ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସ୍ଥିରଦୀର୍ଘପ୍ରମେଯାତ୍ତୁ ଦ୍ଵାରଗର୍ଭକରାତ୍ମିକା। ଭାଗେଶଞ୍ଚାପ୍ଯମୀଶଞ୍ଚ ଦେଵେଜ୍ଯନ୍ତୁଲ୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍

ସ୍ଥିର, ଦୀର୍ଘ ଓ ମାପଯୋଗ୍ୟ ଆକୃତିରେ, ଦ୍ୱାର, ଗର୍ଭ ଓ କର ରୂପରେ ଥାଏ; ଭାଗେଶ ଓ ଆମିଶ ଭାଗ ସହିତ, ଏହାକୁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚତ୍ଵାରି ଲିଙ୍ଗରୁପାଣି ଵିଷ୍କମ୍ବେଣ ତୁ ଲକ୍ଷଯେତ୍। ଦୀର୍ଘମାଯାନ୍ଵିତଂ କୃତ୍ଵା ଲିଙ୍ଗଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିରୂପକମ୍

ଲିଙ୍ଗର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରକାର ରୂପ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ; ଦୀର୍ଘତା ଯୋଗ କରି, ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତିନି ରୂପରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।

ଚତୁରଷ୍ଟାଷ୍ଟଵୃତ୍ତଞ୍ଚ ତତ୍ତଵତ୍ରଯଗୁଣାତ୍ମକମ୍ । ଲିଙ୍ଗାନାମୀପ୍ସିତଂ ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ତେନ କୃତ୍ଵା ଙ୍ଗୁଲାନି ଵୈ

ଚାରି, ଆଠ ଓ ଆଠଟି ବୃତ୍ତ ସହିତ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ଗୁଣ ଥାଏ; ଲିଙ୍ଗମାନେ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘତା ଚାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଅଙ୍ଗୁଳରେ ମାପିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଵଜାଦ୍ଯାଯୈଃ ସୁରୈର୍ଭୂତୈଃ ଶିଖିଭିର୍ଵ୍ଵା ହରେତ୍ କୃତିମ୍। ତାନ୍ଯଙ୍ଗୁଲାନି ଚଚ୍ଛେଷଂ ଲକ୍ଷଯେଚ୍ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍

ଧ୍ୱଜ ଆଦି ଦେବତା, ଭୂତ ଓ ମୟୂର ଦ୍ୱାରା ମାପ ନିଅ; ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କର।

ଧ୍ଵଜାଦ୍ଯା ଧ୍ଵଜସିଂହେଭଵୃଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପରେ ଶୁଭାଃ। ଖରେଷୁ ଷଡ୍‌ଜଗାନ୍ଧାରପଞ୍ଚମାଃ ଶୁଭଦାଯକାଃ

ଧ୍ୱଜ ଆଦି ମଧ୍ୟରେ, ଧ୍ୱଜ, ସିଂହ ଓ ବୃଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ଖର ମଧ୍ୟରେ, ଷଡ୍ଜ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ପଞ୍ଚମ ଶୁଭ ଦାୟକ।

ଭୂତେଷୁ ଚ ଶୂବା ଭୂଃ ସ୍ଯାଦଗ୍ନିଷ୍ଵାହଵନୀଯକଃ। ଉତ୍ତାଯାମସ୍ଯ ଚାର୍ଦ୍ଧାଶେ ନାଗାଂଶୈର୍ଭାଜିତେ କ୍ରମାତ୍

ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୂ ଶୁଭ, ଅଗ୍ନିମାନେ ଆହବନୀୟ ଶୁଭ; ଉତ୍ତାନ ମାପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶକୁ, ନାଗ ଅଂଶରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିଭାଜନ କର।

