ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଚିଚ୍ଛକ୍ତିଂ ବୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ ମୂଲାତ୍ ସାନ୍ନିଧ୍ଯକଂ ଚରେତ୍। ଭୂସ୍ଵର୍ଣଵସ୍ତ୍ରଗୋନ୍ନାଦି ଗୁରଵେ ବ୍ରହ୍ମଣେର୍ପଯେତ୍। ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯୋଽଖିଲାଃ ସ୍ଥାପ୍ଯାଵାହ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗାଦି ଭାଵଯେତ୍

ଚେତନାଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ମୂଳରୁ ଉପସ୍ଥିତି ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଭୂସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଗଉ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ତାପରେ ଥିବା ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍ ଅଧ୍ଯାଯଃ ୭୧- ଗଣେଶପୂଜାଵିଧିଃ ଅଥ ଏକସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ ଗଣପୂଜାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିର୍ଵିଘ୍ନାମଖିଲାର୍ଥଦାମ୍ । ଗଣାଯ ସ୍ଵାହା ହୃଦଯମେକଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵୈ ଶିରଃ

ଏହା ହେଉଛି ଏକାସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ: ଗଣେଶ ପୂଜା ବିଧି। ଏବେ ମୁଁ ଗଣେଶ ପୂଜା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। 'ଗଣାକୁ ସ୍ୱାହା'—ଏହା ହୃଦୟ ପାଇଁ; 'ଏକଦନ୍ତକୁ'—ଏହା ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ।

ଗଜକର୍ଣିନେ ଚ ଶିଖା ଗଜଵକ୍ତ୍ରାଯ ଵର୍ଗ ଚ । ମହୋଦରାଯ ସ୍ଵଦନ୍ତହସ୍ତାଯାତି ତଥାସ୍ତ୍ରକମ୍

'ଗଜକର୍ଣ୍ଣି'—ଏହା ଶିଖା ପାଇଁ; 'ଗଜବଦନ'—ଏହା ଗଣା ପାଇଁ; 'ମହୋଦର', 'ସ୍ୱଦନ୍ତ', 'ହସ୍ତ'—ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥିତି।

ଗଣୋ ଗୁରୁଃ ପାଦୁକା ଚ ଶକ୍ତ୍ଯନନ୍ତୌ ଚ ଧର୍ମକଃ । ମୁଖ୍ଯାସ୍ଥିମଣ୍ଡଲଂ ଚାଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଚ୍ଛଦନମର୍ଚଯେତ୍

ଗଣା ହେଉଛନ୍ତି ଗୁରୁ, ପାଦୁକା, ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ; ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ଥିମଣ୍ଡଳକୁ ତଳେ ଓ ଉପର ଆବରଣକୁ ଉପସ୍ଥିତି କରିବା ଉଚିତ୍।

ପଦ୍ମକର୍ଣିକଵୀଜାଂଶ୍ଚ ଜ୍ଵାଲିନୀଂ ନନ୍ଦଯାର୍ଚଯେତ୍ । ସୂର୍ଯେଶା କାମରୂପା ଚ ଉଦଯା କାମଵର୍ତିନୀ

ପଦ୍ମକର୍ଣ୍ଣିକା ବୀଜ ଓ ଜ୍ୱାଳିନୀକୁ ନନ୍ଦା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ସୂର୍ଯ୍ୟେଶା, କାମରୂପା, ଉଦୟା ଓ କାମବର୍ତିନୀକୁ ମଧ୍ୟ।

ସତ୍ଯା ଚ ଵିଘ୍ନନାଶା ଚ ଗ୍ରାସନଂ ଗନ୍ଧମୃତ୍ତିକା । ଯଂ ଶୋଷୋ ରଂ ଚ ଦହନଂ ପ୍ଲଵୋ ଲଂ ଵଂ ତଥାମୃତମ୍

ସତ୍ୟା ଓ ବିଘ୍ନନାଶା, ଭୋଗ, ସୁଗନ୍ଧ ମାଟି; 'ୟଂ', 'ଶୋଷ', 'ରଂ', 'ଦହନ', 'ପ୍ଲବ', 'ଲଂ', 'ବଂ', ଏବଂ 'ଅମୃତ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଲମ୍ବୋଦରାଯ ଵିଦ୍ମହେ ମହୋଦରାଯ ଧୀମହି ତନ୍ନୋ ଦନ୍ତୀ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ ॥ ଗଣପତିର୍ଗଣାଧିପୋ ଗଣେଶୋ ଗଣନାଯକଃ। ଗଣକ୍ରୀଡୋ ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡ ଏକଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୋଦରଃ

'ଲମ୍ବୋଦରକୁ ଜାଣିବା', 'ମହୋଦରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା', 'ଦନ୍ତୀ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁ'। ଗଣପତି, ଗଣାଧିପ, ଗଣେଶ, ଗଣନାୟକ, ଗଣାରେ ଖେଳୁଥିବା, ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ଏକଦନ୍ତ, ମହୋଦର।

ଗଜଵକ୍ତ୍ରୋ ଲମ୍ବକୁକ୍ଷିର୍ଵିକଟୋ ଵିଘ୍ନନାଶନଃ। ଧୂମ୍ରଵର୍ଣା ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯା ଗଣପତେଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଗଜବଦନ, ଲମ୍ବକୁକ୍ଷି, ବିକଟ, ବିଘ୍ନନାଶକ; ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗଣପତି ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଏଵଂ ତାକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଚକ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନୃହରେସ୍ତଥା। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୁଵତ୍ କାର୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଵମନ୍ତ୍ରେଣ ତାଂ ଶ୍ରୃଣୁ

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଏଭଳି ତାକ୍ଷ୍ୟର ଚକ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନୃହରିଙ୍କର ସ୍ଥାପନ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ୍—ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ସୁଦର୍ଶନ ମହାଚକ୍ର ଶାନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଭଯଙ୍କର। ଚ୍ଛିନ୍ଦ ଛିନ୍ଦ ଭିନ୍ଦ ଭିନ୍ଦ ଵିଦାରଯ ଵିଦାରଯ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚକ୍ରଂ ଚାନେନ ରଣେ ଦାରଯତେ ରିପୂନ୍

'ହେ ସୁଦର୍ଶନ, ବଡ ଚକ୍ର, ଶାନ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁ—କଟ କଟ! ଭିନ୍ଦ ଭିନ୍ଦ! ଫାଟ ଫାଟ!' ଏହିପରି ଚକ୍ରକୁ ପୂଜା କରିଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭାଗିଯାନ୍ତି।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନୈର୍ମ୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ଥାପ୍ଯସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନଃ। ଗଦୀ ଦକ୍ଷେ ଶାନ୍ତିକରୋ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵା ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ମୋହନକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଦାଧାରୀ, ଶାନ୍ତିକର, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ହାତ ଥିବା।

ଵାମୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵେ କାରଯେଚ୍ଚକ୍ରଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯମଥୋ ହ୍ଯଧଃ। ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟିସଂଯୁତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ ବଲେନ ସହ ଭଦ୍ରଯା

ବାମ ଉପରେ ଚକ୍ର ରଖିବା, ତଳେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ରଖିବା; ଏହାକୁ ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟି, ବଳ ଓ ଭଦ୍ରା ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରାସାଦେ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗୃହେ ଵା ମଣ୍ଡପେଽପି ଵା। ଵାମନଂ ଚୈଵ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ହଯାସ୍ଯମନିରୁଦ୍ଧକମ୍

ଦେଉଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଘର କିମ୍ବା ମଣ୍ଡପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଭାମନ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ହୟାସ୍ୟ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ଥାପଯେଜ୍ଜଲଶଯ୍ଯାସ୍ଥଂ ମତ୍ସ୍ଯାଦୀଂଶ୍ଚାଵତାରକାନ୍। ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵୈ ରୁଦ୍ରମୂର୍ତିକମ୍

ଜଳ ଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ଅବତାର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍; ସଙ୍କର୍ଷଣ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ଲିଙ୍ଗ ରୂପରୁ ରୁଦ୍ର ମୂର୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ।

ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ଵରଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଧରିଶଙ୍କରମାତୃକାଃ। ଭୈରଵଂ ଚ ତଥା ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ଗ୍ରହାଂସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵିନାଯକମ୍

ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ବର, ହରି, ଶଙ୍କର, ମାତୃଗଣ, ଭୈରବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହମାନେ ଏବଂ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଏହିପରି ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଗୌରୀମିନ୍ଦ୍ରାଦିକାଂ ଲେପ୍ଯାଂ ଚିତ୍ରଜାଂ ଚ ବଲାବଲାମ୍। ପୁସ୍ତକାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଲିଖନତଦ୍ଵିଧିମ୍

ମୁଁ ଗୌରୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ବିଭିନ୍ନ ଦେବୀମାନେ, ବଳା ଓ ବଳା, ଏବଂ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ ଓ ଲେଖା କ୍ରମ ବିବେଚନା କରିବି।

ସ୍ଵସ୍ତିକେ ମଣ୍ଡଲେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶରପତ୍ରାସନେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଲୋଖ୍ଯଞ୍ଚ ଲିଖିତଂ ପୁସ୍ତଂ ଗୁରୁଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ହରିଂ ଯଜେତ୍

ସ୍ୱସ୍ତିକ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳାରେ ପୂଜା କରି, ଶରପତ୍ର ଆସନରେ ବସି, ଲେଖାଯାଇଥିବା ପୁସ୍ତକ, ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଜମାନୋ ଗୁରୁଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ହରିଂ ଲିପିକୃତଂ ନରମ୍। ପ୍ରାଙ୍‌ମୁଖଃ ପଦ୍ମିନୀଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ ଲିଖିତ୍ଵା ଶ୍ଲୋକପଞ୍ଚକମ୍

ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ପଞ୍ଚଟି ଶ୍ଲୋକ ଲେଖି, ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ, ହରି ଓ ଲେଖା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ରୌପ୍ଯସ୍ଥମସ୍ଯା ହୈମ୍ଯା ଚ ଲେଖନ୍ଯା ନାଗରାକ୍ଷରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ବୋଜଯେଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍

ରୂପା କିମ୍ବା ସୁନା ଲେଖନୀରେ ନାଗରୀ ଅକ୍ଷର ଲେଖିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

ଗୁରୁଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ହରିଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ପୁରାଣାଦି ଲିଖେନ୍ନରଃ। ପୂର୍ଵଵନ୍ମଣ୍ଡଲାଦ୍ଯେ ଚ ଐଶାନ୍ଯାଂ ଭଦ୍ରପୀଠକେ

ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏଗଳା ମଣ୍ଡଳା ଆଦିରେ, ଆଇଶାନ୍ୟ ଦିଗର ଭଦ୍ରପୀଠରେ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖିବା ଉଚିତ।

ଦର୍ପ୍ପଣେ ପୁସ୍ତକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସେଚଯେତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଵଦ୍ ଘଟୈଃ। ନେତ୍ରୋନ୍ମୀଲନକଂ କୃତ୍ଵା ଶଯ୍ଯାଯାଂ ତୁ ନ୍ଯସେନ୍ନରଃ

ଦର୍ପଣରେ ପୁସ୍ତକକୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବର ପରି ଘଡ଼ିର ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ; ନେତ୍ର ଉନ୍ମୀଳନ କରି, ପୁସ୍ତକକୁ ଶୟ୍ୟାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ନ୍ଯସେତ୍ତୁ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ଵେଦାଦ୍ଯଂ ତତ୍ର ପୁସ୍ତକେ। କୃତ୍ଵା ସଜୀଵୀକରଣଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ହୁତ୍ଵା ଚରୁଂ ତତଃ

ପୁସ୍ତକରେ ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଓ ବେଦର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ରଖି, ସଜୀବୀକରଣ କରି, ପୂଜା କରି, ପରେ ଚରୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ସମ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଭିସ୍ତୁ ଗୁର୍ଵ୍ଵାଦୀନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ରଥେନ ହସ୍ତିନା ଵାପି ଭ୍ରାମଯେତ୍ ପୁସ୍ତକଂ ନରୈଃ

ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପୁସ୍ତକକୁ ରଥ କିମ୍ବା ହାତୀରେ ରଖି ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।

ଗୃହେ ଦେଵାଲଯାଦୌ ତୁ ଷୁସ୍ତକଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍। ଵସ୍ତ୍ରାଦିଵେଷ୍ଟିତଂ ପାଠାଦାଦାଵନ୍ତେ ସମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍

ଘର କିମ୍ବା ଦେବାଳୟରେ ପୁସ୍ତକକୁ ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମୁଡି, ପାଠ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।

ଜଗଚ୍ଛାନ୍ତିଞ୍ଚାଵଧାର୍ଯ୍ଯ ପୁସ୍ତକଂ ଵାଚଯେନ୍ନରଃ। ଅଦ୍ଯାଯମେକଂ କୁମ୍ଭାଦ୍ଭିର୍ଯଜମାନାଦି ସେଚଯେତ୍

ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପୁସ୍ତକ ପାଠ କରାଯିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଘଡ଼ିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିଚିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଜାଯ ପୁସ୍ତକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଫଲସ୍ଯାନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତ୍ରୀଣ୍ଯାହୁରତିଦୀନାନି ଗାଵଃ ପୃଥ୍ଵୀ ସରସ୍ଵତୀ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁସ୍ତକ ଦେଇଲେ ଫଳର ଶେଷ ନାହିଁ; ତିନିଜଣ ଅତି ଦୟାଳୁ ମାନେ ଅଛନ୍ତି: ଗାଉ, ପୃଥିବୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ।

ଵିଦ୍ଯାଦାନଫଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମସ୍ଯନ୍ତଂ ପତ୍ରସଞ୍ଚଯମ୍। ଯାଵତ୍ତୁ ପତ୍ରସଙ୍‌ଖ୍ଯାନମକ୍ଷରାଣାଂ ତଥାଽନ୍ଘ

ବିଦ୍ୟା ଦାନର ଫଳ ଦେଇ, ମସି ଓ ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ଦେଇ, ଯେତେ ପତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷର ଅଛି, ଏହିପରି, ମୋ ପ୍ରିୟ।

ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ। ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ପୁରାଣାନି ଭାରତାନି ଦଦନ୍ନରଃ। କୁଲୈକଵିଂଶମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ତୁ ଲୀଯତେ

ଏତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ; ପଞ୍ଚ ରାତି ପାଇଁ ପୁରାଣ ଓ ଭାରତ ଦେଇ, ଏକୋଇଶ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ପରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହେବା।