ ରଖି, ତାପରେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଓ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ସର୍ଵାସାମଵିଶେଷେଣ ତନୁତ୍ରେଣାଵଗୁଣ୍ଠନଂ । ମୃଦ୍ଭିର୍ଗୋମଯଗୋମୂତ୍ରକଷାଯୈର୍ଗନ୍ଧଵାରିଣା

ସମସ୍ତଙ୍କୁ, କୌଣସି ଭେଦ ଛାଡ଼ି, ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର, ମାଟି, ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର, କଢ଼ା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି ସହିତ ଢାକିବା ଉଚିତ୍।

ଅସ୍ତ୍ରେଣ ହୂଂଫଡନ୍ତେନ ମଲସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ଵିଧିନା ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସ୍ନାନଂ ପଞ୍ଚାମୃତେନ ଚ

ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର 'ହୁଁ ଫଟ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମଳ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚାମୃତ ସ୍ନାନ କର।

ଗନ୍ଧତୋଯାନ୍ତର କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନିଜନାମାଙ୍କିତାଣୁନା । ଫଲରତ୍ନସୁଵର୍ଣାନାଂ ଗୋଶ୍ରୃଡ୍ଗସଲିଲୈସ୍ତତଃ

ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପରେ ନିଜର ନାମ ଲେଖ। ପରେ ଫଳ, ମଣି, ସୁନା ଓ ଗାଈର ଶିଂଗ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କର।

ଚନ୍ଦନେନ ସମାଲଭ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରୈରାଚ୍ଛାଦଯେଚ୍ଛିଲାଂ। ସ୍ଵର୍ଣୋତ୍ଥମାସନଂ ଦତ୍ଵା ନୀତ୍ଵା ଯାଗଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ

ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶିଳାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଢାକିବା ପରେ, ସୁନାର ଆସନ ଦେଇ, ଏହି ଶିଳାକୁ ଯାଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।

ଶଯ୍ଯାଯାଂ କୁଶତଲ୍ପେ ଵା ହୃଦଯେନ ନିଵେଶଯେତ୍। ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ନ୍ଯସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଧରାନ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵସଞ୍ଚଯଂ

ତାପରେ, ଏହି ଶିଳାକୁ କୁଶ ଘାସର ଛାନା ବା ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ହୃଦୟ ସହିତ ରଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଶଣ୍ଡଵ୍ଯାପକଂ ତତ୍ତ୍ଵତ୍ରଯଞ୍ଚାନୁକ୍ରମାନ୍ ନ୍ଯସେତ୍। ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦୌ ଚିତ୍ତପର୍ଯ୍ଯନ୍ତେ ଚିନ୍ତାତନ୍ମାତ୍ରକାଵଧୌ

ତିନି ପ୍ରକାର ଭାଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ତତ୍ତ୍ୱତ୍ରୟକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚିତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚିନ୍ତା ଓ ତନ୍ମାତ୍ର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର।

ତନ୍ମାତ୍ରାଦୌ ଧରାନ୍ତେ ଚ ଶିଵଵିଦ୍ଯାତ୍ମନାଂ ସ୍ଥିତିଃ। ତତ୍ତ୍ଵାନି ନିଜମନ୍ତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍ଵେଶାଂଶ୍ଚ ହୃଦାଽର୍ଚ୍ଚଯେତ୍

ତନ୍ମାତ୍ରାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଶିବଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବିଦ୍ୟମାନତା ସ୍ଥାପିତ; ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିତତ୍ତ୍ଵଂ ନଯସେଦଷ୍ଟୌ ମୂର୍ତ୍ତୀଃ ପ୍ରତିଶିଲାଂ ଶିଲାଂ। ସର୍ଵଂ ପଶୁପତି ଚୋଗ୍ରଂ ରୁଦ୍ରଂ ଭଵମତେଶ୍ଵରଂ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଏକ ଶିଳାରେ ଆଠଟି ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତେ ପଶୁପତି, ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ର, ଭବ ଓ ଈଶ୍ୱର।

ମହାଦେଵଂ ଚ ଭୀମଂ ଚ ମୂର୍ତ୍ତୀଶାଂଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମାତ୍। ଓଂ ଧରାମୂର୍ତ୍ତଯେ ନମଃ, ଓଂ ଧରାଧିପତଯେ ନମଃ ଇତ୍ଯାଦିମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଲୋକପାଲାନ୍ ଯଥାସଙ୍ଖ୍ଯଂ ନିଜାଣୁଭିଃ

ମହାଦେବ, ଭୀମ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ: 'ଓଁ ପୃଥିବୀର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତିକୁ ନମସ୍କାର' ଏପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଲୋକପାଳମାନେ ନିଜ ନାମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିତ ହେବେ।

ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍ କୁମ୍ଭାଂସ୍ତନ୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ନିଜାଣୁଭିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ତୁ ଵୀଜାନି ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣକ୍ରମେଣ ତୁ

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ବା ନିଜ ନାମ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର କ୍ରମକ୍ରମେ କହାଯିବ।

ଲୂଂ ରୁଂ ଶୂଂ ପୂଂ ଵୂଂ ଯୂଂ ମୂଂ ହୂଂ କ୍ଷୂମିତି । ଅକ୍ତୋ ନଵଶିଲାପକ୍ଷଃ ଶିଲା ପଞ୍ଚପଦା ତଥା। ପ୍ରତିତତ୍ତ୍ଵଂ ନ୍ଯସେନ୍ମୂର୍ତ୍ତୀଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯା ପଞ୍ଚ ଧରାଦିକାଃ

'ଲୂଁ, ରୁଁ, ଶୂଁ, ପୂଁ, ୱୂଁ, ୟୂଁ, ମୂଁ, ହୂଁ, କ୍ଷୂ'—ଏହିପରି ନବଶିଳା ବ୍ୟବସ୍ଥା; ଶିଳା ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ, ପୃଥିବୀ ଆଦି ପଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟିମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରକହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ର ଈଶ୍ଵରଶ୍ଚ ସଦାଶିଵଃ। ଏତେ ଚ ପଞ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତୀଶା ଯଷ୍ଟଵ୍ଯାସ୍ତାସୁ ପୂର୍ଵଵତ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଈଶ୍ୱର ଓ ସଦାଶିବ—ଏହି ପଞ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।