ରସଭୂତାଂ ଶଷଷ୍ଠାଂଶତ୍ର୍ଯଂଶାଧିକଶରୈର୍ଭଵେତ୍। ଆଢ୍ଯାନାଧ୍ଯସୁରେଜ୍ଯାର୍କତୁଲ୍ଯାନାଞ୍ଚତୁରସ୍ରତା

ରସ ଓ ଭୂତ ଅଂଶ ସହିତ, ଏବଂ ତିରାଷି ଅଂଶ ଅଧିକ ତୀର ସହିତ, ଧନୀ, ନିମ୍ନ, ପୂଜିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ମାନେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ପଞ୍ଚମଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନାଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସାନ୍ନାହପ୍ରଵୃଦ୍ଧିତଃ। ଦ୍ଵିଧା ଭେଦା ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମତଃ

ପଞ୍ଚମଟିକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବ୍ୟାସ ଓ ଦିନର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା; ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବିଭାଜନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ।

ଆଢ୍ଯାଦୀନାଂ ତ୍ରିଧା ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦ୍ଯଵଧୂତଂ ତଦଷ୍ଯଥ । ତ୍ରିଧା ହସ୍ତାକଜ୍ଜିନାଖ୍ଯଞ୍ଚ ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵସମେନ ଚ ।। ୨୯ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଲିଙ୍ଗାନି ନାଦ୍ଯେ ଦେଵାର୍ଚ୍ଚିତେ ତଥା। ପଞ୍ଚସପ୍ତଭିରେକତ୍ଵାଜ୍ଜିନୈର୍ଭକ୍ତୈର୍ଭଵନ୍ତି

ଧନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତିନି ପ୍ରକାର ମୋଟାଇ ଏଭଳି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; ତିନି ପ୍ରକାର ହସ୍ତ, ତଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଯୋଗ କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମରେ ପଚିଶଟି ଲିଙ୍ଗ ଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ ଦ୍ୱାରା, ଏକତ୍ୱ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ତିଆରି ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ତ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶଶତାନି ଚ। ଏଵମଷ୍ଟାଙର଼୍ଗୁଲଵିସ୍ତାରୋ ନଵୈକକରଗର୍ଭତଃ ।। ୩୧ ତେଷାଂ କୋଣାର୍ଦ୍ଧକୋଣସ୍ଥୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ କୋଣାନି ସୂତ୍ରକୈଃ। ଵିସ୍ତାରଂ ମଧ୍ଯତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ଵା ମଧ୍ଯତସ୍ତ୍ରଯମ୍

ଚଉଦ ହଜାର ଓ ଚଉଦ ଶତ; ଏଭଳି ଆଠ ଅଙ୍ଗୁଳ ବ୍ୟାପକତା ଓ ନଅ ଏକକର ଗର୍ଭ ରହିଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କୋଣରେ, ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା କୋଣ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକତା କରି, ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ରଖିବା ଦରକାର।

ଵିଭାଗାଦୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵମଷ୍ଟାସ୍ରୋ ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟାସ୍ରଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵାଂଶକଃ। ପାଦାଜ୍ଜାନ୍ତକୋ ବ୍ରହ୍ମା ନାଭ୍ଯନ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯତଃ

ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା, ଉପରେ ଆଠମୁଖୀ, ଦୁଇ ଆଠମୁଖୀ ଶିବ ଅଂଶ; ପାଦରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ନାଭି ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵାନ୍ତୋ ଭୂତଭାଗେଶୋ ଵ୍ଯକ୍ତେଽଵ୍ଯକ୍ତେ ଚ ତଦ୍ଵତି। ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗଵ୍ଯଵସ୍ଥାଯାଂ ଶିରୋ ଵର୍ତ୍ତୁଲମୁଚ୍ଯତେ

ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୁହିଁଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ପାଞ୍ଚଟି ଚିହ୍ନର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଶିରକୁ ଗୋଲାକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଛତ୍ରାଭଂ କୁକ୍କୁଟାଭଂ ଵା ବାଲେନ୍ଦୁପ୍ରତିମାକୃତିଃ । ଏକୈକସ୍ଯ ଚତୁର୍ଭେଦୈଃ କାମ୍ଯଭେଦାତ୍ ଫଲଂ ଵଦେ

