ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପଞ୍ଚାଶଦଧିକା ଷଷ୍ଟିର୍ଭୁଵନୈସ୍ତୁଲ୍ଯସଞ୍ଜ୍ଞିତାଃ। ତାଵନ୍ତ ଏଵ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତତ୍ର ତଦ୍ଯଥା

ପଞ୍ଚାଶି ଓ ଷଷ୍ଟି ଛଉ ଯୋଗ ମିଶି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନର ନାମ ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଏ। ଏତିକି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅମରେଶଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ନୈମିଷଃ ପୁଷ୍କରୋଽପି ଚ। ତଥା ପାଦିଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡିଶ୍ଚ ଭାଵଭୂତିରଥାଷ୍ଟମଃ

ଅମରେଶ, ପ୍ରଭାବ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର; ଏପରି ପାଦି, ଦଣ୍ଡି, ଭାବଭୂତି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଅଟି।

ତୁ. ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣେ (୭.୧.୧୦) ତୀର୍ଥାନାଂ ମହାଭୂତାନୁସାରେଣ ଵର୍ଗୀକରଣମ୍ ନକୁଲୀଶୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରୀଶୈଲୋ ଦଶମଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନ୍ଵୀଶୋଽସ୍ନାତିକେଶଶ୍ଚ ମହାକାଲୋଽଥ ମଧ୍ଯମଃ

ନକୁଳୀଶ, ହରିଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଶୈଳ ଦଶମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଅନ୍ବୀଶ, ଅସ୍ନାତିକେଶ, ମହାକାଳ ଓ ମଧ୍ୟମ।

କେଦାରୋ ଭୈରଵଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକମୀରିତଂ। ତତୋ ଗଯାକୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଖଲାନାଦିକନାଦିକେ

କେଦାର ଓ ଭୈରବ ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଠଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହା ପରେ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଖଳାନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିମଲଶ୍ଚାଟ୍ଟହାସଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମ ଏଵ ଚ। ଵସ୍ଵାପଦଂ ରୁଦ୍ରକୋଟିରଵିଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ

ବିମଳ ଓ ଅଟ୍ଟହାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୀମ; ବସ୍ୱାପଦା, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା।

ଗୋକର୍ଣୋ ଭଦ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣାକ୍ଷଃ ସ୍ଥାଣୁରେଵ ଚ। ଅଜେଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭାସ୍ଵରଃ ସୂଦ ନାନ୍ତରଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ ଓ ସ୍ଥାଣୁ; ଅଜେଶ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଭାସ୍ୱର, ସୂଦ ଓ ନାନ୍ତର।

ସୁବାହୁର୍ମ୍ମତ୍ତରୂପୀ ଚ ଵିଶାଲୋ ଜଟିଲସ୍ତଥା। ରୌଦ୍ରୋଽଥ ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷଶ୍ଚ କାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ଭଵେତ୍ତତଃ

ସୁବାହୁ, ମଦମୟ ରୂପରେ, ବିଶାଳ ଓ ଜଟିଳ; ରୌଦ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷ, ତାପରେ କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ।

ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ ଘୋରଶ୍ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ହୁତାଶନଃ। କାମରୂପୀ ତଥା କାଲଃ କର୍ଣୋଽପ୍ଯଥ ଭଯାନକଃ

ବିଦୁର, ଘୋର, ପ୍ରଜାପତିୟ, ହୁତାଶନ; କାମରୂପୀ, କାଳ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର।

ମତଙ୍ଗଃ ପିଙ୍ଗଲଶ୍ଚୈଵ ହରୋ ଵୈ ଧାତୃସଞ୍ଜ୍ଞକଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଵିଧାନଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଃ

ମତଙ୍ଗ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ହର ଯାହାକୁ ଧାତୃ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ବିଧାନ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।

ଗାନ୍ଧାରୀ ଚ ସୁଷୁମ୍ଣା ଚ ନାଡ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ମାରୁତୌ ତଥା। ସମାନୋଦାନନାମାନୌ ରସନାପାଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯେ

ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସୁଷୁମ୍ଣା ଦୁଇଟି ନାଡୀ, ଏହିପରି ଦୁଇଟି ବାୟୁ; ସମାନ ଓ ଉଦାନ ନାମରେ, ରସନା ଓ ପାୟୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ।

