ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵିସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତୁଲୀକୃତ୍ଯ ଘୃତପୂର୍ଣେ ସ୍ରୁଵେ ଧରେତ୍। ଦହେଦନୁକଲାସ୍ତ୍ରେଣ କେଵଲାସ୍ତ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାତ୍

ବିମୁକ୍ତ କରି, ବୃତ୍ତାକାର ଆକୃତି କରି, ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ଉପଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦହିବା, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କରିବା।

କୁର୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚାହୁତୀର୍ଦତ୍ଵା ପାଶାଙ୍କୁଶନିଵୃତ୍ତଯେ। ଓଂ ହଃ ଅସ୍ତ୍ରାଯ ହୂଂ ଫଟ୍। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦସ୍ତ୍ରାହୁତିଭିରଷ୍ଟଭିଃ

ପାଶାଙ୍କୁଶ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ: ‘ଓଁ ହଃ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ, ହୂଁ ଫଟ୍’। ତାପରେ ଅଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର।

ଅଥାଵାହ୍ଯ ଵିଧାତାରଂ ପୂଜଯେତ୍ତର୍ପଯେତ୍ତଥା। ତତ ଓଂ ହାଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଶୁଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗୃହାଣ ସ୍ଵାହେତ୍ଯାହୁତିତ୍ରଯେଣାଧିକାରମସ୍ଯ ସମର୍ପଯେତ୍ । ଦଗ୍ଧନିଃଶେଷପାପସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ଯ ପଶୋସ୍ତ୍ଵଯା

ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂଜା ଓ ତୃପ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ‘ଓଁ ହାଁ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମନ, ଗ୍ରହଣ କର, ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନି ହୋମ କରି ଅଧିକାର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ ତୁମେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳି ପଶୁର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ।

ବନ୍ଧାଯ ନ ପୁନଃ ସ୍ଥେଯଂ ଶିଵାଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରାଵଯେଦିତି। ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ଧାତାରଂ ନାଡ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣଯା ଶନୈଃ

ପୁନର୍ବାର ବନ୍ଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବିମୁକ୍ତ କରି, ଡାହାଣ ନାଡି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ପଠାଇବା।

ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାତ୍ମାନଂ କୁମ୍ଭକେନ ନିଜାତ୍ମନା। ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂପାତ୍ରସ୍ଥତୋଯବିନ୍ଦୁସୁଧୋପମଂ

ସଂହାର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଅଟକାଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରହିଥିବା ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁକୁ ପୂଜା କରିବା।

ଆଦାଯ ଯୋଜଯେତ୍ ସୂତ୍ରେ ରେଚକେନୋଦ୍ଭଵାଖ୍ଯଯା। ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରସ୍ଥତୋଯବିନ୍ଦୁଂ ସୁଧୋପମଂ

ଏହାକୁ ନେଇ, ଉଦ୍ଭବ ନାମକ ପ୍ରସ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସୂତ୍ରରେ ଯୋଡିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁକୁ ପୂଜା କରିବା।

ଆପ୍ଯାଯନାଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଗୁରୂଃ ଶିରସି ଵିନ୍ଯସେତ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ପିତରୌ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୌଷଡନ୍ତଶିଵାଣୁନା। ପୂରଣାଯ ଵିଧିଃ ପୂର୍ଣୋ ନିଵୃତ୍ତିରିତି ଶୋଧିତା

ଶିଷ୍ୟର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଗୁରୁ ତାହାକୁ ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ବିମୁକ୍ତ କରି, ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ‘ଭୌଷଡ୍’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେବା। ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏହିପରି ନିବୃତ୍ତି ସଫା ହେଲା।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ତତ୍ତ୍ଵଯୋରଥ ସନ୍ଧାନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଶୁଦ୍ଧଯୋଃ। ହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘପ୍ରଯୋଗେଣ ନାଦନାଦାନ୍ତସଙ୍ଗିନା

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱର ସଂଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ଛୋଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ନାଦର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଲମେଳ କରି।

ଓଂ ହାଂ ହ୍ରୂଂ ହାମ୍ ଅପ୍ତେଜୋଵାଯୁରାକାଶଂ ତନ୍ମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯବୁଦ୍ଧଯଃ। ଗୁଣତ୍ରଯମହଙ୍କାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ପୁମାନିତି

ଓଁ ହାଁ ହ୍ରୂଁ ହାମ୍—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି; ତିନି ଗୁଣ, ଅହଂକାର ଓ ଚବିଶ ତମ, ପୁରୁଷ—ଏଭଳି।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ନିଵିଷ୍ଟାନି ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯେତାନି ଭାଵଯେତ୍। ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଖାଦିଯାନ୍ତାକ୍ଷରାଣି ଚ

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା ପଚିଶଟି, ଖ ରୁ ଯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷର ସହିତ।

ପଞ୍ଚାଶଦଧିକା ଷଷ୍ଟିର୍ଭୁଵନୈସ୍ତୁଲ୍ଯସଞ୍ଜ୍ଞିତାଃ। ତାଵନ୍ତ ଏଵ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତତ୍ର ତଦ୍ଯଥା

ପଞ୍ଚାଶି ଓ ଷଷ୍ଟି ଛଉ ଯୋଗ ମିଶି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନର ନାମ ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଏ। ଏତିକି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅମରେଶଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ନୈମିଷଃ ପୁଷ୍କରୋଽପି ଚ। ତଥା ପାଦିଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡିଶ୍ଚ ଭାଵଭୂତିରଥାଷ୍ଟମଃ

ଅମରେଶ, ପ୍ରଭାବ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର; ଏପରି ପାଦି, ଦଣ୍ଡି, ଭାବଭୂତି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଅଟି।

ତୁ. ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣେ (୭.୧.୧୦) ତୀର୍ଥାନାଂ ମହାଭୂତାନୁସାରେଣ ଵର୍ଗୀକରଣମ୍ ନକୁଲୀଶୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରୀଶୈଲୋ ଦଶମଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନ୍ଵୀଶୋଽସ୍ନାତିକେଶଶ୍ଚ ମହାକାଲୋଽଥ ମଧ୍ଯମଃ

ନକୁଳୀଶ, ହରିଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଶୈଳ ଦଶମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଅନ୍ବୀଶ, ଅସ୍ନାତିକେଶ, ମହାକାଳ ଓ ମଧ୍ୟମ।

କେଦାରୋ ଭୈରଵଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକମୀରିତଂ। ତତୋ ଗଯାକୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଖଲାନାଦିକନାଦିକେ

କେଦାର ଓ ଭୈରବ ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଠଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହା ପରେ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଖଳାନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିମଲଶ୍ଚାଟ୍ଟହାସଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମ ଏଵ ଚ। ଵସ୍ଵାପଦଂ ରୁଦ୍ରକୋଟିରଵିଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ

ବିମଳ ଓ ଅଟ୍ଟହାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୀମ; ବସ୍ୱାପଦା, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା।

ଗୋକର୍ଣୋ ଭଦ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣାକ୍ଷଃ ସ୍ଥାଣୁରେଵ ଚ। ଅଜେଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭାସ୍ଵରଃ ସୂଦ ନାନ୍ତରଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ ଓ ସ୍ଥାଣୁ; ଅଜେଶ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଭାସ୍ୱର, ସୂଦ ଓ ନାନ୍ତର।

ସୁବାହୁର୍ମ୍ମତ୍ତରୂପୀ ଚ ଵିଶାଲୋ ଜଟିଲସ୍ତଥା। ରୌଦ୍ରୋଽଥ ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷଶ୍ଚ କାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ଭଵେତ୍ତତଃ

ସୁବାହୁ, ମଦମୟ ରୂପରେ, ବିଶାଳ ଓ ଜଟିଳ; ରୌଦ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷ, ତାପରେ କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ।

ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ ଘୋରଶ୍ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ହୁତାଶନଃ। କାମରୂପୀ ତଥା କାଲଃ କର୍ଣୋଽପ୍ଯଥ ଭଯାନକଃ

ବିଦୁର, ଘୋର, ପ୍ରଜାପତିୟ, ହୁତାଶନ; କାମରୂପୀ, କାଳ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର।

ମତଙ୍ଗଃ ପିଙ୍ଗଲଶ୍ଚୈଵ ହରୋ ଵୈ ଧାତୃସଞ୍ଜ୍ଞକଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଵିଧାନଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଃ

ମତଙ୍ଗ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ହର ଯାହାକୁ ଧାତୃ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ବିଧାନ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।

ଗାନ୍ଧାରୀ ଚ ସୁଷୁମ୍ଣା ଚ ନାଡ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ମାରୁତୌ ତଥା। ସମାନୋଦାନନାମାନୌ ରସନାପାଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯେ

ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସୁଷୁମ୍ଣା ଦୁଇଟି ନାଡୀ, ଏହିପରି ଦୁଇଟି ବାୟୁ; ସମାନ ଓ ଉଦାନ ନାମରେ, ରସନା ଓ ପାୟୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ।

ରସସ୍ତୁ ଵିଷଯୋ ରୂପଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରସା ଗୁଣାଃ। ମଣ୍ଡଲଂ ଵର୍ତ୍ତୁଲଂ ତଚ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକାଙ୍କିତଂ ସିତଂ

ରସ ହେଉଛି ବିଷୟ, ରୂପ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ ଗୁଣ; ମଣ୍ଡଳ ଗୋଲାକାର, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ ଓ ଧଳା।

ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥାପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ କାରଣଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଂ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ୍ତକୃତଂ ସର୍ଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୁଵନାଦିକଂ

ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ କାରଣ ହେଉଛି ଗରୁଡଧ୍ୱଜ; ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଆଦିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଶେଷ ହୁଏ।

ଭାଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନୁକୂଲେନ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵିଜ୍ଞାପଯେଦିତି। ତତୋ ଵାଗୀଶ୍ଵରୀଂ ଦେଵୀଂ ଵାଗୀଶମପି ପୂର୍ଵଵତ୍

ସଦ୍ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ; ପରେ, ପୂର୍ବର ପରି, ଭାଗୀଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଓ ଭାଗୀଶଙ୍କୁ ଆବାହନ, ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା।

ଆଵାହ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଶିଷ୍ଯଂ ଵକ୍ଷସି ତାଡଯେତ୍। ଓଂ ହାଂ ହାଂ ହଂ ଫଟ୍ । ପ୍ରଵିଶେଦପ୍ଯନେନୈଵ ଚୈତନ୍ଯଂ ଵିଭଜେତ୍ତତଃ

ଆବାହନ, ପୂଜା ଓ ସନ୍ତୃପ୍ତ କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଅଘାତ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହଁ ଫଟ୍। ଏହିପରି, ଚେତନାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା।

ଶସ୍ତ୍ରେଣ ପାଶସଂଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଯାଽଙ୍କୁଶମୁଦ୍ରଯା। ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋଂ ହ୍ରୂଂ ଫଟ୍ । ସ୍ଵାହାନ୍ତେନ ହୃଦାକୃଷ୍ଯ ତେନୈଵ ପୁଟିତାତ୍ମନା

ଶସ୍ତ୍ର ସହ ପାଶ ଯୁକ୍ତ କରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅଙ୍କୁଶ ମୁଦ୍ରାରେ; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହୋଁ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍। ସ୍ୱାହା ଶେଷ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି, ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାରେ।

ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ନମୋନ୍ତେନ ନିଜାତ୍ମନି ନିଯୋଜଯେତ୍ । ଓଂ ହାଂ ହଂ ହୋମ୍ ଆତ୍ମନେ ନମଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍ ପିତୃସଂଯୋଗଂ ଭାଵଯିତ୍ଵୋଦ୍ଭଵାଖ୍ଯଯା

ଏହାକୁ ନମ ଶବ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହୋମ୍ ଆତ୍ମନେ ନମ। ପୂର୍ବର ପରି, ପିତୃସଂଯୋଗ ଚିନ୍ତା କରି ଉଦ୍ଭବ ମୁଦ୍ରାରେ।

ଵାମଯା ତଦନେନୈଵ ଦେଵୀଗର୍ଭେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍। ଓଂ ହାଂ ହଂ ହାଂ ଆତ୍ମନ ନମଃ। ଦେହୋତ୍ପତ୍ତୌ ହୃଦା ହ୍ଯେଵଂ ଶିରସା ଜନ୍ମନା ତଥା

ବାମ ହାତରେ ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା; ଓଁ ହାଁ ହଁ ହାଁ ଆତ୍ମନ ନମ। ଦେହ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ଏଭଳି, ଶିରରେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ।