ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵଦନଂ ଚିଵୁକଂ ଗ୍ରୀଵା ଯୁଗଭାଗୈର୍ଭୁଜାକ୍ଷିଭିଃ। କରାଭ୍ଯାଂ ମୁକୁଲୀକୃତ୍ଯ ପ୍ରତିମାଯାଃ ପ୍ରମାଣତଃ

ମୁହଁ, ଠୋଡ଼, ଗଳାକୁ ହାତ ଓ ଆଖିର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ହାତ ମୁକୁଳ ରୂପେ ଥିବା ଦରକାର, ପ୍ରତିମାର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ।

ମୁଖଂ ପ୍ରତି ସମଃ କାର୍ଯା ଵିସ୍ତାରାଦଷ୍ଟମାଂଶତଃ। ଚତୁର୍ମୁଖଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରିମୁଖଞ୍ଚୋଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୃଣୁ

ମୁହଁକୁ ସମାନ ଭାବରେ, ଚଉଡ଼ାର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଚାରିଟି ଥିବା ରୂପ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଏବେ ତିନି ମୁଁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କର୍ଣପାଦାଧିକାସ୍ତସ୍ଯ ଲଲାଟାଦୀନି ନିର୍ଦିଶେତ୍। ଭୁଜୌ ଚତୁର୍ଭିର୍ଭାଗୈମ୍ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୌ ପଞ୍ଚିମୋର୍ଜିତମ୍

ସେଠି, କାନ ଓ ପାଦ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ। ଲଳାଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର, ଦୁଇଟି ହାତ ଚାରି ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି।

ଵିସ୍ତରାଦଷ୍ଟମାଂଶେନ ମୁଖାନାଂ ପ୍ରତିନିର୍ଗମଃ। ଏକଵକ୍ତ୍ରଂ ତଥା କାର୍ଯ୍ଯଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ସୌମ୍ଯଲୋଚନମ୍

ମୁହଁ ଗୁଡ଼ିକ ଚଉଡ଼ାର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଏକ ମୁହଁ ଥିବା ରୂପ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କର, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୃଦୁ ଚକ୍ଷୁ ଦିଅ।

ଲଲାଟନାସିକାଵକ୍ତ୍ରଗ୍ନୀଵାଯାଞ୍ଚ ଵିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଭୁଜାଚ୍ଚ ପଞ୍ଚମାଂଶେନ ଭୁଜହୀନଂ ଵିଵର୍ତଯେତ୍

ଲଳାଟ, ନାକ, ମୁହଁ ଓ ଗଳାକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ହାତ ଦିଆଯିବା ଦରକାର, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ହାତ ନଥିଲେ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।

ଵିସ୍ତାରସ୍ଯ ଷଡଂଶେନ ମୁଖୈର୍ନିର୍ଗମନଂ ହିତମ୍। ସର୍ଵଷାଂ ମୁଖଲିଙ୍ଗାନାଂ ତ୍ରପୁଷଂ ଵାଥ କୁକ୍କୁଟମ୍

ଚଉଡ଼ାର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ବାହାରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ, ତା କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ି ରୂପ ଉଚିତ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିମାନାନ୍ତୁ ପିଣ୍ଡିକାମ୍। ଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ପ୍ରତିମାତୁଲ୍ଯା ତଦର୍ଦ୍ଧେନ ତୁ ଵିସ୍ତୃତା

ଭଗବାନ କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରତିମାର ପିଠି ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରତିମା ସମାନ ହେବା ଦରକାର, ଚଉଡ଼ା ତାହାର ଅର୍ଧ।

ଉଚ୍ଛିତାଯାମତୋର୍ଦ୍ଧେନ ସୁଵିସ୍ତାରାର୍ଦ୍ଧଭାଗତଃ। ତୃତୀଯେନ ତୁ ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ରିଭାଗେଣ ମେଖଲା

ଉଚ୍ଚତା ତାଲମ୍ବର ଅର୍ଧ ହେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବେଶି ଚଉଡ଼ା ହେଲେ ତୃତୀୟ ଅଂଶ ହେବ। ମେଖଳା ତୃତୀୟ ଅଂଶରେ ହେବା ଦରକାର।

ଖାତଂ ଚ ତତ୍‌ପ୍ରମାଣଂ ତୁ କିଞ୍ଚିଦୁତ୍ତରତୋ ନତମ୍। ଵିସ୍ତାରସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେନ ପ୍ରଣାଲସ୍ଯ ଵିନିର୍ଗମଃ

ଖୋଦା ଅଂଶ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ହେବା ଉଚିତ, ଅଳ୍ପ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଝୁକିଥିବା ଦରକାର। ଚଉଡ଼ାର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶରେ ନାଳିର ବାହାରିବା ଥିବା ଉଚିତ।

ସମମୂଲସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରମଗ୍ନେ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତଦର୍ଦ୍ଧତଃ। ଵିସ୍ତାରସ୍ଯ ତୃତୀଯେନ ତୋଯମାର୍ଗନ୍ତୁ କାରଯେତ୍

ଅଗ୍ନିଦେବ, ମୂଳର ଚଉଡ଼ା ସମାନ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହାର ଲମ୍ବାଇ ତାହାର ଅର୍ଧ ହେବା ଦରକାର। ଏହି ଲମ୍ବାଇର ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଦେଇ ପାଣି ଯିବା ରାସ୍ତା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଉଚ୍ଛାଯଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଭାଗଷୋଡଶସଙ୍‌ଖ୍ଯଯା। ଅଧଃ ଷଟ୍କଂ ଦ୍ଵିଭାଗନ୍ତୁ କଣ୍ଠଂ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରିଭାଗକମ୍

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉଚ୍ଛାୟା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଏଠି ଶୋଳ ଭାଗ ମାପରେ କରିବା ଉଚିତ। ତଳ ଅଂଶ ଛଅ ଭାଗ ହେବା ଦରକାର, କଣ୍ଠ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଏବଂ ଗଳା ତିନି ଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଶେଷାସ୍ତ୍ଵେକୈକଶଃ କାର୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନିର୍ଗମାସ୍ତଥା। ପଟ୍ଟିକା ପିଣ୍ଡିକା ଚେଯଂ ସାମାନ୍ଯପ୍ରତିମାସୁ ଚ

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଏକ କରି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଆଧାର ଓ ବାହାର ରାସ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ପଟି ଓ ତଳପଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରତିମାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଥାଏ।

ପ୍ରାସାଦଦ୍ଵାରମାନେନ ପ୍ରତିମାଦ୍ଵାରମୁଚ୍ଯତେ । ଗଜଵ୍ଯାଲକସଂଯୁକ୍ତା ପ୍ରଭା ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରତିମାସୁ ଚ

ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିମାର ଦ୍ୱାର ହେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିମାର ତେଜ ହାତୀ ଓ ବ୍ୟାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ଦରକାର।

ପିଣ୍ଡିକାପି ଯଥାଶୋଭଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସତତଂ ହରେଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୂକ୍ତଂ ମାନମୁଚ୍ଯତେ। ଦେଵୀନାମପି ସର୍ଵାସଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୁକ୍ତଂ ମାନମୁଚ୍ଯତେ

ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଭଲ ଲାଗେ, ସେହିପରି ତଳପଟି ସଦା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କହିଥିବା ମାପ ହିଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କହିଥିବା ମାପ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।

ଦିକ୍ପାଲଯାଗକଥନଂ ଭଗଵାନୁଵାଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଞ୍ଚକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରତିମାତ୍ମା ତୁ ପୂରୁଷଃ ।୫୬.୦୦୧ ପ୍ରକୃତିଃ ପିଣ୍ଡିକା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋଗକସ୍ତଯୋଃ ॥୫୬.୦୦୧ ଇଚ୍ଛାଫଲାର୍ଥିଭିସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ ।୫୬.୦୦୨ ଗର୍ଭସୂତ୍ରଂ ତୁ ନିଃସାର୍ଯ(୨) ପ୍ରାସାଦସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଗୁରୁଃ ॥୫୬.୦୦୨ ଅଷ୍ଟଷୋଡଶଵିଂଶାନ୍ତଂ ମଣ୍ଡପଞ୍ଚାଧମାଦିକମ୍ ।୫୬.୦୦୩ ସ୍ନାନଂ କଲଶାର୍ଥଞ୍ଚ ଯାଗଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥମର୍ଧତଃ ॥୫୬.୦୦୩ ତ୍ରିଭାଗେଣାର୍ଧଭାଗେନ ଵେଦିଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ଶୋଭନାମ୍ ।୫୬.୦୦୪ କଲଶୈର୍ଘଟିକାଭିଶ୍ଚ ଵିତାନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷଯେତ୍ ॥୫୬.୦୦୪ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଧାରଯେତ୍ ।୫୬.୦୦୫ ଅଲଙ୍କୃତୋ ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ॥୫୬.୦୦୫ ଅଙ୍ଗୁଲୀଯପ୍ରଭୃତିଭିର୍ମୂର୍ତିପାନ୍ ଵଲଯାଦିଭିଃ ।୫୬.୦୦୬ କୁଣ୍ଡେ କୁଣ୍ଡେ ସ୍ଥାପଯେଚ୍ଚ ମୂର୍ତିପାଂସ୍ତତ୍ର ପାରଗାନ୍ ॥୫୬.୦୦୬ ଚତୁଷ୍କୋଣେ ଚାର୍ଧକୋଣେ ଵର୍ତୁଲେ ପଦ୍ମସନ୍ନିଭେ ।୫୬.୦୦୭ ପୂର୍ଵାଦୌ ତୋରଣାର୍ଥନ୍ତୁ ପିପ୍ପଲୋଡୁମ୍ବରୌ ଵଟଂ ॥୫୬.୦୦୭ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ସୁଶୋଭନଂ ପୂର୍ଵଂ ସୁଭଦ୍ରନ୍ଦକ୍ଷତୋରଣଂ ।୫୬.୦୦୮ ସୁକର୍ମ ଚ ସୁହୋତ୍ରଞ୍ଚ ଆପ୍ଯେ ସୌମ୍ଯେ ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯମ୍ ॥୫୬.୦୦୮ ପଞ୍ଚହସ୍ତଂ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଯୋନାପୃଥ୍ଵୀତି ପୂଜଯେତ୍ ।୫୬.୦୦୯ ତୋରଣସ୍ତମ୍ଭମୂଲେ ତୁ କଲଶାନ୍ମଙ୍ଗଲାଙ୍କୁରାନ୍ ॥୫୬.୦୦୯ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଦୁପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କୁର୍ଯାଚ୍ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ।୫୬.୦୧୦ ପଞ୍ଚହସ୍ତପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ଧ୍ଵଜଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ ॥୫୬.୦୧୦ ଵୈପୁଲ୍ଯଂ ଚାସ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲସନ୍ମିତଂ ।୫୬.୦୧୧ ସପ୍ତହସ୍ତୋଚ୍ଛ୍ରିତଂ ଵାସ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍କୁଣ୍ଡଂ ସୁରୋତ୍ତମ(୧) ॥୫୬.୦୧୧ ଅରୁଣୋଗ୍ନିନିଭଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲୋଥ ପୀତକଃ ।୫୬.୦୧୨ ରକ୍ତଵର୍ଣସ୍ତଥା ଶ୍ଵେତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣାଦିକକ୍ରମାତ୍ (୨) ॥୫୬.୦୧୨ କୁମୁଦଃ କୁମୁଦାକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୋଥ ଵାମନଃ ।୫୬.୦୧୩ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ସର୍ଵନେତ୍ରଃ ସୁମୁଖଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ॥୫୬.୦୧୩ ପୂଜ୍ଯା କୋଟିଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵାଦ୍ଯା ଧ୍ଵଜଦେଵତାଃ ।୫୬.୦୧୪ ଜଲାଢକସୁପୂରାସ୍ତୁ ପକ୍ଵଵିମ୍ବୋପମା ଘଟାଃ ॥୫୬.୦୧୪ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶାଧିକଶତଂ କାଲମଣ୍ଡନଵର୍ଜିତାଃ ।୫୬.୦୧୫ ସହିରଣ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରକଣ୍ଠାଃ ସୋଦକାସ୍ତୋରଣାଦ୍ଵହିଃ ॥୫୬.୦୧୫ ଘଟାଃ ସ୍ଥାପ୍ଯାଶ୍ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ଵେଦିକାଯାଶ୍ଚ କୋଣଗାନ୍ ।୫୬.୦୧୬ ଚତୁରଃ ସ୍ଥାପଯେତ୍କୁମ୍ଭାନାଜିଘ୍ରେତି ଚ ମନ୍ତ୍ରତଃ ॥୫୬.୦୧୬ କୁମ୍ଭେଷ୍ଵାଵାହ୍ଯ ଶକ୍ରାଦୀନ୍ ପୂର୍ଵାଦୌ ପୂଜଯେତ୍କ୍ରମାତ୍ ।୫୬.୦୧୭ ଇନ୍ଦ୍ରାଗଚ୍ଛ ଦେଵରାଜ ଵଜ୍ରହସ୍ତ ଗଜସ୍ଥିତ ॥୫୬.୦୧୭ ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରଞ୍ଚ ମେ ରକ୍ଷ ଦେଵୈଃ ସହ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୧୮ ତ୍ରାତାରମିନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଜେଦ୍ବୁଧଃ ॥୫୬.୦୧୮ ଆଗଚ୍ଛାଗ୍ରେ ଶକ୍ତିଯୁତ(୧) ଚ୍ଛାଗସ୍ଥ ବଲସଂଯୁତ ।୫୬.୦୧୯ ରକ୍ଷାଗ୍ନେଯୀଂ ଦିଶଂ ଦେଵୈଃ ପୂଜାଂ ଗୃହ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ॥୫୬.୦୧୯ ଅଗ୍ନିମୂର୍ଧେତିମନ୍ତ୍ରେଣ(୨) ଯଜେଦ୍ଵା ଆଗ୍ନେଯ ନମଃ ।୫୬.୦୨୦ ମହିଷସ୍ଥ ଯମାଗଚ୍ଛ ଦଣ୍ଡହସ୍ତ ମହାବଲ ॥୫୬.୦୨୦ ରକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରଂ ଵୈଵସ୍ଵତ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୨୧ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ସଙ୍ଗମନମିତ୍ଯନେନ ଯଜେଦ୍ଯମଂ ॥୫୬.୦୨୧ ନୈର୍ଋତାଗଚ୍ଛ ଖଡ୍ଗାଢ୍ଯ ବଲଵାହନସଂଯୁତ(୩) ।୫୬.୦୨୨ ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯଂ ରକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ନୈର୍ଋତୀଂ ଦିଶଂ ॥୫୬.୦୨୨ ଏଷ ତେ ନୈର୍ଋତେ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଯଜେଦର୍ଘ୍ଯାଦିଭିର୍ନରଃ ।୫୬.୦୨୩ ମକରାରୂଢ ଵରୁଣ ପାଶହସ୍ତ ମହାବଲ ॥୫୬.୦୨୩ ଆଗଚ୍ଛ ପଶ୍ଚିମଂ ଦ୍ଵାରଂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୨୪ ଉରୁଂ ହି ରାଜା ଵରୁଣଂ ଯଜେଦର୍ଘ୍ଯାଦିଭିର୍ଗୁରୁଃ ॥୫୬.୦୨୪ ଆଗଚ୍ଛ ଵାଯୋ ସବଲ ଧ୍ଵଜହସ୍ତ ସଵାହନ ।୫୬.୦୨୫ ଵାଯଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷ ଦେଵୈସ୍ତ୍ଵଂ ସମରୁଦ୍ଭିର୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ ॥୫୬.୦୨୫ ଵାତ ଇତ୍ଯାଦିଭିଶ୍ଚାର୍ଵେଦୋନ୍ନମୋ ଵାଯଵେପି ଵା ।୫୬.୦୨୬ ଆଗଚ୍ଛ ସୋମ ସବଲା ଗଦାହସ୍ତ ସଵାହନ ॥୫୬.୦୨୬ ରକ୍ଷ ତ୍ଵମୁତ୍ତରଦ୍ଵାରଂ ସକୁଵେର ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୨୭ ସୋମଂ ରାଜାନମିତି ଵା ଯଜେତ୍ସୋମାଯ ଵୈ ନମଃ ॥୫୬.୦୨୭ ଆଗଚ୍ଛେଶାନ ସବଲ ଶୂଲହସ୍ତ ଵୃଷସ୍ଥିତ ।୫୬.୦୨୮ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପସ୍ଯୈଶାନୀଂ ଦିଶଂ ରକ୍ଷ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ॥୫୬.୦୨୮ ଈଶାନମସ୍ଯେତି ଯଜେଦୀଶାନାଯ ନମୋପି ଵା ।୫୬.୦୨୯ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାଗଚ୍ଛ ହଂସସ୍ଥ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵଵ୍ଯଗ୍ରହସ୍ତକ ॥୫୬.୦୨୯ ସଲୋକୋର୍ଧ୍ଵାଂ ଦିଶଂ ରକ୍ଷ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଜ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୩୦ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେତି ଯଜେନ୍ନମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣେପି ଵା ॥୫୬.୦୩୦ ଅନନ୍ତାଗଚ୍ଛ ଚକ୍ରାଢ୍ଯ କୂର୍ମସ୍ଥାହିଗଣେଶ୍ଵର ।୫୬.୦୩୧ ଅଧୋଦିଶଂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ଅନନ୍ତେଶ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ।୫୬.୦୩୧ ନମୋସ୍ତୁ ସର୍ପେତି ଯଜେଦନନ୍ତାଯ ନମୋପି ଵା ॥୫୬.୦୩୧ ଇତ୍ଯାଦିମହାପୁରାଣେ ଆଗ୍ନେଯେ ଦିକ୍ପତିଯାଗୋ ନାମ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଧ୍ଯାଯଃ ॥ ଭଗଵାନୁଵାଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଞ୍ଚକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରତିମାତ୍ମା ତୁ ପୂରୁଷଃ। ପିଣ୍ଡିକା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋଗକସ୍ତଯୋଃ

ଇଚ୍ଛାଫଲାର୍ଥିଭିସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠା କ୍ରିଯତେ ନରୈଃ। ଗର୍ଭସୂତ୍ରଂ ତୁ ନିଃ ସାର୍ଯ ପ୍ରାସାଦସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଗୁରୁଃ

ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଗୁରୁ ମନ୍ଦିରର ସାମ୍ନାରେ ଗର୍ଭସୂତ୍ରକୁ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟଷୋଡଶଵିଂଶାନ୍ତଂ ମଣ୍ଡପଞ୍ଚାଧମାଦିକମ୍। ସ୍ନାନାର୍ଥଂ କଲଶାର୍ଥଞ୍ଚ ଯାଗଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥମର୍ଦ୍ଧତଃ

ଆଠ, ଶୋଳ, ବିଶ୍ ଯାଏଁ ମଣ୍ଡପ ଓ ତଳ ଅଂଶ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ, କଳଶ ଓ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀର ଅର୍ଧ ଭାଗ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବ।

ତ୍ରିଭାଗେଣାର୍ଦ୍ଧଭାଗେନ ଵେଦିଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ଶୋଭନାମ୍। କଲଶୈର୍ଘଟିକାଭିଶ୍ଚ ଵିତାନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷଯେତ୍

ତିନି ଭାଗ ଓ ଅର୍ଧ ଭାଗ ମାପରେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। କଳଶ, ଛୋଟ ଘଡ଼ା, ଛତା ଓ ଏହାଭଳି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଧାରଯେତ୍। ଅଲଙ୍କୃତୋ ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଛିଟି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଶୋଭିତ ଗୁରୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗୁଲୀଯପ୍ରଭୃତିଭିର୍ମୂତ୍ତିପାନ୍ ଵଲଯାଦିଭିଃ। କୁଣ୍ଡେ କୁଣ୍ଡେ ସ୍ଥାପଯେଚ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିପାଂସ୍ତତ୍ର ପାରଗାନ୍

ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବାହୁଡ଼ି ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ, ପ୍ରତିମା ଧାରଣକାରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

ଚତୁଷ୍କୋଣେ ଚାର୍ଦ୍ଧକୋଣେ ଵର୍ତୁଲେ ପଦ୍ମସନ୍ନିଭେଃ। ପୂର୍ଵାଦୌ ତୋରଣାର୍ଥନ୍ତୁ ପିପ୍ପଲୋଡୁମ୍ବରୌ ଵଟମ୍

ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଅର୍ଧ ଭୁଜ, ବୃତ୍ତ ଓ ପଦ୍ମ ଆକୃତିରେ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆରମ୍ଭରେ ତୋରଣ ପାଇଁ ପିପଳ, ଉଦୁମ୍ବର ଓ ବଟ ଗଛ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ଲକ୍ଷଂ ସୁଶୋଭନଂ ପୂର୍ଵଂ ସୁଭଦ୍ରନ୍ଦକ୍ଷତୋରଣମ୍। ସୁକର୍ମ ଚ ସୁହୋତ୍ରଞ୍ଚ ଆପ୍ଯେ ସୌମ୍ଯେ ସମୁଚ୍ଛଯମ୍

ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛକୁ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଥମେ ରଖିବା ଉଚିତ, ତୋରଣ ପାଇଁ ସୁଭଦ୍ର ଓ ଅଣ୍ଡକ ଗଛ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଜଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଦିଗ ପାଇଁ ସୁକର୍ମାନ୍ ଓ ସୁହୋତ୍ର ଗଛ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚହସ୍ତଂ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଯୋନାପୃଥ୍ଵୀତି ପୂଜଯେତ୍। ତୋରଣସ୍ତମ୍ଭମୂଲେ ତୁ କଲଶାନ୍ମଙ୍ଗଲାଙ୍କୁଶନ୍

ପାଞ୍ଚହସ୍ତ ମାପରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସ୍ୟୋନା ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତୋରଣ ଦଣ୍ଡର ତଳେ ମଙ୍ଗଳ ଅଂକୁର ସହିତ କଳଶ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଦଦ୍ଯାଦୁପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍। ପଞ୍ଚହସ୍ତପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ଧ୍ଵଜଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ଉପରେ ଏହାକୁ ଦେଇ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚହସ୍ତ ମାପରେ ଧ୍ୱଜ ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଵୈପୁଲ୍ଯଂ ଚାସ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲସମ୍ମିତମ୍। ସପ୍ତହସ୍ତୋଚ୍ଛିତଂ ଵାସ୍ଯ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କୁଣ୍ଡଂ ସୁରୋତ୍ତମ

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଶୋଳ ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ। ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁଣ୍ଡ ସାତ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅରୁଣୋଗ୍ନିନିଭଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଃ ଶୁକ୍ଲୋଥ ପୀତକଃ। ରକ୍ତଵର୍ଣସ୍ତଥା ଶ୍ଵେତଃ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣାଦିକକ୍ରମାତ୍

ଅରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନି ରଙ୍ଗ, କଳା, ଧଳା କିମ୍ବା ହଳଦିଆ; ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଓ ଧଳା ଏବଂ ଧଳାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ।

କୁମୁଦଃ କୁମୁଦାକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡରୀକୋଥ ଵାମନଃ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ସର୍ଵ୍ଵନେତ୍ରଃ ସୁମୁଖଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ବାମନ; ଶଂକୁକର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସୁମୁଖ ଓ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ପୂଜ୍ଯା କୋଟିଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦ୍ଯା ଧ୍ଵଜଦେଵତାଃ। ଜଲାଢକସୁପୂରାସ୍ତୁ ପକ୍କଵିମ୍ବୋପମା ଘଟାଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଧ୍ୱଜ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ। ଜଳ ଭରା ଘଟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭରିବା ଦରକାର, ଏହି ଘଟଗୁଡିକ ଗୋଲାକାର ଓ ପକା ଫଳ ପରି ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟଵିଂଶାଧିକଶତଂ କାଲମଣ୍ଡନଵର୍ଜିତାଃ। ସହିରଣ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରକଣ୍ଠାଃ ସୋଦକାସ୍ତୋରଣାଦ୍ ବହିଃ

ଏକ ଶତ ଅଟ୍ତାଇସି ଘଟ, ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଶୃଙ୍ଗାର ଛଡ଼ା, ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଳା ଉପରେ ସଜାଯିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଜଳ ଭରି ତୋରଣ ଚଉକଟ ବାହାରେ ରଖିବା ଉଚିତ।