ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ହୋମାର୍ଥେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ସିକତାମିଃ ସମନ୍ତତଃ। ସାର୍ଦ୍ଧହସ୍ତପ୍ରମାଣଂ ତୁ ଚତୁରସ୍ରଂ ସୁଶୋଭନମ୍

ହୋମ ପାଇଁ ଚତୁରସ୍ର ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ହସ୍ତ ପରିମାଣର ସୁନ୍ଦର ବାଳିର ଅଲ୍ତାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ଯଥାନ୍ଯାସଂ କଲଶାନାପ ଵିନ୍ଯସେତ୍। ପୂର୍ଵାଦ୍ଯାନଷ୍ଟଵର୍ଣେନ ଅଗ୍ନିମାନୀଯ ସଂସ୍କୃତମ୍

ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କଳସଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ, ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭ ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣି ରଖିବା ଉଚିତ।

ତ୍ଵମଗ୍ନେଦ୍ଯୁଭିରିତି ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସମିଧୋ ହୁନେତ୍। ଅଷ୍ଟାର୍ଣେନାଷ୍ଟଶତକଂ ଆଜ୍ଯଂ ପୂର୍ଣା ପ୍ରଦାପଯେତ୍

‘ତ୍ୱମଅଗ୍ନେଦ୍ୟୁଭିର୍’ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ପଠି ଦାରୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକଶ ଅଠ ଥର ଘୀ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଶାନ୍ତ୍ଯୁଦକଂ ଆମ୍ରପତ୍ରୈଃ ମୂଲେନ ଶତମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ସିଞ୍ଚେଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ତନ୍ମୂର୍ଦିଧ୍ନ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତେ ହ୍ଯନଯା ଋଚା

ଆମ୍ରପତ୍ର ଓ ମୂଳ ସହିତ ଶତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଜଳ ତିଆରି କରି, ଦେବତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ‘ଶ୍ରୀଶ୍ ଚ ତେ’ ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମଯାନେନ ଚୋଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ। ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରାସାଦାଭିମୁଖଂ ନଯେତ୍

ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ, ‘ଉଠ, ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ’ କୁହି, ‘ତଦ୍ ବିଷ୍ଣୋ’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପ୍ରାସାଦ ଦିଗରେ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।

ଶିଵିକାଯାଂ ହରିଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଭ୍ରାମଯୀତ ପୁରାଦିକମ୍। ଗୀତଵେଦାଦିଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପ୍ରାସାଦଦ୍ଵାରି ଧାରଯେତ୍

ହରିଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ବସାଇ, ସହର ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ; ଗୀତ, ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵିପ୍ରୈର୍ମଙ୍ଗଲାଷ୍ଟଘଟୈ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଧରିମ୍। ତତୋ ଗନ୍ଧାଦିନାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଦେଶିକଃ

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମିଶି ମଙ୍ଗଳ ଅଷ୍ଟ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଉପାଧ୍ୟାୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅତୋ ଦେଵେତି ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯାମଷ୍ଟାଙ୍ଗାର୍ଘ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ। ସ୍ଥିରେଲଗ୍ନେ ପିଣ୍ଡିକାଯାଂ ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵେତି ଧାରଯେତ୍

‘ଅତୋ ଦେବେ’ କୁହି ଉପରେ ଉତ୍ତରୀୟ ଓ ଅଷ୍ଟ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ‘ଦେବସ୍ୟ ତ୍ୱ’ ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ପିଠିକାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

ଓଂ ତ୍ରେଲୋକ୍ଯଵିକ୍ରାନ୍ତାଯ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ତ୍ରିଵିକ୍ରମ। ସଂସ୍ଥାପ୍ଯା ପିଣ୍ଡିକାଯାନ୍ତୁ ସ୍ଥିରଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

‘ଓଁ ତ୍ରିଲୋକ୍ୟବିକ୍ରାନ୍ତାୟ ନମସ୍ତେ ତୁ ତ୍ରିବିକ୍ରମ’ ପଠି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପିଠିକାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

ଧ୍ରୁଵା ଦ୍ଯୌରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁରିତ୍ଯପି। ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ କ୍ଷାଲ୍ଯ ଗନ୍ଧଦକେନ ଚ

‘ଧ୍ରୁବା ଦ୍ୟୌର୍’ ଓ ‘ବିଶ୍ୱତଃ ଚକ୍ଷୁର୍’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେତ୍ ସକଲୀକୃତ୍ଯ ସାଙ୍ଗଂ ସାଵରଣଂ ହରିମ୍। ଧ୍ଯାଯେତ୍ ସ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ତିନ୍ତୁ ପୃଥିଵୀ ତ୍ସ୍ଯ ପୀଠିକା

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ସହଚରମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହରିଙ୍କ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ପିଠିକା ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

କଲ୍ପଯେକଦ୍ଵିଗ୍ରହଂ ତସ୍ଯ ତୈଜସୈଃ ପରମାଣୁଭିଃ। ଜୀଵମାଵାହଯିଷ୍ଯାମି ପଞ୍ଚଵିଂଶତିତତ୍ତ୍ଵଗମ୍

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହକୁ ତେଜସ୍ଵୀ କଣା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ; ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଜୀବକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଚୈତନ୍ଯଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ଜାଗ୍ରତ୍‌ସ୍ଵପ୍ନଵିଵର୍ଜିତମ୍। ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋବୁଦ୍ଧିପ୍ରାଣାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତମ୍

ଚେତନା, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ; ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅହଂକାର ନଥିବା।

ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯ୍ଯନ୍ତଂ ହୃଦଯେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ହୃଦଯାତ୍ ପ୍ରତିମାଵିଭ୍ବେ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ପରେଶ୍ଵର

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ହୃଦୟରୁ ପ୍ରତିମାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି—‘ପରେଶ୍ୱର’ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିବା।

ସଜୀଵଂ କୁରୁ ଵିମ୍ବଂ ତ୍ଵଂ ବ୍ହହ୍ମ ଏକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯକମ୍। ସଜୀଵୀକରଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଵେନ ନିବୋଧ୍ଯେତ୍

ପ୍ରତିମାକୁ ଜୀବସହିତ କର; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ। ଜୀବୀକରଣ କରି ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ କର।

ଜ୍ଯୋତିର୍ଜ୍ଞାନଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏକମେଵାଦ୍ଵିତୀଯକମ୍। ସଜୀଵୀକରଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଵେନ ନିବୋଧଯେତ୍

ଜ୍ୟୋତି, ଜ୍ଞାନ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଏକମାତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ—ଜୀବୀକରଣ କରି ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ କର।

ସାନ୍ନିଧ୍ଯକରଣନ୍ନାମ ହୃଦଯଂ ସ୍ପୃସ୍ଯ ଵୈ ଜପେନ୍। ସୂକ୍ତନ୍ତୁ ପୌରୁଷଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ଇଦଂ ଗୁହ୍ଯମନୁଂ ଜପେତ୍

‘ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କରଣ’ ନାମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁ, ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ଉଚିତ।

ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ସୁରେଶାଯ ସନ୍ତୋଷଵିଭଵାତ୍ନମେ। ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନରୂପାଯ ବ୍ରହ୍ମତେଜୋନୁଯାଯିନେ

ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ଶ୍ରୀର ଉତ୍ସ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକର ମୂର୍ତ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ତେଜର ଅନୁୟାୟୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ଗୁଣାତିକ୍ରାନ୍ତଵେଶାଯ ପୁରୁଷାଯ ଭହାତ୍ମନେ। ଅକ୍ଷଯାଯ ପୁରାଣାଯ ଵିଷ୍ଣୋ ସନ୍ନିହିତୋ ଭଵ

ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦେହ, ପୁରୁଷ, ମହାତ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ ଓ ପୁରାତନ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା।

ଯଚ୍ଚ ତେ ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନମଯଂ ଵପୁଃ। ତତ୍ ସର୍ଵମେକତୋ ଲୀନମସ୍ମିନ୍ଦେହେ ଵିବୁଧ୍ଯତାମ୍

ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଗଠିତ ଦେହ, ଏହି ଦେହରେ ଏକାତ୍ମଭାବରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଅଂଶ ଜାଗୃତ ହେଉ।

ଆତ୍ମାନଂ ସନ୍ନିଧୀକୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଦିପରିଵାରକାନ୍। ସ୍ଵନାମ୍ନା ସ୍ଥାପଯେଦନ୍ଯାନାଯୁଧାଦୀନ୍ ସ୍ଵମୁଦ୍ରଯା

ଆତ୍ମାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନିକଟରେ ରଖି, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଚିହ୍ନ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କର।

ଯାତ୍ରାଵର୍ଷାଦିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ନ୍ନିହିତୋ ହରିଃ। ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ସ୍ତଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚାଷ୍ଟାକ୍ଷରାଦିକମ୍

ଯାତ୍ରା ଓ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ହରିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଜଣା; ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।

ଚଣ୍ଡପ୍ରଚଣ୍ଡୌ ଦ୍ଵାରସ୍ଥୌ ନିର୍ଗତ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍‌ଗୁରୁଃ। ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡପମାସାଦ୍ଯ ଗରୁଡଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂଜଯେତ୍

ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡା ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ବାହାରିବେ; ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡପରେ ପହଞ୍ଚି, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବେ।

ଦିଗୀଶାନ୍ ଦିଶି ଦେଵାଶ୍ଚଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଶିକଃ। ଵିଶ୍ଵକ୍‌ସେନଂ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦି ପୂଜଯେତ୍

ଶିକ୍ଷକ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିଗରେ ଥିବା ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ପୂଜା କରିବେ; ବିଶ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ସହ ପୂଜା କରିବେ।

ସର୍ଵପାର୍ଷଦକେଭ୍ଯଶ୍ଚ ବଲିଂ ଭୂତେଭ୍ଯ ଅର୍ପଯେତ୍। ଗ୍ରାମଵସ୍ତ୍ରସୁଵର୍ଣାଦି ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦେତ୍

ସମସ୍ତ ପାର୍ଷଦ ଓ ଭୂତମାନେଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦେବେ; ଗ୍ରାମରୁ ଆସିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବେ।

ଯାଗୋପଯୋଗିଦ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ଯମାଚାର୍ଯ୍ଯାଯ ନରୋର୍ପଯେତ୍। ଆଚାର୍ଯ୍ଯାଦକ୍ଷିଣାର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ଋତ୍ଵିଗଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦେତ୍

ଯାଗ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଋତ୍ବିଜମାନେଙ୍କୁ ଦେବେ।

ଅନ୍ଯେବ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭୋଜଯେଦ୍‌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତତଃ। ଅଵାରିତାନ୍ ଫଲାନ୍ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଜମାନାଯ ଵୈଗୁରୁଃ

ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବେ, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବେ; ତାପରେ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ଫଳ ଦେବେ, ବୈଷ୍ଣବ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ।

ଵିଷ୍ଣୁଂ ନଯେତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚାତ୍ମନା ସକଲଂ କୁଲମ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେଵାନାମେଷ ସାଧାରଣୋ ଵିଧିଃ। ମୂଲମନ୍ତ୍ରାଃ ପୃଥକ୍ ତେଷା ଶେଷଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ସମାନକମ୍

ପ୍ରତିଷ୍ଠାକାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହ ନେଇଯିବେ; ଏହି ପଦ୍ଧତି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସାଧାରଣ; ତାଙ୍କର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାକା।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ସମୁଦାଯେନ ଦେଵାଦେଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ। ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରଥମଂ ତଥା ଦେଵୀଗଣସ୍ଯ ଚ

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଦ୍ଧତି ଏକାତ୍ମଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ପ୍ରଥମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦେବୀଗଣଙ୍କର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଥା କହିବି।