ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆକାଶଵାଯୁତେଜାଂସି ସଲିଲଂ ପୃଥିଵୀ ତଥା। ସ୍ଥୂଲମେଭିଃ ଶରୀରନ୍ତୁ ସର୍ଵାଧାରଂ ପ୍ରଜାଯତେ

ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପ୍ରାଣତତ୍ତ୍ଵଂ ଭକାରନ୍ତୁ ଜୀଵୋପାଧିଗତଂ ନ୍ଯସେତ୍। ହୃଦଯସ୍ଥଂ ବକାରନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵଂ ନ୍ଯସେଦ୍ ବୁଧଃ

ପ୍ରାଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ଭ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଜୀବ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧି ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ବ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ୱାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଫକାରମପି ତତ୍ରୈଵ ଅହଙ୍କାରମଯଂ ନ୍ଯସେତ୍। ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ପକାରନ୍ତୁ ନ୍ଯସେତ୍ସଙ୍କଲ୍ପସମ୍ଭଵମ୍

ସେଠି 'ଫ' ଅକ୍ଷରକୁ ଅହଂକାର ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ମନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ 'ପ' ଅକ୍ଷର ଭାବରେ ଇଚ୍ଛାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରତତ୍ତ୍ଵନ୍ତୁ ନକାରଂ ମସ୍ତକେ ନ୍ଯସେତ୍। ସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକଂ ଧକାରନ୍ତୁ ଵକ୍ତ୍ରଦେଶେ ତୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍

'ନ' ଅକ୍ଷରକୁ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ମସ୍ତକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଧ' ଅକ୍ଷରକୁ ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ମୁଁହ ଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦକାରଂ ରୂପତତ୍ତ୍ଵନ୍ତୁ ହୃଦ୍ଦେଶେ ଵିନିଵେଶଯେତ୍ । ଥକାରଂ ଵସ୍ତିଦେଶେ ତୁ ରସତନ୍ମାତ୍ରକଂ ନ୍ଯସେତ୍

'ଦ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଥ' ଅକ୍ଷରକୁ ରସ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଗଭାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ତକାରଂ ଗନ୍ଧତନ୍ମାତ୍ରଂ ଜଙ୍ଘଯୋର୍ଵ୍ଵିନିଵେଶଯେତ୍। ଣକାରଂ ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଢକାରଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତ୍ଵଚି

'ତ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗନ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଂଘାରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଣ' ଅକ୍ଷରକୁ କାନରେ ଓ 'ଢ' ଅକ୍ଷରକୁ ଚମ୍ମରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଡକାରଂ ନେତ୍ରଯୁଗ୍ମେ ତୁ ରସନାଯାଂ ଠକାରକମ୍। ଟକାରଂ ନାସିକାଯାନ୍ତୁ ଞକାରଂ ଵାଚି ଵିନ୍ଯସେତ୍

'ଢ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଆଖିରେ, 'ଠ' ଅକ୍ଷରକୁ ଜିହ୍ବାରେ, 'ଟ' ଅକ୍ଷରକୁ ନାକରେ ଓ 'ଞ' ଅକ୍ଷରକୁ ବାକ୍ରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଝକାରଂ କରଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ପାଣିତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ଜକାରଂ ପଦଯୋର୍ନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଛଂ ପାଯୌ ଚମୁପସ୍ଥକେ

ବିଦ୍ୱାନ 'ଝ' ଅକ୍ଷରକୁ ହାତରେ, 'ଜ' ଅକ୍ଷରକୁ ପାଦରେ, 'ଛ' ଅକ୍ଷରକୁ ପାୟୁରେ ଓ 'ଚ' ଅକ୍ଷରକୁ ଉପସ୍ଥରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଵିନ୍ଯସେତ୍ ପୃଥିଵୀତତ୍ତ୍ଵଂ ଙକାରଂ ପାଦଯୁଗ୍ମକେ। ଵସ୍ତୌ ଘକାରଂ ଗଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତୈଜସଂ ହୃଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍

ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ 'ଙ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ପାଦରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଘ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗଭାରେ ଓ 'ଗ' ଅକ୍ଷରକୁ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଖକାରଂ ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ନାସିକାଯାଂ ନିଵେଶଯେତ୍। କକାରଂ ଵିନ୍ଯସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଖତତ୍ତ୍ଵଂ ମସ୍ତକେ ବୁଧଃ

'ଖ' ଅକ୍ଷରକୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ନାକରେ ରଖିବା ଉଚିତ; 'କ' ଅକ୍ଷରକୁ ମସ୍ତକରେ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ରଖିବା ଉଚିତ।

ହୃତ୍‌ପୁଣ୍ଡରୀକେ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଯକାରଂ ସୂର୍ଯ୍ଯଦୈଵତମ୍। ଦ୍ଵାସପ୍ତତିସହସ୍ତ୍ରାଣି ହୃଦଯାଦଭିନିଃ ସୃତାଃ

ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ 'ୟ' ଅକ୍ଷରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ହୃଦୟରୁ ବହୁତ ଚାନେଲ, ସତ୍ତରି ଦୁଇ ହଜାର ନାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

କଲାଷୋଡଶସଂଯୁକ୍ତ ମକାରଂ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସେତ୍। ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚିନ୍ତଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ବିନ୍ଦୁଂ ଵହ୍ନେସ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍

ସେଠି 'ମ' ଅକ୍ଷରକୁ ଷୋଳ ଅଂଶ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଗ୍ନିର ବିନ୍ଦୁ ଓ ମଣ୍ଡଳକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ହକାରଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଣଵେନ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ଓଂ ଆଂ ପରମେଷ୍ଠ୍ଯାତ୍ମନେ ଆଂ ନମଃ ପୁରୁଷାତ୍ମନେ

ସେଠି 'ହ' ଅକ୍ଷରକୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ; 'ଓଁ ଆଁ', ପରମ ଆତ୍ମା ପାଇଁ; 'ଆଁ', ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।

ଓଂ ଵାଂ ମନୋନିଵୃତ୍ତ୍ଯାତ୍ମନେ ନାଞ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ। ଓଂ ଵା ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତଯଃ

'ଓଁ ବାଁ', ମନ ନିବୃତ୍ତି ଆତ୍ମା ପାଇଁ; 'ନାଁ', ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର; 'ଓଁ ବା', ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ସ୍ଥାନେ ତୁ ପ୍ରଥମା ଯୋଜ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ଆସନେ ମତା। ତୃତୀଯା ଶଯନେ ତଦ୍ଵଚ୍ଚତୁର୍ଥୀ ପାନକର୍ମ୍ମଣି

ପ୍ରଥମଟି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବସିବାରେ; ତୃତୀୟଟି ଶୟନ କରିବାରେ; ଚତୁର୍ଥଟି ପାନ କରିବା କାମରେ।

ଗ୍ରତ୍ଯର୍ଚ୍ଚାଯାଂ ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚୋପନିଷଦଃ ସ୍ମୃତାଃ। ହୁଙ୍କାରଂ ଵିନ୍ଯସେନ୍ମଧ୍ଯେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମଯଂ ହରିମ୍

ଗ୍ରତ୍ୟର୍ଚ୍ଚାର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ପାଞ୍ଚଟି ଉପନିଷଦ୍ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ମଧ୍ୟରେ 'ହୁଁ' ଶବ୍ଦ ରଖି, ମନ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଯାଂ ମୂର୍ତି ସ୍ଥାପଯେତ୍ତସ୍ମାତ୍ ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯସେତ୍ତତଃ। ଓଂ ନମୋଂ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ମୂଲକମ୍

ଯେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ସେଠି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର। 'ଓଁ ନମଃ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ' ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର।

ଶିରୋଘ୍ରାଣଲଲାଟେଷୁ ମୁଖକଣ୍ଠହୃଦି କ୍ରମାତ୍। ଭୁଜଯୋର୍ଜଙ୍ଘଯୋରଙ୍ଘ୍ର୍ଯୋଃ କେଶଵଂ ଶିରସି ନ୍ଯସେତ୍

ମୁଣ୍ଡ, ନାକ, ଲାଲାଟ, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ ଓ ହୃଦୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ମୁଣ୍ଡରେ କେଶବଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ ଉଚିତ।

