ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୁମ୍ଭେଷ୍ଵାଵାହ୍ଯ ଶକ୍ରାଦୀନ୍ ପୂର୍ଵାଦୌ ପୂଜଯେତ୍ କ୍ରମାତ୍। ଇନ୍ଦ୍ରାଗଚ୍ଛ ଦେଵରାଜ ଵଜ୍ରହସ୍ତ ଗଜସ୍ଥିତା

ଘଟମାନେ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଗଜ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଆସନ୍ତୁ।'

ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରଞ୍ଚ ମେ ରକ୍ଷ ଦେଵୈଃ ସହ ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ତ୍ରାତାରମିନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଜେଦ୍ ବୁଧଃ

'ମୋର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।

ଆଗଚ୍ଛାଗ୍ରେ ଶକ୍ତିଯୁତ ଛାଗସ୍ଥ ବଲସଂଯୁତ। ରକ୍ଷାଗ୍ନେଯୀଂ ଦିଶଂ ଦେଵୈଃ ପୂଜାଂ ଗୃହ୍ଣ ନମୋସ୍ତୁ ତେ

'ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଛାଗ ଉପରେ ବସି, ବଳଶାଳୀ ଭାବରେ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'

ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଦ୍ଧେତିମନ୍ତ୍ରେଣ ଯଜେଦ୍ଵା ଅଗ୍ନଯେ ନମଃ। ମହିଷସ୍ଥ ଯମାଗଚ୍ଛ ପଣ୍ଡହସ୍ତ ମହାବଲ

‘ଅଗ୍ନି ମୁଣ୍ଡ ଅଟେ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ‘ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର’ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ଯମ, ମହିଷ ଉପରେ ବସି, ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ବଳଶାଳୀ ଭାବରେ, ଆସନ୍ତୁ।'

ରକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରଂ ଵୈଵସ୍ଵତ ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ଵୈଵସ୍ଵତଂ ସଙ୍ଗମନଭିତ୍ଯନେନ ଯଜେଦ୍ଯମମ୍

'ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବୈବସ୍ବତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂଗ୍ରାହକ ଯମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ନୈର୍ଋ ତାଗଚ୍ଛ ଖଙ୍ଗାଢ୍ଯ ବଲଵାହନସଂଯୁତ । ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯଂ ରକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ନୈର୍ଋତୀଂ ଦିଶମ୍

'ନୈୃତ, ତୁମେ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରି, ବଳଶାଳୀ ଯାନ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ନୈୃତ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'

ଏଷ ତେ ନୈର୍ଋତେ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଯଜେଦର୍ଘ୍ଯାଦିଭିର୍ନରଃ। ମକରାରୂଢ ଵରୁଣ ପାଶହସ୍ତ ମହାବଲ

ନୈୃତଙ୍କ ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ବରୁଣ, ମକର ଉପରେ ବସି, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ବଳଶାଳୀ ଭାବରେ, ଆସନ୍ତୁ।'

ଆଗଚ୍ଛ ପଶ୍ଚିମଂ ଦ୍ଵାରଂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ଉରୁଂ ହି ରାଜା ଵରୁଣଂ ଯଜେଦର୍ଘ୍ଯାଦିଭିର୍ଗୁରୁଃ

'ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସନ୍ତୁ, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' ଗୁରୁ ବରୁଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଆଗ୍ଚ୍ଛ ଵାଯୋ ସବଲ ଧ୍ଵଜହସ୍ତ ସଵାହନ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷ ଦେଵୈସ୍ତ୍ଵଂ ସମରୁଦ୍ଭିର୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ

'ବାୟୁ, ବଳଶାଳୀ, ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ଯାନ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ। ଦେବମାନେ ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ ବାୟୁୟ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'

ଵାତ ଇତ୍ଯାଦିଭିଶ୍ଚାର୍ଚେଦୋନ୍ନମୋ ଵାଯଵେପି ଵା। ଅଗଚ୍ଛ ସୋମ ସବଲ ଗଦାହସ୍ତ ସଵାହନ

'ବାତ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା 'ବାୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ସୋମ, ବଳଶାଳୀ, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଯାନ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ।'

ରକ୍ଷ ତ୍ଵମୁତ୍ତରଦ୍ଵାରଂ ସକୁଵେର ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ସୋମଂ ରାଜାନମିତି ଵା ଯଜେତ୍ସୋମାଯ ଵୈ ନମଃ

'କୁବେର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' କିମ୍ବା 'ସୋମ ରାଜା' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା 'ସୋମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଆଗଚ୍ଛେଶାନ ସବଲ ଶୂଲହସ୍ତ ଵୃଷସ୍ଥିତ। ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପସ୍ଯୈଶାନୀଂ ଦିଶଂ ରକ୍ଷ ନମୋସ୍ତୁ ତେ

'ଈଶାନ, ବଳଶାଳୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ବୃଷ ଉପରେ ବସି, ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପର ଈଶାନ କୋଣକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'

ଈଶାନମସ୍ଯେତି ଯଜେଦୀଶାନାଯ ନମୋଽପି ଵା। ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାଗଚ୍ଛ ହଂସସ୍ଯ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵଵ୍ଯଗ୍ରହସ୍ତକ

'ଈଶାନମସ୍ୟ' ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା 'ଈଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଦ୍ୱାରା ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ବ୍ରହ୍ମା, ହଂସ ଉପରେ ବସି, ସ୍ରୁକ୍ ଓ ସ୍ରୁଭ ଧାରଣ କରି, ଆସନ୍ତୁ।'

ସଲୋକୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵାଂ ଦିଶଂ ରକ୍ଷ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଜ ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେତି ଯଜେନ୍ନମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣେପି ଵା

'ତୁମର ଲୋକ ସହିତ ଉପର ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞର ଅଜନ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।' 'ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ' ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅନନ୍ତାଗଚ୍ଛ ଚକ୍ରାଢ୍ଯ କୂର୍ମ୍ମସ୍ଥାହିଗଣେଶ୍ଵର। ଅଧୋଦିଶଂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ଅନନ୍ତେଶ ନମୋସ୍ତୁ ତେ

'ଅନନ୍ତ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୂର୍ମ ଉପରେ ବସି, ତଳ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଅନନ୍ତେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'

ନମୋସ୍ତୁ ସର୍ପେତି ଯଜେଦନନ୍ତାଯ ନମୋପି ଵା

ସର୍ପଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର' କହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଭୂମେଃ ପରିଗ୍ରହଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କ୍ଷିପେଦ୍ ଵ୍ରୀହୀଂଶ୍ଚ ସର୍ଷପାନ୍। ନାରସିଂହେନ ରକ୍ଷୋଘ୍ନାନ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯତଃ

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ, ଚାଉଳ ଓ ସରସପ ବିଆ କୁ ଚିଁଟିବା ଉଚିତ, ନାରସିଂହ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗୋମାତାର ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୂମିଂ ଘଟେ ତୁ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସରତ୍ନେ ସାଙ୍ଗକଂ ହରିମ୍। ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ କରକଂ ତତ୍ର ଚାଷ୍ଟଶତଂ ଯଜେତ୍

ଘଟ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ ଦେଇ, ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ଆଠ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଚ୍ଛିନ୍ନଧାରଯା ସିଞ୍ଚନ୍ ଵ୍ରୀହୀନ୍ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଧାରଯେତ୍। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପରିଭ୍ରାମ୍ଯ କଲଶଂ ଵିକିରୋପରି

ଅଟୁଟ ଧାରାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚାଉଳକୁ ଶିଞ୍ଚି ରଖିବା ଉଚିତ; ପରେ ଘଟକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚି ଏହାକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଵସ୍ତ୍ରେ କଲଶେ ଭୂଯଃ ପୂଜଯେଦଚ୍ଯୁତଂ ଶ୍ରିଯମ୍। ଯୋଗେ ଯୋଗେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ନ୍ଯସେଚ୍ଛଯ୍ଯାନ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲେ ଷ

ଘଟ ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ରଖି ଆଉଥରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; 'ଯୋଗେ ଯୋଗ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହାକୁ ଶୟ୍ୟାର ମଣ୍ଡଳର ଛଅ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

