ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ହୃଷୀକେଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ତୁ ଗୁଲ୍ଫକେ। ଦାମୋଦରଂ ପାଦଯୋଶ୍ଚ ହୃଦଯାଦିଷଡଙ୍ଗକମ୍

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଗୁଲ୍ଫରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ପାଦରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ହୃଦୟ ଆଦି ଛଅ ଅଙ୍ଗ।

ଏତତ୍ ସାଧାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାଦିମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ସତ୍ତମ। ଅଥଵା ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସ୍ଥାପନଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି ମୂଳ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହାଯାଇଛି। କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯୈଵ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ସଜୀଵକରଣଂ ଭଵେତ୍। ଯସ୍ଯା ମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ଯନ୍ନାମ ତସ୍ଯାଦ୍ଯଂ ଚାକ୍ଷରଂ ଚ ଯତ୍

ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିଜ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ସଞ୍ଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିର ଯେଉଁ ନାମ, ତାହାର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର।

ତତ୍ ସ୍ଵରୈର୍ଦ୍ଵାଦଶୈର୍ଭେଦ୍ଯଂ ହ୍ଯଙ୍ଗାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍। ହୃଦଯାଦୀନି ଦେଵେଶ ମୂଲଞ୍ଚ ଦଶମାକ୍ଷରମ୍

ସେଇ ଅକ୍ଷରକୁ ବାରଟି ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ ଆଦି ଅଙ୍ଗ ଓ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଦେହେ ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵିନିଯୋଜଯେତ୍। ଚକ୍ରାଵ୍ଜମଣ୍ଡଲେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯଜେଦ୍ଗନ୍ଧାଦିନା ତଥା

ଦେବତାରେ ଯେପରି, ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ପଦ୍ମମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵ୍ଵଵଚ୍ଚାସନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସଗାତ୍ରଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଶୁଭଞ୍ଚକ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶାରଂ ହ୍ଯପରିଷ୍ଟାଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଆସନ, ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଓ ସହଚରମାନେ ଭଲଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହାକୁ ଘେରିଥିବା ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶାର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିନାଭିଚକ୍ରଂ ଦ୍ଵିନେମି ଖରୈସ୍ତଚ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ପୃଷ୍ଠଦେଶେ ତତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦୀନ୍ନିଵେଶଯେତ୍

ତିନି ନାଭି ଥିବା ଚକ୍ର, ଦୁଇଟି ନେମି ଓ କଠିନ କିଲି ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ପିଠି ପାଖରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ରଖିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେଦାରକାଗ୍ରେଷୁ ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶଧା ପୁନଃ। କଲାଷୋଡଶସଂଯୁକ୍ତଂ ସୋମନ୍ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

କିରଣର ଶିରାରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ସେଠି ଷୋଳ ଅଂଶ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ସବଲଂ ତ୍ରିତଯଂ ନାଭୌ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଦେଶିକୋତ୍ତମଃ। ପଦ୍ମାଞ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶଦଲଂ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ନାଭିରେ ତିନିପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦରକାର। ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ପତ୍ର ଥିବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପୌରୁଷୀଂ ଶକ୍ତି ଧ୍ଯାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଦେଶିକଃ । ପ୍ରତିମାଯାଂ ହରି ନ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ତଂ ପୂଜଯେତ୍ ସୁରାନ୍

ସେହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜା କରିବା ପରେ, ପ୍ରତିମାରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଠି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ ସାଙ୍ଗଂ ସାଵରଣଂ କ୍ରମାତ୍। ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଵୀଜୈସ୍ତୁ କେଶଵାଦୀନ୍ ସମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍

ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଅଙ୍ଗ ଓ ଆବରଣ କ୍ରମରେ, ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାଦଶାରେ ମଣ୍ଡଲେ ତୁ ଲୋକପାଲାଦିକଂ କ୍ରମାତ୍। ପ୍ରତିମାମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍‌ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ଦ୍ଵିଜଃ

ଦ୍ୱାଦଶାର ମଣ୍ଡଳରେ, ଲୋକପାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରି, ପରେ ପ୍ରତିମାକୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

