ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଦିକାରଣତ୍ଯାଗକ୍ରମାନ୍ନୀତ୍ଵା ଶିଵାସ୍ପଦଂ। ଗର୍ଭାଧାନାର୍ଥମାଦାଯ ଯୁଗପତ୍ ସର୍ଵଯୋନିଷୁ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କର ଅଧିକାର ତ୍ୟାଗ କ୍ରମରେ ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ନେଇଯିବା; ଗର୍ଭାଧାନ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଏକାସାଥି ଗ୍ରହଣ କର।

କ୍ଷିପେଦ୍ଵାଗୀଶ୍ଵରୀଯୋନୌ ଵାମଯୋଦ୍ଭଵମୁଦ୍ରଯା। ଓଂ ହାଂ ହାଂ ହାଂ ଆତ୍ମନେ ନମଃ । ପୂଜଯେଦପ୍ଯନେନୈଵ ତର୍ପଯେଦପି ପଞ୍ଚଧା

ବାମ ହାତର ଉଦ୍ଭବ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ବାଣୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଯୋନିରେ ନିକ୍ଷେପ କର; 'ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହାଁ, ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର'; ଏହିପରି ପୂଜା କର, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।

ଅନ୍ଯଯୋନିଷୁ ସର୍ଵ୍ଵାସୁ ଦେହଶୁଦ୍ଧିଂ ହୃଦା ଚରେତ୍। ନାତ୍ର ପୁଂସଵନଂ ସ୍ତ୍ର୍ଯାଦିଶରୀରସ୍ଯାପି ସମ୍ଭଵାତ୍

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ, ହୃଦୟରେ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧି କର; ଏଠାରେ ପୁଂସବନ ବିଧି ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେହ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନଂ ଵାପି ଦୈଵାନ୍ଯଙ୍ଗାନି ଦେହଵତ୍। ଶିରସା ଜନ୍ମ କୁର୍ଵ୍ଵୀତ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ ସର୍ଵ୍ଵଦେହିନାଂ

କିମ୍ବା ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦେହ ପରି କର; ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି।

ତଥୈଵ ଭାଵଯେଦେଷାମଧିକାରଂ ଶିଵାଣୁନା ଭୋଗଂ କଵଚମନ୍ତ୍ରେଣ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ଵିଷଯାତ୍ମନା

ଏହିପରି ଶିବ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଭାବନା କର; ଭୋଗ କବଚ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଲବ୍ଧି ଦ୍ୱାରା।

ମୋହରୂପମଭେଦଞ୍ଚ ଲଯସଞ୍ଜ୍ଞଂ ଵିଭାଵଯେତ୍। ଶିଵେନ ସ୍ରୋତସାଂ ଶୁଦ୍ଧିଂ ହୃଦା ତତ୍ତ୍ଵଵିଶୋଧନଂ

ମୋହର ଆକୃତି, ତାହାର ଅଭେଦ ଓ ଲୟ ନାମକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର ହେବା ଓ ହୃଦୟରେ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ସଫା କରିବା କରାଯିବ।

ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାହୁତୀଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ଗର୍ଭାଧାନାଦିଷୁ କ୍ରମାତ୍। ମାଯଯା ମଲକର୍ମାଦିପାଶବନ୍ଧନିଵୃତ୍ତଯେ

ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କ୍ରମରେ ପାଞ୍ଚଟି ପାଞ୍ଚଟି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ମଳ, କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।

ନିଷ୍କୃତ୍ଯୈଵ ହୃଦା ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯଜେତ ଶତମାହୁତୀଃ। ମଲଶକ୍ତିନିରୋଧେନ ପାଶାନାଞ୍ଚ ଵିଯୋଜନଂ

ହୃଦୟରେ ସଫା କରିବା ପରେ, ଶତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ମଳର ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ହୁଏ।

ସ୍ଵାହାନ୍ତାଯୁଧମନ୍ତ୍ରେଣ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାହୁତୀର୍ଯଜେତ୍। ମାଯାଦ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ପାଶସ୍ଯ ସପ୍ତଵାରାସ୍ତ୍ରଜପ୍ତଯା

‘ସ୍ୱାହା’ ଶବ୍ଦରେ ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚଟି ପାଞ୍ଚଟି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ମାୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧନ ପାଇଁ, ସପ୍ତ ଥର ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଦରକାର।

କର୍ତ୍ତର୍ଯ୍ଯା ଛେଦନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କଲ୍ପଶସ୍ତ୍ରେଣ ତଦ୍ଯଥା। ଓଂ ହୂଂ ନିଵୃତ୍ତିକଲାପାଶାଯ ହୂଂ ଫଟ୍। ବନ୍ଧକତ୍ଵଞ୍ଚ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଶରାଣୁନା

କର୍ତ୍ତରୀ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା କାମ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲିଖାଯାଇଛି: ‘ଓଁ ହୂଁ, ନିବୃତ୍ତି କଳା ବନ୍ଧନ ପାଇଁ, ହୂଁ ଫଟ୍’। ବନ୍ଧନ କାମ ସମାପ୍ତ କରି, ଦୁଇ ହାତ ଓ ଶର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା।

ଵିସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତ୍ତୁଲୀକୃତ୍ଯ ଘୃତପୂର୍ଣେ ସ୍ରୁଵେ ଧରେତ୍। ଦହେଦନୁକଲାସ୍ତ୍ରେଣ କେଵଲାସ୍ତ୍ରେଣ ଭସ୍ମସାତ୍

ବିମୁକ୍ତ କରି, ବୃତ୍ତାକାର ଆକୃତି କରି, ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ଉପଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦହିବା, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କରିବା।

କୁର୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚାହୁତୀର୍ଦତ୍ଵା ପାଶାଙ୍କୁଶନିଵୃତ୍ତଯେ। ଓଂ ହଃ ଅସ୍ତ୍ରାଯ ହୂଂ ଫଟ୍। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦସ୍ତ୍ରାହୁତିଭିରଷ୍ଟଭିଃ

ପାଶାଙ୍କୁଶ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ: ‘ଓଁ ହଃ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ, ହୂଁ ଫଟ୍’। ତାପରେ ଅଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ହୋମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର।

ଅଥାଵାହ୍ଯ ଵିଧାତାରଂ ପୂଜଯେତ୍ତର୍ପଯେତ୍ତଥା। ତତ ଓଂ ହାଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଶୁଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗୃହାଣ ସ୍ଵାହେତ୍ଯାହୁତିତ୍ରଯେଣାଧିକାରମସ୍ଯ ସମର୍ପଯେତ୍ । ଦଗ୍ଧନିଃଶେଷପାପସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ଯ ପଶୋସ୍ତ୍ଵଯା

ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂଜା ଓ ତୃପ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ‘ଓଁ ହାଁ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମନ, ଗ୍ରହଣ କର, ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନି ହୋମ କରି ଅଧିକାର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ ତୁମେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳି ପଶୁର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ।

ବନ୍ଧାଯ ନ ପୁନଃ ସ୍ଥେଯଂ ଶିଵାଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରାଵଯେଦିତି। ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ଧାତାରଂ ନାଡ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣଯା ଶନୈଃ

ପୁନର୍ବାର ବନ୍ଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବିମୁକ୍ତ କରି, ଡାହାଣ ନାଡି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ପଠାଇବା।

ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାତ୍ମାନଂ କୁମ୍ଭକେନ ନିଜାତ୍ମନା। ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂପାତ୍ରସ୍ଥତୋଯବିନ୍ଦୁସୁଧୋପମଂ

ସଂହାର ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଅଟକାଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରହିଥିବା ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁକୁ ପୂଜା କରିବା।

ଆଦାଯ ଯୋଜଯେତ୍ ସୂତ୍ରେ ରେଚକେନୋଦ୍ଭଵାଖ୍ଯଯା। ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରସ୍ଥତୋଯବିନ୍ଦୁଂ ସୁଧୋପମଂ

ଏହାକୁ ନେଇ, ଉଦ୍ଭବ ନାମକ ପ୍ରସ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସୂତ୍ରରେ ଯୋଡିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁକୁ ପୂଜା କରିବା।

ଆପ୍ଯାଯନାଯ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଗୁରୂଃ ଶିରସି ଵିନ୍ଯସେତ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ପିତରୌ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୌଷଡନ୍ତଶିଵାଣୁନା। ପୂରଣାଯ ଵିଧିଃ ପୂର୍ଣୋ ନିଵୃତ୍ତିରିତି ଶୋଧିତା

ଶିଷ୍ୟର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଗୁରୁ ତାହାକୁ ଶିଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ବିମୁକ୍ତ କରି, ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ‘ଭୌଷଡ୍’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେବା। ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏହିପରି ନିବୃତ୍ତି ସଫା ହେଲା।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ତତ୍ତ୍ଵଯୋରଥ ସନ୍ଧାନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଶୁଦ୍ଧଯୋଃ। ହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘପ୍ରଯୋଗେଣ ନାଦନାଦାନ୍ତସଙ୍ଗିନା

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏହାପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇ ତତ୍ତ୍ୱର ସଂଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ଛୋଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ନାଦର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଲମେଳ କରି।

ଓଂ ହାଂ ହ୍ରୂଂ ହାମ୍ ଅପ୍ତେଜୋଵାଯୁରାକାଶଂ ତନ୍ମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯବୁଦ୍ଧଯଃ। ଗୁଣତ୍ରଯମହଙ୍କାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ପୁମାନିତି

ଓଁ ହାଁ ହ୍ରୂଁ ହାମ୍—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି; ତିନି ଗୁଣ, ଅହଂକାର ଓ ଚବିଶ ତମ, ପୁରୁଷ—ଏଭଳି।

ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ନିଵିଷ୍ଟାନି ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯେତାନି ଭାଵଯେତ୍। ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଖାଦିଯାନ୍ତାକ୍ଷରାଣି ଚ

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା ପଚିଶଟି, ଖ ରୁ ଯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷର ସହିତ।

ପଞ୍ଚାଶଦଧିକା ଷଷ୍ଟିର୍ଭୁଵନୈସ୍ତୁଲ୍ଯସଞ୍ଜ୍ଞିତାଃ। ତାଵନ୍ତ ଏଵ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତତ୍ର ତଦ୍ଯଥା

ପଞ୍ଚାଶି ଓ ଷଷ୍ଟି ଛଉ ଯୋଗ ମିଶି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନର ନାମ ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଏ। ଏତିକି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅମରେଶଃ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ନୈମିଷଃ ପୁଷ୍କରୋଽପି ଚ। ତଥା ପାଦିଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡିଶ୍ଚ ଭାଵଭୂତିରଥାଷ୍ଟମଃ

ଅମରେଶ, ପ୍ରଭାବ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର; ଏପରି ପାଦି, ଦଣ୍ଡି, ଭାବଭୂତି, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଅଟି।

ତୁ. ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣେ (୭.୧.୧୦) ତୀର୍ଥାନାଂ ମହାଭୂତାନୁସାରେଣ ଵର୍ଗୀକରଣମ୍ ନକୁଲୀଶୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରୀଶୈଲୋ ଦଶମଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅନ୍ଵୀଶୋଽସ୍ନାତିକେଶଶ୍ଚ ମହାକାଲୋଽଥ ମଧ୍ଯମଃ

ନକୁଳୀଶ, ହରିଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରୀଶୈଳ ଦଶମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଅନ୍ବୀଶ, ଅସ୍ନାତିକେଶ, ମହାକାଳ ଓ ମଧ୍ୟମ।

କେଦାରୋ ଭୈରଵଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକମୀରିତଂ। ତତୋ ଗଯାକୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଖଲାନାଦିକନାଦିକେ

କେଦାର ଓ ଭୈରବ ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଠଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହା ପରେ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଖଳାନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିମଲଶ୍ଚାଟ୍ଟହାସଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଭୀମ ଏଵ ଚ। ଵସ୍ଵାପଦଂ ରୁଦ୍ରକୋଟିରଵିଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ

ବିମଳ ଓ ଅଟ୍ଟହାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୀମ; ବସ୍ୱାପଦା, ରୁଦ୍ରକୋଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା।

ଗୋକର୍ଣୋ ଭଦ୍ରକର୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣାକ୍ଷଃ ସ୍ଥାଣୁରେଵ ଚ। ଅଜେଶଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭାସ୍ଵରଃ ସୂଦ ନାନ୍ତରଃ

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ ଓ ସ୍ଥାଣୁ; ଅଜେଶ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଭାସ୍ୱର, ସୂଦ ଓ ନାନ୍ତର।

ସୁବାହୁର୍ମ୍ମତ୍ତରୂପୀ ଚ ଵିଶାଲୋ ଜଟିଲସ୍ତଥା। ରୌଦ୍ରୋଽଥ ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷଶ୍ଚ କାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ ଭଵେତ୍ତତଃ

ସୁବାହୁ, ମଦମୟ ରୂପରେ, ବିଶାଳ ଓ ଜଟିଳ; ରୌଦ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷ, ତାପରେ କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ।

ଵିଦୁରଶ୍ଚୈଵ ଘୋରଶ୍ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ହୁତାଶନଃ। କାମରୂପୀ ତଥା କାଲଃ କର୍ଣୋଽପ୍ଯଥ ଭଯାନକଃ

ବିଦୁର, ଘୋର, ପ୍ରଜାପତିୟ, ହୁତାଶନ; କାମରୂପୀ, କାଳ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର।

ମତଙ୍ଗଃ ପିଙ୍ଗଲଶ୍ଚୈଵ ହରୋ ଵୈ ଧାତୃସଞ୍ଜ୍ଞକଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଵିଧାନଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଃ

ମତଙ୍ଗ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ହର ଯାହାକୁ ଧାତୃ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ବିଧାନ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।