ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିତୋ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶଭିର୍ଦ୍ଦଶଭିଃ କ୍ରମାତ୍। ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲାଭ୍ଯନ୍ତରାସ୍ତତ୍ର କ୍ରମାଦେକାଙ୍ଗୁଲାନ୍ତରାଃ

ଏକାଉଁଶି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରତି ଦଶ ଦଶ ରେ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ; ଏଠାରେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ଅନ୍ତର ରଖିବା, ଏବଂ କ୍ରମରେ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳ ଅନ୍ତର।

ଗ୍ରନ୍ଥଯୋ ମାନମପ୍ଯେଷାଂ ଲିଙ୍ଗଵିସ୍ତାରସସ୍ମିତମ୍। ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଵା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ କୃତନିତ୍ଯକ୍ରିଯଃ ଶୁଚିଃ

ଗାଠିର ମାପ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରସ୍ତିର ସମାନ ହେବା ଉଚିତ; ସପ୍ତମ କିମ୍ବା ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ଶୁଚିତାରେ କରିବାକୁ।

ଭୂଷଯେତ୍ ପୁଷ୍ପଵସ୍ତ୍ରଦ୍ଯୈଃ ସାଯାହ୍ନେ ଯାଗମନ୍ଦିରଂ। କୃତ୍ଵା ନୈମିତ୍ତିକୀଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ଚ ତର୍ପ୍ପଣମ୍

ସାଂଜେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷଣ କରିବା; ନିମିତ୍ତିକ ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା ଓ ବିଶେଷ ତର୍ପଣ କରିବା ପରେ।

ପରିଗୃହୀତେ ଭୂଭାଗେ ପଵିତ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ଯମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ । ଆଚମ୍ଯ ସକଲୀକୃତ୍ଯ ପ୍ରଣଵାର୍ଘ୍ଯକରୋ ଗୁରୁଃ

ପବିତ୍ର ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଅଧିକୃତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା; ଆଚମନ କରି ଆରମ୍ଭିକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଗୁରୁ ପ୍ରଣବ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ପୂର୍ଵାଦିକ୍ରମତୋଽର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ହାଂ ଶନ୍ତିକଲଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵାରାଧିପୌ ଯଜେତ୍

ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା; ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରାଧିପ ପୂଜା କରିବା।

ନିଵୃତ୍ତିକଲାଦ୍ଵାରାଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଖ୍ଯକଲାତ୍ମନେ। ତଚ୍ଛାକଯୋଃ ପ୍ରତିଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵାରାଧିପୌ ଯଜେତ୍

ନିବୃତ୍ତି କଳା ଦ୍ୱାରରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଳାର ସ୍ୱରୂପରେ, ସେହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରାଧିପ ପୂଜା କରିବା।

ଜନ୍ଦିନେ ମହାକାଲାଯ ଭୃଙ୍ଗିଣେଽଥ ଗଣାଯ ଚ। ଵୃଷଭାଯ ଚ ସ୍କନ୍ଦାଯ ଦେଵ୍ଯୈ ଚଣ୍ଡାଯଚକ୍ରମାତ୍

ଜନ୍ମ ଦିନରେ, ମହାକାଳ, ଭୃଙ୍ଗି, ଗଣ, ବୃଷଭ, ସ୍କନ୍ଦ, ଦେବୀ, ଚଣ୍ଡା ଓ ଚକ୍ରମାତ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା।

ନିତ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵାରପାଲାଦୀନ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦ୍ଵାରପଶ୍ଚିମେ। ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସ୍ତୁଂ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ଵିଶେଷାର୍ଘ୍ଯକରଃ ଶିଵଃ

ସଦା, ଦ୍ୱାରପାଳ ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ପୂଜା କରି, ବାସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧି କରି ଶିବଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା।

ପ୍ରୋକ୍ଷଣାଦ୍ଯଂ ଵିଦାଯାଥ ଯଜ୍ଞସମ୍ବାରକୃନ୍ନରଃ। ମନ୍ତ୍ରଯେଦ୍ଦର୍ଭଦୂର୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ହୃଦାଦିଭିଃ

ପ୍ରଥମ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପରେ, ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା; ଦର୍ଭା, ଦୂର୍ବା, ପୁଷ୍ପ ଓ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର କରିବା।

ଶିଵହସ୍ତଂ ଵିଧାଯେତ୍ଥଂ ସ୍ଵଶିରସ୍ଯଧିରୋପଯେତ୍। ଶିଵୋଽହମାଦିଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ମମ ଯଜ୍ଞପ୍ରଧାନତା

ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ ହସ୍ତ ଗଠନ କରି, ସ୍ୱ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା; ଚିନ୍ତା କରିବା — 'ମୁଁ ଶିବ, ଆରମ୍ଭ, ସବୁଜଣା, ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'

ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଭାଵଯେଦ୍ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗକରୋ ଗୁରୁଃ। ନେର୍ଋତୀଂ ଦିଶମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦୁଦଗାନନଃ

ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ଧରି ଦେବତାକୁ ଗଭୀର ଭାବନା କରିବା; ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିରୃତି ଦିଗକୁ ଯାଇ ତାହା ନିକ୍ଷେପ କରିବା।

ଅର୍ଘ୍ଯାମ୍ବୁପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଞ୍ଚ ସମସ୍ତାନ୍ ମଖମଣ୍ଡପେ। ଚତୁଷ୍ପଥାନ୍ତସଂସ୍କାରୈର୍ଵୀକ୍ଷଣାଦ୍ଯୈଃ ସୁସଂସ୍କୃତୈଃ

ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା; ଚାରି ରାସ୍ତାର ଶୁଭ କ୍ରିୟା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଚିତାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ।

ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵିକିରାଂସ୍ତତ୍ର କୁଶକୂର୍ଚ୍ଚୋପସଂହରେତ୍ । ତାନୀଶଦିଶି ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାମାସନାଯୋପକଲ୍ପଯେତ୍

ସେଠାରେ ଅଞ୍ଜଳି ବିକିରି କରି, କୁଶ ଗ୍ରାସ ଏକଠା କରିବା; ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତାହା ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା।

ନୈର୍ଋତେ ଵାସ୍ତୁଗୀର୍ଵାଣା ଦ୍ଵାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍। ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖଂ କୁମ୍ଭଂ ସର୍ଵଦାନ୍ଯୋପରି ସ୍ଥିତମ୍

ନୈୃତ୍ୟ ଓ ବାସ୍ତୁ ଦିଗର ଦ୍ୱାରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ଏକ କୁମ୍ଭ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଯାଇ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର।

ପ୍ରଣଵେନ ଵୃଷାରୂଢଂ ସିହସ୍ଥାଂ ଵର୍ଦ୍ଧନୀନ୍ତତଃ। କୁମ୍ଭେ ଶାଙ୍ଗଂ ଶିଵନ୍ଦେଵଂ ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାମସ୍ତ୍ରମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍

ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବା ଓ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ବର୍ଦ୍ଧନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, କୁମ୍ଭରେ ବର୍ଦ୍ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଧନୁଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଦିକ୍ଷୁ ଶକ୍ରାଦିଦିକ୍ପାଲାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମଶିଵାଦିକାନ୍। ଵର୍ଦ୍ଧନୀଂ ସମ୍ଯଗାଦାଯ ଘଟପ୍ଟଷ୍ଠାନୁଗାମିନୀଂ

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗପାଳମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନେଇ, ବର୍ଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ କୁମ୍ଭ ଓ ଏଠିରେ ଅଠ ଦିଗପାଳଙ୍କ ସହିତ ନେଇବା ଉଚିତ।

ଶିଵାଜ୍ଞାଂ ଶ୍ରାଵଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ଵାଦୀଶାନଗୋଚରମ୍। ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନପଯୋଧାରାଂ ମୂଲମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍

ପୁରୋହିତ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଘୋଷଣା କରିବେ। ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜଳଧାରା ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

ସମନ୍ତାଦ୍ ଭ୍ରାମଯେଦେନାଂ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶସ୍ତ୍ରରୂପିଣୀମ୍। ପୂର୍ଵଂ କଲଶମାରୋପ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାର୍ଥନ୍ତସ୍ଯ ଵାମତଃ

ସେ ବର୍ଦ୍ଧନୀଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ର ରୂପେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାଲାଇବେ। ପ୍ରଥମେ କୁମ୍ଭକୁ ରଖି, ଶସ୍ତ୍ରକୁ ତାହାର ବାମପାଖରେ ରଖିବେ।

ସମଗ୍ରାସନକେ କୁମ୍ଭେ ଯଜେଦ୍ଦେଵଂ ସ୍ଥିରାସନେ। ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାଂ ପ୍ରଣଵସ୍ଥାଯାମାଯୁଧନ୍ତଦନୁ ଦ୍ଵଯୋଃ

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଉପରେ ଥିବା କୁମ୍ଭରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଦ୍ଧନୀରେ ଓଁକାର ସ୍ଥାନରେ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବେ।

ଭଗଲିଙ୍ଗସମାଯୋଗଂ ଵିଦଧ୍ଯାଲ୍ଲିଙ୍ଗମୁଦ୍ରଯା। କୁମ୍ଭେ ନିଵେଦ୍ଯ ବୋଧାସିଂ ମୂଲମନ୍ତ୍ରଜପନ୍ତଥା

ଭଗ ଓ ଲିଙ୍ଗର ସଂଯୋଗ ଲିଙ୍ଗ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା କରିବେ। କୁମ୍ଭରେ ନିବେଦନ କରି, ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବେ।

ତଦ୍ଦଶାଂଶ୍ନ ଵର୍ଦ୍ଧନ୍ଯାଂ ରକ୍ଷାଂ ଵିଜ୍ଞାପଯେଦପି । ଗଣେଶଂ ଵାଯଵେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ହରଂ ପଞ୍ଚାମୃତାଦିଭିଃ

ବର୍ଦ୍ଧନୀର ଦଶମ ଭାଗରେ ରକ୍ଷା ଘୋଷଣା କରିବେ। ଗଣେଶ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପଛରେ ହରଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବେ।

ସ୍ନାପଯେତ୍ ପୂର୍ଵଵତ୍ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ କୁଣ୍ଡେ ଚ ଶିଵପାଵକମ୍। ଵିଧିଵଚ୍ଚ ଚରୁଂ କୃତ୍ଵା ସମ୍ପାତାହୁତିଶୋଧିତମ୍

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପୂଜା କରି, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଶିବ ପାବକକୁ ନିବେଦନ କରିବେ। ବିଧିମତ ଭାବେ ଚାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରିବେ।

ଦେଵାଗ୍ନ୍ଯାତ୍ମଵିଭେଦେନ ଦର୍ଵ୍ଯା ତଂ ଵିଭଜେତ୍ତ୍ରିଧା। ଦତ୍ଵା ଭାଗୌ ଶିଵାଗ୍ନିଭ୍ଯାଂ ସଂରକ୍ଷେଦ୍ଭାଗମାତ୍ମନି

ଦର୍ଭି ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଅଗ୍ନି ଓ ନିଜ ପାଇଁ ତିନି ଭାଗ କରିବେ। ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭାଗ ଦେଇ, ଏକ ଭାଗ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିବେ।

ଶରେଣ ଵର୍ମ୍ମଣା ଦେଯଂ ପୂର୍ଵତୋ ଦନ୍ତଧାଵନମ୍। ତସ୍ମାଦ୍‌ଘୋରଶିଖାଭ୍ଯାଂ ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚିମେ ମୃଦାଂ

ଦନ୍ତଧାବନ କାଠି ଓ ବର୍ମ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଭୟାନକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମାଟି ଦେବା ଦରକାର।

ସଦ୍ଯୋଜାତେନ ଚ ହୃଦା ଚୋତ୍ତରେ ଵାମନୀକୃତମ୍ । ଜଲଂ ଵାମେନ ଶିରସା ଈଶେ ଗନ୍ଧାନ୍ଵିତଂ ଜଲମ୍

ସଦ୍ୟୋଜାତ ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବାମ ହାତରେ କରିବେ। ବାମ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜଳ ଦେଇ, ଈଶାନଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଦେବେ।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ପଲାଶାଦିପୁଟକଂ ଵୈ ସମନ୍ତତଃ। ଐଶାନ୍ଯାଂ କୁସୁମଂ ଦଦ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ଦିଶି ରୋଚନାଂ

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ପଳାଶ ପତ୍ରର ପୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବେ। ଆଇଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଫୁଲ ଓ ଅଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ରୋଚନା ଦେବେ।

ଅଗୁରୁଂ ନିର୍ଋତାଶାଯାଂ ଵାଯଵ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁଃ ସମମ୍। ହୋମଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ସଦ୍ଯୋଜାତୈଃ କୁଶୈଃ

ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଗୁରୁ ଦେବେ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ଚାରି ଭାଗରେ। ସମସ୍ତ ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଦ୍ୟୋଜାତ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଦେବେ।

ଦଣ୍ଡାକ୍ଷସୂତ୍ରକୌପୀନଭିକ୍ଷାପାତ୍ରାଣି ରୂପିଣେ। କଜ୍ଜଲଂ କୁଙ୍କୁମନ୍ତୈଲଂ ଶଲାକାଂ କେଶଶୋଧନୀଂ

ଅବତାର ରୂପକୁ ଦଣ୍ଡ, ଅକ୍ଷମାଳା, ଜନ୍ୟୁ, କଉପୀନ, ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, କାଜଳ, କୁଙ୍କୁମ ତେଲ, ଛୋଟ କାଠି ଓ କେଶ ଶୁଧାରିବା ଉପକରଣ ଦେବେ।

ତାମ୍ବୂଲଂ ଦର୍ପଣଂ ଦଦ୍ଯାଦୁତ୍ତରେ ରୋଚନାମପି। ଆସନଂ ପାଦୁକେ ପାତ୍ରଂ ଯୋଗପଟ୍ଟାତପତ୍ରକମ୍

ତାମ୍ବୁଳ, ଦର୍ପଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରୋଚନା ଦେବେ। ଆସନ, ପାଦୁକା, ପାତ୍ର, ଯୋଗପଟ୍ଟା ଓ ଛତା ଦେବେ।