ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ବକ୍ତ୍ରାଣାପେକତାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସ୍ରୁଵେଣ ଘୃତଧାରଯା। ଓଂ ହାଂ ସଦ୍ଯୋଜାତଵାମଦେଵାଘୋରତତ୍‌ପୁରୁଷେସାନେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାରା। ଇତୀଷ୍ଟଵକ୍ତ୍ରେ ଵକ୍ତ୍ରାଣାମନ୍ତର୍ଭାଵସ୍ତଦାକୃତିଃ

ମୁଁହମାନେ ଏକାଠି କରି, ଚମଚରେ ଘଉଁ ଢାଳିବା ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଓଁ ହାଁ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବାମଦେବ, ଅଘୋର, ତତ୍ପୁରୁଷ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଇଚ୍ଛିତ ମୁଁହରେ ସମସ୍ତ ମୁଁହ ଓ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଏକାଠି ହୁଏ।

ଈଶେନ ଵହ୍ନିମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦତ୍ଵାସ୍ତ୍ରେଣାହୁତିତ୍ରଯମ୍। କୁର୍ଯାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵାତ୍ମନା ନାମ ଶିଵାଗ୍ନିସ୍ତ୍ଵଂ ହୁତାଶନ

ଈଶାନଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ତିନି ଆହୁତି ଦେଇ, ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ— 'ତୁମେ ଶିବ, ଅଗ୍ନି, ହବି ଗ୍ରାହକ'।

ହୃଦାର୍ଚ୍ଚିତୌ ଵିସୃଷ୍ଟାଗ୍ନୌ ପିତରୌ ଵିଧିପୂରଣୀଂ। ମୂଲେନ ଵୌଷୁଡନ୍ତେନ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଣାଂ ଯଥାଵିଧି

ହୃଦୟରେ ପୂଜା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ପୂର୍ବକଥିତ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର 'ଭୌଷଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ହୃଦମ୍ବୁଜେ ସାଙ୍ଗଂ ସସେନଂ ଭାସୁରଂ ପରମ୍ । ଯଜେତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଵଦାଵାହ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯାଜ୍ଞାନ୍ତର୍ପ୍ପଯେଚ୍ଛିଵମ୍

ତାପରେ, ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ, ସେନା ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅନୁମତି ନେଇ, ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

ଯାଗାଗ୍ନିଶିଵଯୋଃ କୃତ୍ଵା ନାଡୀସନ୍ଧାନମାତ୍ମନା। ଶକ୍ତ୍ଯା ମୂଲାଣୁନା ହୋମଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦଙ୍ଗୈର୍ଦ୍ଦଶାଂଶତଃ

ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ଓ ଶିବଙ୍କ ନାଡ଼ୀକୁ ନିଜ ମନରେ ଏକାଠି କରି, ଶକ୍ତି ଓ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଶମାଂଶ ଅଂଗ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ଘୃତସ୍ଯ କାର୍ଷିକୋ ହୋମଃ କ୍ଷୀରସ୍ଯ ମଧୁନସ୍ତଥା। ଶୁକ୍ତିମାତ୍ରାହୁତିର୍ଦ୍ଦଧ୍ନଃ ପ୍ରସୃତିଃ ପାଯସସ୍ଯ ତୁ

ଘଉଁ, ଖୀର ଓ ମଧୁ ପାଇଁ ଏକ କର୍ଷ ମାପ ହୋଇଥାଏ। ଦହି ପାଇଁ ଏକ ଶଙ୍ଖ ପରିମାଣ ଓ ପାୟସ ପାଇଁ ପ୍ରସୃତି ମାପ ଦେଖି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

ଯଥାଵତ୍‌ ସର୍ଵ୍ଵଭକ୍ଷାଣାଂ ଲାଜାନାଂ ମୁଷ୍ଟିସମ୍ମିତମ୍। ଖଣ୍ଡତ୍ରଯନ୍ତୁ ମୂଲାନାଂ ଫ୍ଲାନାଂ ସ୍ଵପ୍ରମାଣତଃ

ସମସ୍ତ ଭକ୍ଷ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ଲାଜା (ମୁଢ଼ି) ପାଇଁ ଏକ ମୁଠି ମାପ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ଓ ଫଳ ପାଇଁ ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ମାପରେ ତିନି ଟି ଖଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗ୍ରାସାର୍ଦ୍ଧଂମାତ୍ରମନ୍ନାନାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପଞ୍ଚ ହୋମଯେତ୍। ଇକ୍ଷୋରାପର୍ଵ୍ଵିକଂ ମାନଂ ଲତାନାମଙ୍ଗୁଲଦ୍ଵଯମ୍

ଭାତ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଗ୍ରାସ ମାପ ଦେଖି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ। ଇଖୁ ପାଇଁ ଉପର ଗଠି ଏବଂ ବେଳ ଲତା ପାଇଁ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ମାପ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍ପଂ ପତ୍ରଂ ସ୍ଵମାନେନ ସମିଧାଂ ତୁ ଦସାଙ୍ଗୁଲମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦନକାଶ୍ମୀରକସ୍ତୂରୀଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମାନ୍

ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ର ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ମାପରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଇଂଧନ କାଠ ପାଇଁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦନ, କେଶର, କସ୍ତୂରୀ ଓ ଗୁଗୁଳୁ ପାଇଁ—

କଲାଯସମ୍ମିତାନେତାନ୍ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଂ ଵଦରାସ୍ଥିଵତ୍। କନ୍ଦାନାମଷ୍ଟମଂ ଭାଗଂ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵିଧିଵତ୍ ପରମ୍

ଏହି ସବୁକୁ କଳାୟ ଦାଣା ମାପରେ ନେବା ଉଚିତ। ଗୁଗୁଳୁ ପାଇଁ ବଦରା ଗୁଟି ମାପ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ମୂଳ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଅଠମାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ହୋମଂ ନିର୍ଵର୍ତ୍ତଯେଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵୀଜପଦୈସ୍ତତଃ। ଘୃତେନ ସ୍ରୁଚି ପୂର୍ଣାଯାଂ ନିଧାଯାଧୋମୁଖଂ ସ୍ରୁଵମ୍

ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଘଉଁ ଭରା ପାତ୍ରରେ ଚମଚକୁ ଉଲ୍ଟା କରି ରଖିବା ଉଚିତ।

ସ୍ରୁଗଗ୍ରେ ପୁଷ୍ପମାରୋପ୍ଯ ପଞ୍ଚାଦ୍ଵାମେନ ପାଣିନା। ପୁନଃ ସଵ୍ଯେନ ତୌ ଧୃତ୍ଵା ଶଙ୍ଖସନ୍ନିଭମୁଦ୍ରଯା

ଚମଚର ଆଗରେ ପୁଷ୍ପ ରଖି, ବାମ ହାତରେ ଧରି, ପୁଣି ସେହି ଦୁଇଟିକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି, ଶଂଖ ଆକୃତି ମୁଦ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।

ସମୁଦ୍ଗତୋଽର୍ଦ୍ଧକାଯଶ୍ଚ ସମପାଦଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ନାଭୌ ତନ୍ମୃଲମାଧାଯ ସ୍ରୁଗଗ୍ରଵ୍ଯଗ୍ରଲୋଚନଃ

ଶରୀର ଅର୍ଦ୍ଧ ଉଠାଇ, ଦୁଇ ପାଉଁ ସିଧା ରଖି, ନାଭି ଉପରେ ସେହି ମୁଦ୍ରା ରଖି, ଚକ୍ଷୁ ଚମଚର ଆଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମାଦିକାରଣାତ୍ଯାଗାଦ୍ଵିନିଃ ସୃତ୍ଯ ସୁଷୁମ୍‌ଣଯା । ଵାମସ୍ତନାନ୍ତମାନୀଯ ତଯୋର୍ମୂଲମତନ୍ଦ୍ରିତଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି କାରଣ ଛାଡ଼ି, ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିକୁ ବାମ ସ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣି, ଦୁଇଟିର ମୂଳକୁ ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମୂଲମନ୍ତ୍ରମଵିସ୍ପଷ୍ଟଂ ଵୌଷଡନ୍ତଂ ସମୁଚ୍ଚରେତ୍। ତଦଗ୍ନୌ ଜୁହୁଯାଦାଜ୍ଯଂ ଯଵସମ୍ମିତଧାରଯା

ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନୁହେଁ, 'ଭୌଷଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଯବ ଦାଣା ମାପରେ ଘଉଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଆଚାମଂ ଚନ୍ଦନଂ ଦତ୍ଵା ତାମ୍ବୂଲପ୍ରଭୃତୀନପି। ଭକ୍ତ୍ଯା ତଦ୍‌ଭୂତିମାଵନ୍ଦ୍ଯ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣତିଂ ପରଂ

ଅଚମନ କରି, ଚନ୍ଦନ ଓ ପାନ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହାର ମହିମାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିରୋନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଵହ୍ଣିଂ ସମବ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଫଡନ୍ତାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଵରାନ୍। ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାହୃତ୍ଯ କ୍ଷମସ୍ଵେତ୍ଯଭିଧାଯ ଚ

ତାପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, 'ଫଟ୍' ଶବ୍ଦରେ ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଂହାର ମୁଦ୍ରା କରି, 'ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

ଭାସୁରାନ୍ ପରିଧୀସ୍ତାଂଶ୍ଚ ପୂରକେଣ ହୃଦାଽଣୁନା । ଶ୍ରଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯାତ୍ମୀଯେ ସ୍ଥାପଯେତ୍ ହୃଦମ୍ବୁଜେ

ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରିଧି ଅଗ୍ନିମାନେ, ଶ୍ୱାସ, ହୃଦୟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମା ସହିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଜ ହୃଦୟର କମଳରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵପାକାଗ୍ରମାଦାଯ କୃତ୍ଵା ମଣ୍ଡଲକଦ୍ଵଯମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଵହିର୍ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ କୁଣ୍ଡସନ୍ନିଧୌ

ସମସ୍ତ ପକ୍ୱାନ୍ନ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ନେଇ, ଦୁଇଟି ମଣ୍ଡଳ ବନେଇ, ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୁଣ୍ଡ ସାମ୍ନାରେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଓଂ ହାଂ ରୁଦ୍ରେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା ପୂର୍ଵେ ମାତୃବ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ତଥା। ଵାରୁଣେ ହାଂ ଗଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵାହା ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ବଲିଃ

ଓଁ ହାଁ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାହା; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମାତୃମାନେ ପାଇଁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ପଶ୍ଚିମରେ ହାଁ, ବରୁଣ ଗଣଙ୍କୁ; ସ୍ୱାହା—ଏହି ବଳି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ଉତ୍ତରେ ହାଞ୍ଚ ଯକ୍ଷେଭ୍ଯ ଈଶାନେ ହାଂ ଗ୍ରହେଭ୍ଯ ଉ । ଅଗ୍ନୌ ହାମସୁରେଭ୍ଯସ୍ଚ ରକ୍ଷୋବ୍ଯୋ ନୈର୍ଋତେ ବଲିଃ

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହାଁ, ଯକ୍ଷମାନେ ପାଇଁ; ଈଶାନ କୋଣରେ ହାଁ, ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ; ଅଗ୍ନିରେ ହାଁ, ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ; ନୈୃତ୍ୟରେ ବଳି ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ।

ଵାଯଵ୍ଯେ ହାଞ୍ଚ ନାଗେଭ୍ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଧ୍ଯତଃ। ହାଂ ରାଶିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା ଵହ୍ନୌ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ନୈର୍ଋତେ ତଥା

ବାୟୁକୋଣରେ ହାଁ, ନାଗମାନେ ପାଇଁ; ମଧ୍ୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପାଇଁ; ହାଁ, ରାଶିମାନେ ପାଇଁ, ସ୍ୱାହା; ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ନୈୃତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।

ଵାରୁଣ୍ଯାଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଯ ଅନ୍ତର୍ବଲିରୁଦାହୃତଃ। ଦ୍ଵିତୀଯେ ମଣ୍ଡଲେ ଵାହ୍ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରାଯାଗ୍ନିଯମାଯ ଚ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ଭିତର ବଳି ଦିଆଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବାହ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଯମଙ୍କୁ।

ନୈର୍ଋତାଯ ଜଲେଶାଯ ଵାଯଵେ ଧନରକ୍ଷିଣେ। ଈଶାନାଯ ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ହୀଶାନେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ

ନୈୃତ୍ୟ, ଜଳର ମାଲିକ, ବାୟୁ, ଧନର ରକ୍ଷକ, ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭରେ ଈଶାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଈଶାନଙ୍କୁ—ନମସ୍କାର।

ନୈର୍ଋତେ ଵିଷ୍ଣଵେ ସ୍ଵାହା ଵାଯସାଦେର୍ଵହିର୍ବଲିଃ। ବଲିଦ୍ଵଯଗତାନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସଂହାରମୁଦ୍ରଯାଽଽତ୍ମନି

ନୈୃତ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା; ବାହାର ବଳି କାଉଁଓ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ; ଦୁଇ ବଳି ସମ୍ପୃକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସଂହାର ମୁଦ୍ରା ସହିତ ନିଜ ମନରେ ବିଲିନ କରିବା ଉଚିତ।

ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଅର୍ଘପାତ୍ରକରୋ ଯାଯାଦଗ୍ନ୍ଯାଗାରଂ ସୁସଂଵୃତଃ। ଯାଗୋପକରଣଂ ସର୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚ କଲ୍ପଯେତ୍

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ନେଇ, ଭଲଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଯାଜ୍ଞିକ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

ଉଦଙ୍‌ମୁଖଃ କୁଣ୍ଡମୀକ୍ଷେତ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ ତାଡନଂ କୁଶୈଃ। ଵିଦଧ୍ଯାଦସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ଵର୍ମ୍ମଣାଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ମତଂ

ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି, କୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖିବା, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଯିବା ଓ ତାଡ଼ିବା, ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ବର୍ମ ସହିତ ଛିଟାଯିବା ଉଚିତ।

ଖଡ୍ଗେନ ଖାତମୁଦ୍ଧାରଂ ପୂରଣଂ ସମତାମପି। କୁର୍ଵୀତ ଵର୍ମ୍ମଣା ସେକଂ କୁଟ୍ଟନନ୍ତୁ ଶରାତ୍ମନା

ଖଡ୍‌ଗ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦା ମାଟି ବାହାର କରି, ପୁରି, ସମତଳ କରିବା; ବର୍ମ ସହିତ ଛିଟାଯିବା ଏବଂ ଶର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପିଟିବା ଉଚିତ।

ସମ୍ମାର୍ଜ୍ଜନଂ ସମାଲେପଂ କଲାରୂପପ୍ରକଲ୍ପନମ୍। ତ୍ରିସୂତ୍ରୀପରିଧାନଂ ଚ ଵର୍ମ୍ମଣାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚନଂ ସଦା

ସଦା ପରିସ୍କାର କରିବା, ଲେପନ କରିବା, କଳାର ଆକୃତି ଗଠନ କରିବା, ତିନି ସୂତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଏବଂ ବର୍ମ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।