କୁଶୋପରି ତୂଲିକାଞ୍ଚ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଦିଗ୍‌ଵିଦିକ୍ଷୁ ଚ। ଵିଦ୍ଯାଧିପାନ୍ ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମଧୁଘାତଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍

ଶୟ୍ୟାରେ, କୁଶ ଗ୍ରାସ ଓ ତୁଳିକା ଉପରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାମନଂ ଦିକ୍ଷୁ ଵାଯ୍ଵାଦୌ ଶ୍ରୀଧରଞ୍ଚ ହୃଷୀକପମ୍। ଵିଦ୍ଯାଧିପାନ୍ ଯଜେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମଧୁଗାତଂ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମ୍

ବାୟୁ ଦିଗ ଆଦି ଦିଗରେ ବାମନ, ଶ୍ରୀଧର ଓ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, ମଧୁଘାତ ଓ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପଞ୍ଚାଦୈଶାନ୍ଯାଂ ଚତୁଷ୍କୁମ୍ବେ ସଵେଦିକେ। ସ୍ନାନମଣ୍ଡପକେ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯାନୀଯ ନିକ୍ଷିପେତ୍

ପାଞ୍ଚ ଘଟ ଦ୍ୱାରା ଦୈଶିକ ଦିଗରେ ଏବଂ ବେଦିରେ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ଆଣି ରଖିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନକୁମ୍ଭେଷୁ କୁମ୍ଭାଂ ସ୍ତାଂ ଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷ୍ଵଧିଵାସଯେତ୍। କଲ୍ଶାଃ ସ୍ଥାପନୀଯାସ୍ତୁ ଅଭିଷେକାର୍ଥମାଦରାତ୍

ସ୍ନାନ ଘଟରେ ଚାରି ଦିଗରେ ଘଟ ରଖିବା ଉଚିତ; କଳଶଗୁଡିକୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵଟୋଦୁମ୍ବରକାଶ୍ଵତ୍ଥାଂଶ୍ଵମ୍ପକାଶୋକଶ୍ରୀ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ପଲାଶାର୍ଜୁନପ୍ଲକ୍ଷାଂସ୍ତୁ କଦମ୍ବଵକୁଲାମ୍ରକାନ୍

ବଟ, ଉଦୁମ୍ବର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ଶ୍ରୀ, ପଳାଶ, ଅର୍ଜୁନ, ପ୍ଲକ୍ଷ, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ ଗଛର ଡାଳ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ପଲ୍ଲଵାଂସ୍ତୁ ସମାନୀଯ ପୂର୍ଵକୁମ୍ଭେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍। ପଦ୍ମକଂ ରୋଚନାଂ ଦୂର୍ଵ୍ଵା ଦର୍ଭପିଞ୍ଜଲମେଵ ଚ

କିଶଳୟଗୁଡିକୁ ଆଣି ପୂର୍ବ ଘଟରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ପଦ୍ମକ, ରୋଚନା, ଦୁର୍ବା ଓ ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ ଏଉଁ ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଜାତୀପୁଷ୍ପଂ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପଞ୍ଚନ୍ଦନଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମ୍। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ତଗରଞ୍ଚୈଵ ତଣ୍ଡୁଲଂ ଦକ୍ଷିଣେ ନ୍ଯସେତ୍

ଜାତୀ ଫୁଲ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ତଗର ଓ ଚାଉଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଞ୍ଚୈଵ କୂଲଦ୍ଵଯମୃଦନ୍ତଥା। ନଦ୍ଯାଃ ସମୁଦ୍ରଗାମିନ୍ଯା ଵିଶେଷାତ୍ ଜାହ୍ରଵୀମୃଦମ୍

ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନଦୀପଟ ମାଟି, ବିଶେଷ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ମାଟି ରଖିବା ଉଚିତ।

ଗୋମଯଞ୍ଚ ଯଵାନ୍ ଶାଲୀଂସ୍ତିଲାଂଶ୍ଚୈଵାପରେ ନ୍ଯସେତ୍। ଵିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ ଶ୍ଯାମଲତାଂ ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଶତାଧରୀମ୍

ଗୋମୟ, ଯବ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପର୍ଣୀ, ଶ୍ୟାମଳତା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ଶତାଧରୀ ଉଦ୍ଭିଦ ରଖିବା ଉଚିତ।