ରସସ୍ତୁ ଵିଷଯୋ ରୂପଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରସା ଗୁଣାଃ। ମଣ୍ଡଲଂ ଵର୍ତ୍ତୁଲଂ ତଚ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକାଙ୍କିତଂ ସିତଂ

ରସ ହେଉଛି ବିଷୟ, ରୂପ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ ଗୁଣ; ମଣ୍ଡଳ ଗୋଲାକାର, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ ଓ ଧଳା।

ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥାପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ କାରଣଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଂ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ୍ତକୃତଂ ସର୍ଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୁଵନାଦିକଂ

ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ କାରଣ ହେଉଛି ଗରୁଡଧ୍ୱଜ; ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଆଦିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଶେଷ ହୁଏ।

ଭାଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନୁକୂଲେନ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜ୍ଞାପଯେଦିତି। ତତୋ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀଂ ଦେଵୀଂ ଵାଗୀଶମପି ପୂର୍ଵଵତ୍

ସଦ୍ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ; ପରେ, ପୂର୍ବର ପରି, ଭାଗୀଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଓ ଭାଗୀଶଙ୍କୁ ଆବାହନ, ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା।

ଆଵାହ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଂ ଵକ୍ଷସି ତାଡଯେତ୍। ଓଂ ହାଂ ହାଂ ହଂ ଫଟ୍ । ପ୍ରଵିଶେଦପ୍ଯନେନୈଵ ଚୈତନ୍ଯଂ ଵିଭଜେତ୍ତତଃ

ଆବାହନ, ପୂଜା ଓ ସନ୍ତୃପ୍ତ କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଅଘାତ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହଁ ଫଟ୍। ଏହିପରି, ଚେତନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା।

ଶସ୍ତ୍ରେଣ ପାଶସଂଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଯାଽଙ୍କୁଶମୁଦ୍ରଯା। ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋଂ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ । ସ୍ଵାହାନ୍ତେନ ହୃଦାକୃଷ୍ଯ ତେନୈଵ ପୁଟିତାତ୍ମନା

ଶସ୍ତ୍ର ସହ ପାଶ ଯୁକ୍ତ କରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅଙ୍କୁଶ ମୁଦ୍ରାରେ; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହୋଁ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍। ସ୍ୱାହା ଶେଷ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି, ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାରେ।

ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ନମୋନ୍ତେନ ନିଜାତ୍ମନି ନିଯୋଜଯେତ୍ । ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋମ୍ ଆତ୍ମନେ ନମଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍ ପିତୃସଂଯୋଗଂ ଭାଵଯିତ୍ଵୋଦ୍ଭଵାଖ୍ଯଯା

ଏହାକୁ ନମ ଶବ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହୋମ୍ ଆତ୍ମନେ ନମ। ପୂର୍ବର ପରି, ପିତୃସଂଯୋଗ ଚିନ୍ତା କରି ଉଦ୍ଭବ ମୁଦ୍ରାରେ।

ଵାମଯା ତଦନେନୈଵ ଦେଵୀଗର୍ଭେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍। ଓଂ ହାଂ ହଂ ହାଂ ଆତ୍ମନ ନମଃ। ଦେହୋତ୍ପତ୍ତୌ ହୃଦା ହ୍ଯେଵଂ ଶିରସା ଜନ୍ମନା ତଥା

ବାମ ହାତରେ ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହାଁ ଆତ୍ମନ ନମ। ଦେହ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ଏଭଳି, ଶିରରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ।

ଶିଖଯା ଵାଧିକାରାଯ ଭୋଗାଯ କଵଚାଣୁନା। ତତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧୌ ହୃଦା ହ୍ଯେଵଂ ଗର୍ଭାଧାନାଯ ପୂର୍ଵଵତ୍

ଶିଖାରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ, ଭୋଗ ପାଇଁ କବଚ ଅଣୁ ସହିତ; ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ହୃଦୟରେ ଏଭଳି, ଗର୍ଭାଧାନ ପୂର୍ବର ପରି।

ଶିରସା ପାଶଶୈଥିଲ୍ଯେ ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈଵଂ ଶତଂ ଜପେତ୍। ଏଵଂ ପାଶଵିଯୋଗେଽପି ତତଃ ଶସ୍ତ୍ରାତ୍ମଜପ୍ତଯା

ଶିରରେ ପାଶ ଶୈଥିଲ୍ୟ ପାଇଁ, ଏଭଳି କାଢି ଶତ ଜପ କରିବା; ଏଭଳି ପାଶ ବିୟୋଗ ପାଇଁ, ପରେ ଶସ୍ତ୍ର ଆତ୍ମା ଜପ କରିବା।

ଛିନ୍ଦ୍ଯାଦସ୍ତ୍ରେଣ କର୍ତ୍ତଂର୍ଯ୍ଯା କଲାବୀଜଵତା ଯଥା। ଓଂ ହ୍ରୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଲାପାଶାଯ ହଃ ଫଟ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତୁଲୀକୃତ୍ଯ ପାଶମସ୍ତ୍ରେଣ ପୂର୍ଵଵତ୍

ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ପାଶକୁ କଟିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ମାନେ ମାନେ ଏକ ମାଳା ବିଜକୁ କଟିବା; 'ଓଁ ହ୍ରୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକଳାପାଶାୟ ହଃ ଫଟ୍' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଶକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ବୃତ୍ତାକାର କରିବା ଉଚିତ।

ଘୃତପୂର୍ଣେ ସ୍ରୁଵେ ଦତ୍ଵା କଲାସ୍ତ୍ରେଣୈଵ ହୋମଯେତ୍। ଅସ୍ତ୍ରେଣ ଜୁହୁଯାତ୍ ପଞ୍ଚ ପାଶାଙ୍କୁରନିଵୃତ୍ତଯେ

ଘୀ ଭରା ସ୍ରୁବାରେ ରଖି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ପାଶର ଅଙ୍କୁର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତନିଷେଧାର୍ଥଂ ଦଦ୍ଯାଦଷ୍ଟାହୁତୀସ୍ତତଃ। ଓଂ ହଃ ଅସ୍ତ୍ରାଯ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍। ହୃଦାଵାହ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜନତର୍ପଣେ

ଦୋଷ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; 'ଓଁ ହଃ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂଜା ଓ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵ୍ଵୋକ୍ତଵିଧିନା କୁର୍ଯ୍ଯାଦଧିକାରସମର୍ପଣଂ। ଓଂ ହାଂ ରସଶୁଲ୍କଂ ଗୃହାଣ ସ୍ଵାହା। ନିଃଶେଷଦଗ୍ଧପାଶସ୍ଯ ପଶୋରସ୍ଯ ହରେ ତ୍ଵଯା

ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ବିଧିରେ ଅଧିକାର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; 'ଓଁ ହାଁ ରସ ଶୁଲ୍କ ଗ୍ରହଣ କର, ସ୍ୱାହା' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ହରି, ତୁମେ ଏହି ପଶୁର ପାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ କରିଛ, ଏହା ଆଉ ବାନ୍ଧା ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ନ ସ୍ଥେଯଂ ବନ୍ଧକତ୍ଵେନ ଶିଵାଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରାଵଯେଦିତି। ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ମାନଂ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ

ବାନ୍ଧନରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଛାଡି ଦେଇ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ନିୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ବାହୁମୁକ୍ତାର୍ଦ୍ଧଦୃଶ୍ଯେନ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବେନ ସନ୍ନିଭଂ। ସଂହାରମୁଦ୍ରଯା ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଵିଧାଯୋଦ୍ଭଵମୁଦ୍ରଯା

ବାହୁକୁ ମୁକ୍ତ ଅର୍ଦ୍ଧଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ସଂହାରମୁଦ୍ରାରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଉଦ୍ଭବମୁଦ୍ରା ଅପନାଇବା ଉଚିତ।

ସୂତ୍ରେ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତୋଯବିନ୍ଦୁଂ ଯଥା ପୁରା। ଵିସୃଜ୍ଯ ପିତରୌ ଵହ୍ନେଃ ପୂଜିତୌ କୁସୁମାଦିଭିଃ

ସୂତ୍ରରେ ଯୋଡି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଜଳବିନ୍ଦୁ ରଖି, ପାଶକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିର ଦୁଇ ଜନକୁ ଫୁଲ ଓ ଦିଅନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ସନ୍ଧାନମଥ ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରାଚୀନକଲଯା ସହ। କୁର୍ଵୀତ ପୂର୍ଵଵତ୍ କୃତ୍ଵା ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵର୍ଣଯ ତଦ୍ଯଥା

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏବେ ଶିକ୍ଷାର ସଂଧାନ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ କଳା ସହିତ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି କରି, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କର।