ପୌରୁଷେଣ ତୁ ସୂକ୍ତେନ ଶ୍ରିଯା ସୂକ୍ତେନ ପିଣ୍ଡିକାମ୍। ଜନନାଦିକ୍ରମାତ୍ ପଞ୍ଚାଜ୍ଜନଯେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନଲମ୍

ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଓ ଶ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପିଠିକାକୁ ପୂଜା କରି, ଉତ୍ପତ୍ତିକ୍ରମରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।

ହୁତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ମ୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛାନ୍ତ୍ଯୁଦକଂ ବୁଧଃ। ତତ୍ ସିକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତିମାମୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ନି ଵହ୍ନିପ୍ରଣଯନଂ ଚରେତ୍

ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାନ୍ତି ଜଳର କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍। ସେହି ଜଳକୁ ପ୍ରତିମାର ଶୀର୍ଷରେ ଛିଟି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।

ଦକ୍ଷିଣେଗ୍ନିଂ ହୁତମିତି କୁଣ୍ଡେଗ୍ନିଂ ପ୍ରଣଯେଦ୍ ବୁଧଃ। ଅଗ୍ନିମଗ୍ନୀତି ପୂର୍ଵେ ତୁ କୁଣ୍ଡେଗ୍ନିଂ ପ୍ରଣଯେଦ୍ବୁଧଃ

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର କୁଣ୍ଡରୁ 'ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯାଇଛି' ବୋଲି କହି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବରୁ 'ଅଗ୍ନିକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ' ବୋଲି କହି, କୁଣ୍ଡରୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା ଦରକାର।

ଉତ୍ତରେ ପ୍ରଣଯେଦଗ୍ନିମଗ୍ନିମଗ୍ନୀ ହଵାମହେ। ଅଗ୍ନିପ୍ରଣଯନେ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵମଗ୍ନେ ହ୍ଯଗ୍ରିରୁଚ୍ଯତେ

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ 'ଅଗ୍ନିକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ' ବୋଲି କହି ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା ସମୟରେ, ମନ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଏ — 'ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନି ନାମରେ ପରିଚିତ'।

ପଲାଶସମିଧାନାନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରସହସ୍ରକମ୍। କୁଣ୍ଡେ କୁଣ୍ଡେ ହୋମଯେଚ୍ଚ ଵ୍ରୀହୀନ୍ ଵେଦାଦିକୈସ୍ତଥା

ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଣ୍ଡରେ ଏକ ହଜାର ଏଠି ପାଳାଶ କାଠ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।

ସାଜ୍ଯାଂସ୍ତିଲାନ୍ ଵ୍ଯାହୃତିଭିର୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଵୈ ଘୃତମ୍। କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତତଃ ଶାନ୍ତିହୋମଂ ମଧୁରତ୍ରିତଯେନ ଚ

ବ୍ୟାହୃତି ଓ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରେ ଘୃତ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହୋମ କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଣୈଃ ସ୍ପୃଶେତ୍ ପାଦୌ ନାଭିଂ ହୃନ୍ମସ୍ତକଂ ତତଃ। ଘୃତଂ ଦଧି ପଯୋ ହୁତ୍ଵା ସ୍ପୃଶେନ୍ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଥୋ ତତଃ

ଦ୍ୱାଦଶ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦ, ନାଭି, ହୃଦୟ ଓ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ଘୃତ, ଦହି ଓ ଦୁଧ ହୋମ କରି ଏହା ପରେ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିରୋନାଭିପାଦାଂଶ୍ଚତସ୍ରଃ ସ୍ଥାପଯେନ୍ନଦୀଃ । ଗଙ୍ଗା ଚ ଯମୁନା ଗୋଦା କ୍ରମାନ୍ନାମ୍ନା ସରସ୍ଵତୀ

ମସ୍ତକ, ନାଭି ଓ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଚାରିଟି ନଦୀ — ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ ଓ ସରସ୍ବତୀ — ନାମକ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଦହେତ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଗାଯତ୍ର୍ଯା ଗାଯତ୍ରଯା ଶ୍ରପଯେଚ୍ଚରୁମ୍। ହୋମଯେଚ୍ଚ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାଦୁତ୍ତରେ ଭୋଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍

ବିଷ୍ଣୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରି, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପକା ଚାଉଳ ଦେଇ, ହୋମ କରି, ବଳି ଦେଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଦରକାର।

ସାମାଧିପାନାଂ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ହେମ ଗାଂ ଗୁରଵେ ଦଦେତ୍। ଦିକପତିଭ୍ଯୋ ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଜାଗରମ୍

ଦିଗପାଳମାନଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୁନା ଓ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଦିଗପାଳମାନେ ପାଇଁ ବଳି ଦେଇ, ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଦରକାର।

ବ୍ରହ୍ମଗୀତାଦିଶବ୍ଦେନ ସର୍ଵଭାଗଧିଵାସନାତ୍

ବ୍ରହ୍ମଗୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଗାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଅଂଶ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ପିଣ୍ଡିକାସ୍ଥାପନାର୍ଥନ୍ତୁ ଗର୍ଭାଗାରଂ ତୁ ସପ୍ତଧା। ଵିଭଜେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଭାଗେ ତୁ ପ୍ରତିମାଂ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ ବୁଧଃ

ଭଗବାନ କହିଲେ — ପିଣ୍ଡିକା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଗର୍ଭାଗୃହକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରହ୍ମ ଭାଗରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର।

ଦେଵମାନୁଷପୈଶାଚଭାଗେଷୁ ନ କଦାଯନ। ବ୍ରହ୍ମଭାଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିଞ୍ଚଦାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚାଣ୍ଡଜ

ଦେବ, ମାନବ ଓ ପିଶାଚ ଭାଗରେ କେବେ ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମ ଭାଗକୁ ଛାଡି, ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଦେଵମାନୁଷଭାଗାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଥାପ୍ଯା ଯତ୍ନାତ୍ତୁପିଣ୍ଡିକା । ନପୁଂସକଶିଲାଯାନ୍ତୁ ରତ୍ନନ୍ଯାସଂ ସମାଚରେତ୍

ଦେବ ଓ ମାନବ ଭାଗରେ ପିଣ୍ଡିକା ସ୍ଥାପନ ସତର୍କତାରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ନପୁଂସକ ପାଥର ଥିଲେ ରତ୍ନ ରଖିବା କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।

ନାରସିଂହେନ ହୁତ୍ଵାଥ ନତ୍ନଯାସଂ ଚ ତେନ ଵୈ। ଵ୍ରୀହୀନ୍ ସତ୍ନାଂସ୍ତ୍ରିଧାତୂଁଶ୍ଚ ଲୋହାଦୀଂଶ୍ଚନ୍ଦନାଦିକାନ୍

ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋମ କରି, ତାପରେ ରତ୍ନ, ଧାନ, ତାନ୍ତ, ତିନି ପ୍ରକାର ଧାତୁ, ଲୋହା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ପୂର୍ଵାଦିନଵଗର୍ତ୍ତେଷୁ ନ୍ଯସେନ୍ ମଧ୍ଯେ ଯଥାରୁଚି। ଅଥ ଚେନ୍ଦ୍ରାଦିମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗର୍ତ୍ତୋ ଗୁଗ୍‌ଗୁଲୁନାଵୃତଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନଉଟି ଗର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଗର୍ତ୍ତକୁ ଗୁଗୁଲୁ ଦେଇ ଢାକିବା ଦରକାର।

ରତ୍ନନ୍ଯାସଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିମାମାଲଭେଦ୍ଗୁରୁଃ। ସଶଲାକୈର୍ଦ୍ଦର୍ଭପୁଞ୍ଜୈଃ ସହଦେଵୈଃ ସମନ୍ଵିତୈଃ

ରତ୍ନ ରଖିବା ବିଧି କରି, ଗୁରୁ ପ୍ରତିମାକୁ ଦର୍ଭା ଶଳାକା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଓ ସହାୟମାନେ ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍।