ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୁଶୋପରି ତୂଲିକାଞ୍ଚ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଦିଗ୍‌ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚ। ଵିଦ୍ଯାଧିପାନ୍ ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମଧୁଘାତଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍

ଶୟ୍ୟାରେ, କୁଶ ଗ୍ରାସ ଓ ତୁଳିକା ଉପରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାମନଂ ଦିକ୍ଷୁ ଵାଯ୍ଵାଦୌ ଶ୍ରୀଧରଞ୍ଚ ହୃଷୀକପମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧିପାନ୍ ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମଧୁଗାତଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍

ବାୟୁ ଦିଗ ଆଦି ଦିଗରେ ବାମନ, ଶ୍ରୀଧର ଓ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପଞ୍ଚାଦୈଶାନ୍ଯାଂ ଚତୁଷ୍କୁମ୍ବେ ସଵେଦିକେ। ସ୍ନାନମଣ୍ଡପକେ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯାନୀଯ ନିକ୍ଷିପେତ୍

ପାଞ୍ଚ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ଦୈଶିକ ଦିଗରେ ଏବଂ ବେଦିରେ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ଆଣି ରଖିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନକୁମ୍ଭେଷୁ କୁମ୍ଭାଂ ସ୍ତାଂ ଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷ୍ଵଧିଵାସଯେତ୍। କଲ୍ଶାଃ ସ୍ଥାପନୀଯାସ୍ତୁ ଅଭିଷେକାର୍ଥମାଦରାତ୍

ସ୍ନାନ ଘଟରେ ଚାରି ଦିଗରେ ଘଟ ରଖିବା ଉଚିତ; କଳଶଗୁଡିକୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵଟୋଦୁମ୍ବରକାଶ୍ଵତ୍ଥାଂଶ୍ଵମ୍ପକାଶୋକଶ୍ରୀ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ପଲାଶାର୍ଜୁନପ୍ଲକ୍ଷାଂସ୍ତୁ କଦମ୍ବଵକୁଲାମ୍ରକାନ୍

ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ଶ୍ରୀ, ପଳାଶ, ଅର୍ଜୁନ, ପ୍ଲକ୍ଷ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ ଗଛର ଡାଳ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ପଲ୍ଲଵାଂସ୍ତୁ ସମାନୀଯ ପୂର୍ଵକୁମ୍ଭେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍। ପଦ୍ମକଂ ରୋଚନାଂ ଦୂର୍ଵ୍ଵା ଦର୍ଭପିଞ୍ଜଲମେଵ ଚ

କିଶଳୟଗୁଡିକୁ ଆଣି ପୂର୍ବ ଘଟରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ପଦ୍ମକ, ରୋଚନା, ଦୁର୍ବା ଓ ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ ଏଉଁ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଜାତୀପୁଷ୍ପଂ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପଞ୍ଚନ୍ଦନଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମ୍। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ତଗରଞ୍ଚୈଵ ତଣ୍ଡୁଲଂ ଦକ୍ଷିଣେ ନ୍ଯସେତ୍

ଜାତୀ ଫୁଲ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ତଗର ଓ ଚାଉଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଞ୍ଚୈଵ କୂଲଦ୍ଵଯମୃଦନ୍ତଥା। ନଦ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରଗାମିନ୍ଯା ଵିଶେଷାତ୍ ଜାହ୍ରଵୀମୃଦମ୍

ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନଦୀପଟ ମାଟି, ବିଶେଷ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ମାଟି ରଖିବା ଉଚିତ।

ଗୋମଯଞ୍ଚ ଯଵାନ୍ ଶାଲୀଂସ୍ତିଲାଂଶ୍ଚୈଵାପରେ ନ୍ଯସେତ୍। ଵିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ ଶ୍ଯାମଲତାଂ ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଶତାଧରୀମ୍

ଗୋମୟ, ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ, ଶ୍ୟାମଳତା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ଶତାଧରୀ ଉଦ୍ଭିଦ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସହଦେଵାଂ ମହାଦେଵୀଂ ବଲାଂ ଵ୍ଯାଘ୍ନୀଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣାମ୍। ଐସାନ୍ଯାମପରେ ସୁମ୍ଭେ ମହ୍ଗଲ୍ଯାନ୍ଵିନିଵେଶଯେତ୍

ସହଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ବଳା, ଭ୍ୟାଘ୍ନୀ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଏବଂ ଦୈଶିକ ଦିଗରେ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଵଲ୍ମୀକମୃତ୍ତିକାଂ ସପ୍ତସ୍ଥାନୋତ୍ଥାମପରେ ନ୍ଯସେତ୍। ଜାହ୍ନତୀଵାଲୁକାତୋଯଂ ଵିନ୍ଯସେଦପରେ ଘଟେ

ବାଉଳି ମାଟି ଓ ସାତଟି ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ମାଟି ରଖିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ଘଟରେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ବାଲି ଓ ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଵରାହଵୃଷନାଗେନ୍ଦ୍ରଵିଷାଣୋଦ୍ଧୃତମୃତ୍ତିକାମ୍। ମୃତ୍ତିକାଂ ପଦ୍ମମୂଲସ୍ଯ କୁଶସ୍ଯ ତ୍ଵପରେ ନ୍ଯସେତ୍

ବରାହ ଦାନ୍ତ, ବୃଷ ଶୁକ୍ର, ହାତୀ ଶିଙ୍ଗ ଠାରୁ ନିଆ ମାଟି ଏବଂ ପଦ୍ମ ମୂଳ ଓ କୁଶ ଠାରୁ ମାଟି ରଖିବା ଉଚିତ।

ତୀର୍ଥପର୍ଵତମୃଦ୍ଭିସ୍ଚ ଯୁକ୍ତମପ୍ଯପରେ ନ୍ଯସେତ୍। ନାଗକେଶରପୁଷ୍ପଞ୍ଚ କାଶ୍ମୀରମପରେ ନ୍ଯସେତ୍

ତୀର୍ଥ ଓ ପାହାଡ଼ର ମାଟି ଏକତ୍ର କରି ରଖିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ଘଟରେ ନାଗକେଶର ଫୁଲ ଓ କାଶ୍ମୀର ରଖିବା ଉଚିତ।

ଚନ୍ଦ ନାଗୁରୁକର୍ପୂରୈଃ ପୁଷ୍ପଂ ଚୈଵାପରେ ନ୍ଯସେତ୍। ଵୈଦୂର୍ଯଂ ଵିଦ୍ରୁମଂ ମୁକ୍ତାଂ ସ୍ଫଟିକଂ ଵଜ୍ରମେଵ ଚ

ଅନ୍ୟମାନେ ଚନ୍ଦନ, ନାଗର, କର୍ପୂର ଓ ଫୁଲ ଭଳି ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ, ପ୍ରବାଳ, ମୁକ୍ତା, ସ୍ଫଟିକ ଓ ହୀରା ଏକସାଥି ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏତାନ୍ଯେକତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଦେଵସତ୍ତମ। ନଦୀନଦତଡାଗାନାଂ ସଲିଲୈରପରଂ ନ୍ଯସେତ୍

ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକସାଥି ରଖି, ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବନ୍, ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ନଦୀ, ଝିଲି, ପୋଖରୀର ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏକାଶୀତିପଦେ ଧାନ୍ଯାନ୍ମଣ୍ଡପେ କଲଶାନ୍ ନ୍ଯସେତ୍। ଗନ୍ଧୋଦକାଦ୍ଯୈଃ ସମ୍ପୂର୍ଣାନ୍ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତେନାଭିମନ୍ତ୍ରଯେତ୍

ଏକାଶୀ ଖଣ୍ଡ ଥିବା ମଣ୍ଡପରେ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହି କଳଶଗୁଡିକୁ ସୁଗନ୍ଧି ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯଵଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥକଂ ଗନ୍ଧଂ କୁଶାଗ୍ରଂ ଚାକ୍ଷତଂ ତଥା। ଲିତାନ୍ ଫଲଂ ତତା ପୁଷ୍ପମଘ୍ଯାର୍ଥଂ ପୂର୍ଵତୋ ନ୍ଯସେତ୍

ଯବ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୁଗନ୍ଧି, କୁଶ ଗ୍ରାସର ଶିରା, ଅକ୍ଷତ, ଫଳ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଫୁଲ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପଦ୍ମଂ ଶ୍ଯାମଲତାଂ ଦୂର୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ କୁଶାଂସ୍ତଥା। ପାଦ୍ଯାର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଭାଗେ ମଧୁପର୍କ୍କଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ

ପଦ୍ମ, ଶ୍ୟାମଳତା, ଦୁର୍ବା, ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ ଓ କୁଶ ଗ୍ରାସ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ମଧୁପର୍କ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

କକ୍କୋଲକଂ ଲଵଙ୍ଗଞ୍ଚ ତଥା ଜାତୀଫଲଂ ଶୁଭମ୍। ଉତ୍ତରେ ହ୍ଯାଚମନାଯ ଅଗ୍ନୌ ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତାନ୍ଵିତମ୍

କକ୍କୋଳ, ଲବଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ ଜାତିଫଳ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଦୁର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପାତ୍ରଂ ନୀରାଜନାର୍ଥଂ ଚ ତଥୋଦ୍ଵର୍ତ୍ତନମାନିଲେ। ଗନ୍ଧୁପୁଷ୍ପାନ୍ଵିତଂ ପାତ୍ରମୈଶାନ୍ଯାଂ ପାତ୍ରକେ ନ୍ଯସେତ୍

ନୀରାଜନ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଓ ଉଦ୍ବର୍ତନ ପାଇଁ ପାତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଇଶାନ କୋଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମୁରାମାଂସୀଂ ଚାମଲକଂ ସହଦେଵାଂ ନିଶାଦିକମ୍। ଷଷ୍ଟିଦୀପାନ୍ନ୍ଯସେଦଷ୍ଟୌ ନ୍ଯସେନ୍ନୀରାଜନାଯ ଚ

ମୁରା, ମାଁସୀ, ଆମଳକ, ସହଦେବୀ, ନିଶାଦିକ ଓ ଷଷ୍ଟି ଦୀପ ରଖିବା ଉଚିତ; ନୀରାଜନ ପାଇଁ ଆଠଟି ଦୀପ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଶଙ୍‌ଖଂହଚକ୍ରଞ୍ଚ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଂ କୁଲିଶଂ ପଙ୍କଜାଦିକମ୍। ହେମାଦିପାତ୍ରେ କୃତ୍ଵା ତୁ ନାନାଵର୍ଣାଦିପୁଷ୍ପକମ୍

ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୁଳିଶ, ପଦ୍ମ ଓ ଏହାପରି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ରଖି, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ଦିଅ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଏଶାନ୍ଯାଂ ଜଯଯେତ୍ କୁଣ୍ଡଂ ଗୁରୁର୍ଵ୍ଵହ୍ନିଞ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍। ଗାଯତ୍ର୍ଯାଷ୍ଟଶତଂ ହୁତ୍ଵା ସମ୍ପାତଵିଧିନା ଘଟାନ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଇଶାନ କୋଣରେ ଗୁରୁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଶତ ଆଠ ହୋମ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଳଶଗୁଡିକୁ ଶିଂଚନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ କାରୁଶାଲାଯାଂ ଶିଲ୍ପିଭିମୁର୍ତ୍ତିର୍ଵ୍ରଜେତ୍। ତୁର୍ଯ୍ଯଶବଦୈଃ କୌତୁକଞ୍ଚ ବନ୍ଧଯେଦ୍ଦକ୍ଷିଣେ କରେ

କାରୁଶାଳାରେ ଶିଂଚନ କରିବା ପରେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ; ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ କୌତୁକ ବା ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ଵିଷ୍ଣଵେ ଶିପିଵିଷ୍ଟେତି ଊର୍ଣାସୂତ୍ରେଣ ସର୍ଷପୈଃ। ପଟ୍ଟଵସ୍ତ୍ରେଣ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦେଶିକସ୍ଯାପି କୌତୁକମ୍

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ 'ଶିପିବିଷ୍ଟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉନ୍ନା ସୂତ୍ର ଓ ସରସପ ଦାଣା ସହିତ, ପଟ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ; ଦେଶିକ ମଧ୍ୟ କୌତୁକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

ମଣ୍ଡପେ ପ୍ରତିମାଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସଵସ୍ତ୍ରାଂ ପୂଜିତାଂ ସ୍ତୁଵନ୍। ନମସ୍ତେର୍ଚ୍ଯେଂ ସୁରେଶାନି ପ୍ରଣୀତେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମଣ

ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରତିମାକୁ ବସାଇ, ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପୂଜିତ କରି, 'ସୁରେଶାନି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି' ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଭାଵିତାଶେଷଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋ ନମଃ। ତ୍ଵଯି ସମ୍ପୂଜଯାମୀଶେ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍

'ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଧାତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ମୁଁ ତୁମରେ, ଏଇଶ୍ୱର, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।'

ରହିତା ଶିଲ୍ପିଦୋଷୈସ୍ତ୍ଵମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ସଦା ଭଵ। ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ପ୍ରତିମାଂ ନଯେତ୍ତାଂ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପମ୍

'ତୁମେ ଶିଳ୍ପର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉ।' ଏଭଳି ବିନୟ କରି ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।

ଶିଲ୍ପିନନ୍ତୋଷଯେଦ୍‌ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଗୁରଵେ ଗାଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍। ଚିତ୍ରଂ ଦେଵେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ନେତ୍ରେ ଚୋନ୍ମୀଲଯେତ୍ତତଃ

ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗାଁ ଦେଇବା ଉଚିତ; 'ଦେବ, ଚିତ୍ର' ମନ୍ତ୍ରରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା ଉଚିତ।