ନାରାଯଣଂ ନ୍ଯସେଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ମାଧଵଂ ନ୍ଯସେତ୍। ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭୁଜଯୋର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁ ଚ ହୃଦେଯେ ନ୍ଯସେତ୍

ମୁଁହରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, କଣ୍ଠରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଓ ହୃଦୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମଧୁସୂଦନକଂ ପୃଷ୍ଠେ ଵାମନଂ ଜଠରେ ନ୍ଯସେତ୍। କଟ୍ଯାନ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଜଙ୍ଘାଯାଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ନ୍ଯସେତ୍

ପିଠିରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ, ପେଟରେ ବାମନଙ୍କୁ, କମରରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ଓ ଜଂଘାରେ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ।

ହୃଷୀକେଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ପଦ୍ମନାଭଂ ତୁ ଗୁଲ୍ଫକେ। ଦାମୋଦରଂ ପାଦଯୋଶ୍ଚ ହୃଦଯାଦିଷଡଙ୍ଗକମ୍

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଗୁଲ୍ଫରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ପାଦରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ହୃଦୟ ଆଦି ଛଅ ଅଙ୍ଗ।

ଏତତ୍ ସାଧାରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାଦିମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ସତ୍ତମ। ଅଥଵା ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସ୍ଥାପନଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି ମୂଳ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହାଯାଇଛି। କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯୈଵ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ସଜୀଵକରଣଂ ଭଵେତ୍। ଯସ୍ଯା ମୂର୍ତ୍ତେସ୍ତୁ ଯନ୍ନାମ ତସ୍ଯାଦ୍ଯଂ ଚାକ୍ଷରଂ ଚ ଯତ୍

ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ନିଜ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ସଞ୍ଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିର ଯେଉଁ ନାମ, ତାହାର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର।

ତତ୍ ସ୍ଵରୈର୍ଦ୍ଵାଦଶୈର୍ଭେଦ୍ଯଂ ହ୍ଯଙ୍ଗାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍। ହୃଦଯାଦୀନି ଦେଵେଶ ମୂଲଞ୍ଚ ଦଶମାକ୍ଷରମ୍

ସେଇ ଅକ୍ଷରକୁ ବାରଟି ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ ଆଦି ଅଙ୍ଗ ଓ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଦେହେ ତତ୍ତ୍ଵାନି ଵିନିଯୋଜଯେତ୍। ଚକ୍ରାଵ୍ଜମଣ୍ଡଲେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯଜେଦ୍ଗନ୍ଧାଦିନା ତଥା

ଦେବତାରେ ଯେପରି, ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର। ପଦ୍ମମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵ୍ଵଵଚ୍ଚାସନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସଗାତ୍ରଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଶୁଭଞ୍ଚକ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶାରଂ ହ୍ଯପରିଷ୍ଟାଦ୍ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଆସନ, ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଓ ସହଚରମାନେ ଭଲଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହାକୁ ଘେରିଥିବା ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶାର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିନାଭିଚକ୍ରଂ ଦ୍ଵିନେମି ଖରୈସ୍ତଚ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ପୃଷ୍ଠଦେଶେ ତତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦୀନ୍ନିଵେଶଯେତ୍

ତିନି ନାଭି ଥିବା ଚକ୍ର, ଦୁଇଟି ନେମି ଓ କଠିନ କିଲି ଦ୍ୱାରା ସଜିତ, ପିଠି ପାଖରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ରଖିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେଦାରକାଗ୍ରେଷୁ ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶଧା ପୁନଃ। କଲାଷୋଡଶସଂଯୁକ୍ତଂ ସୋମନ୍ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

କିରଣର ଶିରାରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ସେଠି ଷୋଳ ଅଂଶ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ସବଲଂ ତ୍ରିତଯଂ ନାଭୌ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଦେଶିକୋତ୍ତମଃ। ପଦ୍ମାଞ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶଦଲଂ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ନାଭିରେ ତିନିପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦରକାର। ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ପତ୍ର ଥିବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।