ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯାଗାଗ୍ନିଶିଵଯୋଃ କୃତ୍ଵା ନାଡୀସନ୍ଧାନମାତ୍ମନା। ଶକ୍ତ୍ଯା ମୂଲାଣୁନା ହୋମଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦଙ୍ଗୈର୍ଦ୍ଦଶାଂଶତଃ

ନିଜ ଦେହର ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଯାଗ୍ନିକ ଅଗ୍ନି ଓ ଶିବଙ୍କ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ମୂଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ହୋମ କରିବା ଏବଂ ଦଶମାଂଶ ଅଂଶରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଘୃତସ୍ଯ କାର୍ଷିକୋ ହୋମଃ କ୍ଷୀରସ୍ଯ ମଧୁନସ୍ତଥା। ଶୁକ୍ତିମାତ୍ରାହୁତିର୍ଦ୍ଦଧ୍ନଃ ପ୍ରସୃତିଃ ପାଯସସ୍ଯ ତୁ

ଘୃତର ହୋମ ପାଇଁ କାର୍ଷିକ ପରିମାଣ ନିଆଯିବ; ଦୁଧ ଏବଂ ମଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିମାଣ। ଦହି ପାଇଁ ଶୁକ୍ତି ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ; ପାୟସ ପାଇଁ ପ୍ରସୃତି ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ।

ଯଥାଵତ୍‌ ସର୍ଵ୍ଵଭକ୍ଷାଣାଂ ଲାଜାନାଂ ମୁଷ୍ଟିସମ୍ମିତମ୍। ଖଣ୍ଡତ୍ରଯନ୍ତୁ ମୂଲାନାଂ ଫ୍ଲାନାଂ ସ୍ଵପ୍ରମାଣତଃ

ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଲାଜାର ଏକ ମୁଠି ପରିମାଣ ଉଚିତ; ମୂଳ ପାଇଁ ତିନି ଟି ଖଣ୍ଡ; ଫଳ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ।

ଗ୍ରାସାର୍ଦ୍ଧଂମାତ୍ରମନ୍ନାନାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପଞ୍ଚ ହୋମଯେତ୍। ଇକ୍ଷୋରାପର୍ଵ୍ଵିକଂ ମାନଂ ଲତାନାମଙ୍ଗୁଲଦ୍ଵଯମ୍

ଭାତ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଗ୍ରାସ ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜିନିଷ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ଆହୁତି ଦିଆଯିବ। ଇଖ ପାଇଁ ଅପର୍ବିକା ପରିମାଣ ଏବଂ ବେଳ ଲତା ପାଇଁ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ।

ପୁଷ୍ପଂ ପତ୍ରଂ ସ୍ଵମାନେନ ସମିଧାଂ ତୁ ଦସାଙ୍ଗୁଲମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦନକାଶ୍ମୀରକସ୍ତୂରୀଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମାନ୍

ଫୁଲ ଏବଂ ପତ୍ର ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ; ସମିଧ ପାଇଁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ଚନ୍ଦନ, କାଶ୍ମୀର ରସ, କସ୍ତୂରୀ ଏବଂ ଯକ୍ଷ କର୍ଦ୍ଦମ ପାଇଁ—

କଲାଯସମ୍ମିତାନେତାନ୍ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଂ ଵଦରାସ୍ଥିଵତ୍। କନ୍ଦାନାମଷ୍ଟମଂ ଭାଗଂ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵିଧିଵତ୍ ପରମ୍

ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ପାଇଁ କଳାୟ ପରିମାଣ ଏବଂ ବଦରା ଗୁଟି ପରିମାଣ ଦିଆଯିବ; କନ୍ଦ ପାଇଁ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଭାଗ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବ।

ହୋମଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀଜପଦୈସ୍ତତଃ। ଘୃତେନ ସ୍ରୁଚି ପୂର୍ଣାଯାଂ ନିଧାଯାଧୋମୁଖଂ ସ୍ରୁଵମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ଭରା ସ୍ରୁଚିକୁ ଅଧୋମୁଖ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ରୁଗଗ୍ରେ ପୁଷ୍ପମାରୋପ୍ଯ ପଞ୍ଚାଦ୍ଵାମେନ ପାଣିନା। ପୁନଃ ସଵ୍ଯେନ ତୌ ଧୃତ୍ଵା ଶଙ୍ଖସନ୍ନିଭମୁଦ୍ରଯା

ସ୍ରୁଚିର ଶିରାରେ ଫୁଲ ରଖି ବାମ ହାତରେ ଧରିବା; ପୁନି, ଦୁହିଁ ହାତକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି, ଶଂଖ ଆକୃତି ମୁଦ୍ରା କରିବା।

ସମୁଦ୍ଗତୋଽର୍ଦ୍ଧକାଯଶ୍ଚ ସମପାଦଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ନାଭୌ ତନ୍ମୃଲମାଧାଯ ସ୍ରୁଗଗ୍ରଵ୍ଯଗ୍ରଲୋଚନଃ

ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେହ ଉଠାଇ ଦୁଇ ପାଉଁ ସିଧା କରି, ନାଭିରେ ଫୁଲ ରଖିବା; ସ୍ରୁଚିର ଶିରା ଚକ୍ଷୁର ଦିଗକୁ ରଖିବା।

ବ୍ରହ୍ମାଦିକାରଣାତ୍ଯାଗାଦ୍ଵିନିଃ ସୃତ୍ଯ ସୁଷୁମ୍‌ଣଯା । ଵାମସ୍ତନାନ୍ତମାନୀଯ ତଯୋର୍ମୂଲମତନ୍ଦ୍ରିତଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି କାରଣକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁଷୁମ୍ନା ନାଳୀ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବାହାର କରି, ବାମ ସ୍ତନ ନିକଟକୁ ନେଇ, ତାହାର ମୂଳକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଧରିବା।

ମୂଲମନ୍ତ୍ରମଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ଵୌଷଡନ୍ତଂ ସମୁଚ୍ଚରେତ୍। ତଦଗ୍ନୌ ଜୁହୁଯାଦାଜ୍ଯଂ ଯଵସମ୍ମିତଧାରଯା

ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନୁହେଁ, 'ଭୌଷଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା; ପରେ ଯବ ପରିମାଣ ଘୃତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା।

ଆଚାମଂ ଚନ୍ଦନଂ ଦତ୍ଵା ତାମ୍ବୂଲପ୍ରଭୃତୀନପି। ଭକ୍ତ୍ଯା ତଦ୍‌ଭୂତିମାଵନ୍ଦ୍ଯ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣତିଂ ପରଂ

ଅଚମନ କରି, ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ପାନ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଆଯିବା; ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହାର ମହିମାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଣାମ କରିବା।

ତତୋ ଵହ୍ଣିଂ ସମବ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଫଡନ୍ତାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଵରାନ୍। ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାହୃତ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵେତ୍ଯଭିଧାଯ ଚ

ତାପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରି, 'ଫଟ୍' ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ସଂହାର ମୁଦ୍ରା କରି, 'କ୍ଷମା କର' ବୋଲି କହିବା।

ଭାସୁରାନ୍ ପରିଧୀସ୍ତାଂଶ୍ଚ ପୂରକେଣ ହୃଦାଽଣୁନା । ଶ୍ରଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯାତ୍ମୀଯେ ସ୍ଥାପଯେତ୍ ହୃଦମ୍ବୁଜେ

ଦେହର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୃଦୟକମଳରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ପ୍ରଭାମୟ ସୀମାକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯିବ; ପ୍ରାଣ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା।

ସର୍ଵପାକାଗ୍ରମାଦାଯ କୃତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲକଦ୍ଵଯମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଵହିର୍ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ କୁଣ୍ଡସନ୍ନିଧୌ

ସମସ୍ତ ପାକା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଦୁଇଟି ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ଅଗ୍ନି କୁଣ୍ଡ ନିକଟରେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବଳି ଦେବା।

ଓଂ ହାଂ ରୁଦ୍ରେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା ପୂର୍ଵେ ମାତୃବ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା। ଵାରୁଣେ ହାଂ ଗଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵାହା ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ବଲିଃ

'ଓଁ ହାଁ' ପୂର୍ବଦିଗରେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାତୃମାନେ, ବାରୁଣୀ ଦିଗରେ ଗଣମାନେ; ଏହି ବଳି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ଉତ୍ତରେ ହାଞ୍ଚ ଯକ୍ଷେଭ୍ଯ ଈଶାନେ ହାଂ ଗ୍ରହେଭ୍ଯ ଉ । ଅଗ୍ନୌ ହାମସୁରେଭ୍ଯସ୍ଚ ରକ୍ଷୋବ୍ଯୋ ନୈର୍ଋତେ ବଲିଃ

ଉତ୍ତରେ ଯକ୍ଷମାନେ, ଈଶାନେ ଗ୍ରହମାନେ, ଅଗ୍ନିରେ ଅସୁରମାନେ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଳି ଦିଆଯିବ।

ଵାଯଵ୍ଯେ ହାଞ୍ଚ ନାଗେଭ୍ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଧ୍ଯତଃ। ହାଂ ରାଶିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା ଵହ୍ନୌ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ନୈର୍ଋତେ ତଥା

ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ନାଗମାନେ, ମଧ୍ୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ, ରାଶିମାନେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ବିଶ୍ୱମାନେ ଓ ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ବଳି ଦିଆଯିବ।

ଵାରୁଣ୍ଯାଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଯ ଅନ୍ତର୍ବଲିରୁଦାହୃତଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେ ମଣ୍ଡଲେ ଵାହ୍ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରାଯାଗ୍ନିଯମାଯ ଚ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ବଳି ଦିଆଯିବ; ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳର ବାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିୟମଙ୍କୁ ବଳି ଦିଆଯିବ।

ନୈର୍ଋତାଯ ଜଲେଶାଯ ଵାଯଵେ ଧନରକ୍ଷିଣେ। ଈଶାନାଯ ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ହୀଶାନେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ

ନୈୃତ୍ତ, ଜଳର ମାଲିକ, ବାୟୁ, ଧନର ରକ୍ଷକ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ଈଶାନ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।

ନୈର୍ଋତେ ଵିଷ୍ଣଵେ ସ୍ଵାହା ଵାଯସାଦେର୍ଵହିର୍ବଲିଃ। ବଲିଦ୍ଵଯଗତାନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାଽଽତ୍ମନି

ନୈୃତ୍ତ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ, କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ବାହାରେ ଭୋଗ ଦିଆଯାଏ; ଦୁଇ ଭୋଗର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ମନରେ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ କପିଲାପୂଜନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଏଭିର୍ମ୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଯଜେଚ୍ଚ ଗାମ୍। ଓଂ କପିଲେ ନନ୍ଦେ ନମଃ ଓଂ କପିଲେ ଭଦ୍ରିକେ ନମଃ

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ମୁଁ କପିଳା ଗାଈର ପୂଜା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ: ଓଁ କପିଳେ ନନ୍ଦେ ନମଃ, ଓଁ କପିଳେ ଭଦ୍ରିକେ ନମଃ।

ଓଂ କପିଲେ ସୁଶୀଲେ ନମଃ କପିଲେ ସୁରଭିପ୍ରଭେ। ଓଂ କପିଲେ ସୁମନସେ ନମଃ ଓଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦେ ନମଃ

ଓଁ କପିଳେ ସୁଶୀଳେ ନମଃ, କପିଳେ ସୁରଭିପ୍ରଭେ; ଓଁ କପିଳେ ସୁମନସେ ନମଃ, ଓଁ ଭୁକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦାୟିନୀ ନମଃ।

ସୌରଭେଯି ଜଗନ୍‌ମାତର୍ଦେଵାନାମମୃତପ୍ରଦେ। ଗୃହାଣ ଵରଦେ ଗ୍ରାସମୀପସିତାର୍ଥଞ୍ଚ ଦେହି ମେ

ହେ ସୌରଭି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି, ଦୟାକରି ମୋର ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କର, ମୋ ଆଶା ପୂରଣ କର।

ଵନ୍ଦିତାଽସି ଵସିଷ୍ଠେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। କପିଲେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ତଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍

ତୁମକୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ହେ କପିଳା, ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ମୋର କରାଯାଇଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ରୋକ।

ଗାଵୋ ମମାଗ୍ରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗାଵଃ ପୃଷ୍ଠତ ଏଵ ଚ। ଗାଵୋ ମେ ହୃଦଯେ ଚାପି ଗଵାଂ ମଧ୍ଯେ ଵସାମ୍ଯହମ୍

ଗାଈଗୁଡ଼ିକ ସଦା ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଓ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି; ଗାଈମାନେ ମୋର ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସେ।

ଦତ୍ତଂ ଗୁହ୍ଣନ୍ତୁ ମେ ଗ୍ରାସଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ସ୍ଯାଂ ନିର୍ମ୍ମଲଃ ଶିଵଃ। ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାପୁସ୍ତକାନି ଗୁରୁପାଦୌ ନମେନ୍ନରଃ

ମୁଁ ଯେ ଭୋଗ ଦେଇଛି, ଗାଈମାନେ ତାହା ଗୁପ୍ତ କରନ୍ତୁ; ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୁଁ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ହେବି; ପୂଜା ପରେ ଜ୍ଞାନ ପୁସ୍ତକ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯଜେତ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଅଷ୍ଟପୁଷ୍ପିକଯା ଶିଵମ୍। ପୀଠମୂର୍ତ୍ତିଶିଵାଙ୍ଗାନାଂ ପୂଜା ସ୍ଯାଦଷ୍ଟପୁଷିପିକା

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଷ୍ଟପୁଷ୍ପିକା ଫୁଲରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୀଠ, ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫୁଲରେ ପୂଜା କରାଯିବ।

ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଭୋଜନାଗାରେ ସୁଲିପ୍ତେ ପାକମାନଯେତ୍। ତତୋ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯେନୈଵ ଵୌଷଡନ୍ତେନ ସପ୍ତଧା

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ଭଲରେ ପୋତାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଘରେ, ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରରେ 'ଭୌଷଟ୍' ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାତଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।