ଶିରଟି କେବେ ଛତା ପରି, କେବେ କୁକୁଡ଼ିର ମୁଣ୍ଡ ପରି, କେବେ ଅଧା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପର ଚାରିଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏହା ଅଭିଲାଷାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ଲିଙ୍ଗମସ୍ତକଵିସ୍ତାରଂ ଵସୁଭକ୍ତନ୍ତୁ କାରଯେତ୍। ଆଦ୍ଯଭାଗଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ତୁ ଵିସ୍ତାରୋଚ୍ଛାଯତୋ ଭଜେତ୍

ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତାର ଯଥାଯଥ ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଆଗର ଅଂଶକୁ ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ ଚାରି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିବା ଦରକାର।

ଚତ୍ଵାରି ତତ୍ର ସୂତ୍ରାଣି ଭାଗଭାଗାନୁପାତନାତ୍। ପୁଣ୍ଡରୀକନ୍ତୁ ଭାଗେନ ଵିଶାଲାଖ୍ଯଂ ଵିଲୋପନାତ୍

ସେଠାରେ ଚାରିଟି ସୂତ୍ର ଅଂଶ ଅନୁପାତରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର। ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମ ରୂପ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଛାଡ଼ିଲେ ବିସ୍ତୃତ ରୂପକୁ 'ବିଶାଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତ୍ରିଶାତନାତ୍ତୁ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଂ ଶତ୍ରୁକୃଦ୍ଵେଦଲୋପନାତ୍। ଶିରଃ ସର୍ଵସମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୁକ୍କୁଟାଭଂ ସୁରାହ୍ଵଯେ

ତିନି ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା 'ଶ୍ରୀବତ୍ସ' ରୂପ ହୁଏ, ଶତ୍ରୁ ଭାଗ ଛାଡ଼ିଲେ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ସମାନ ଶିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ କୁକୁଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ଦେବତାର ଚିହ୍ନ।

ଚତୁର୍ଭାଗାତ୍ମକେ ଲିଙ୍ଗେ ତ୍ରପୁଷଂ ଦ୍ଵଯଲୋପନାତ୍। ଅନାଦ୍ଯସ୍ଯ ଶିରଃ ପ୍ରୋକ୍ତମର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶିରଃ ଶ୍ରୃଣୁ

ଚାରି ଭାଗର ଲିଙ୍ଗରେ, ଦୁଇ ଅଂଶ ଛାଡ଼ିଲେ ଶିରକୁ 'ତା' ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଶିରକୁ 'ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ଶିର ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଅଂଶାତ୍ ପ୍ରାନ୍ତେ ଯୁଗାଂଶୈଶ୍ଚ ତ୍ଵେକହାନ୍ଯାମୃତାକ୍ଷକମ୍ । ପୂର୍ଣଵାଲେନ୍ଦୁକୁମୁଦଂ ଦ୍ଵିତ୍ରିଵେଦକ୍ଷଯାତ୍ କ୍ରମାତ୍

ଅନ୍ତର ଏକ ଅଂଶ ଓ ଯୁଗଳ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଦିନରେ ଅମୃତ ଚିହ୍ନ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ କ୍ରମେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଅଂଶ ହାରାଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଚତୁସ୍ତ୍ରିରେକଵଦନଂ ସୁଖଲିଙ୍ଗମତଃ ଶ୍ରୃଣୁ। ପୂଜାଭାଗଂ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ତ୍ଯଗ୍ନିପଦକଲ୍ପିତମ୍

ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ମୁହଁ ଥିବା ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ପୂଜା ପାଇଁ ଅଂଶ ମାନ୍ୟ ମଣିଷ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଦ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍କ୍କାଶଂପୂର୍ଵଵତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଷଟ ସ୍ଥାନାନି ଵିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଶିରୋନ୍ନତିଃ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଲଲାଟଂ ନାସିକା ତତଃ

ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ରବିସଦୃଶ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି, ଛଅଟି ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଶିରର ଉଚ୍ଚତା, ତାପରେ ଲଳାଟ ଓ ନାକ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ଵଦନଂ ଚିଵୁକଂ ଗ୍ରୀଵା ଯୁଗଭାଗୈର୍ଭୁଜାକ୍ଷିଭିଃ। କରାଭ୍ଯାଂ ମୁକୁଲୀକୃତ୍ଯ ପ୍ରତିମାଯାଃ ପ୍ରମାଣତଃ

ମୁହଁ, ଠୋଡ଼, ଗଳାକୁ ହାତ ଓ ଆଖିର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ହାତ ମୁକୁଳ ରୂପେ ଥିବା ଦରକାର, ପ୍ରତିମାର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ।

ମୁଖଂ ପ୍ରତି ସମଃ କାର୍ଯା ଵିସ୍ତାରାଦଷ୍ଟମାଂଶତଃ। ଚତୁର୍ମୁଖଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରିମୁଖଞ୍ଚୋଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୃଣୁ

ମୁହଁକୁ ସମାନ ଭାବରେ, ଚଉଡ଼ାର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଚାରିଟି ଥିବା ରୂପ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଏବେ ତିନି ମୁଁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

କର୍ଣପାଦାଧିକାସ୍ତସ୍ଯ ଲଲାଟାଦୀନି ନିର୍ଦିଶେତ୍। ଭୁଜୌ ଚତୁର୍ଭିର୍ଭାଗୈମ୍ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୌ ପଞ୍ଚିମୋର୍ଜିତମ୍

ସେଠି, କାନ ଓ ପାଦ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ। ଲଳାଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର, ଦୁଇଟି ହାତ ଚାରି ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି।

ଵିସ୍ତରାଦଷ୍ଟମାଂଶେନ ମୁଖାନାଂ ପ୍ରତିନିର୍ଗମଃ। ଏକଵକ୍ତ୍ରଂ ତଥା କାର୍ଯ୍ଯଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ସୌମ୍ଯଲୋଚନମ୍

ମୁହଁ ଗୁଡ଼ିକ ଚଉଡ଼ାର ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଏକ ମୁହଁ ଥିବା ରୂପ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କର, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୃଦୁ ଚକ୍ଷୁ ଦିଅ।

ଲଲାଟନାସିକାଵକ୍ତ୍ରଗ୍ନୀଵାଯାଞ୍ଚ ଵିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଭୁଜାଚ୍ଚ ପଞ୍ଚମାଂଶେନ ଭୁଜହୀନଂ ଵିଵର୍ତଯେତ୍

ଲଳାଟ, ନାକ, ମୁହଁ ଓ ଗଳାକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ହାତ ଦିଆଯିବା ଦରକାର, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ହାତ ନଥିଲେ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।

ଵିସ୍ତାରସ୍ଯ ଷଡଂଶେନ ମୁଖୈର୍ନିର୍ଗମନଂ ହିତମ୍। ସର୍ଵଷାଂ ମୁଖଲିଙ୍ଗାନାଂ ତ୍ରପୁଷଂ ଵାଥ କୁକ୍କୁଟମ୍

ଚଉଡ଼ାର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ବାହାରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ, ତା କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ି ରୂପ ଉଚିତ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିମାନାନ୍ତୁ ପିଣ୍ଡିକାମ୍। ଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ପ୍ରତିମାତୁଲ୍ଯା ତଦର୍ଦ୍ଧେନ ତୁ ଵିସ୍ତୃତା

ଭଗବାନ କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରତିମାର ପିଠି ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରତିମା ସମାନ ହେବା ଦରକାର, ଚଉଡ଼ା ତାହାର ଅର୍ଧ।

ଉଚ୍ଛିତାଯାମତୋର୍ଦ୍ଧେନ ସୁଵିସ୍ତାରାର୍ଦ୍ଧଭାଗତଃ। ତୃତୀଯେନ ତୁ ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ତତ୍ତ୍ରିଭାଗେଣ ମେଖଲା

ଉଚ୍ଚତା ତାଲମ୍ବର ଅର୍ଧ ହେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବେଶି ଚଉଡ଼ା ହେଲେ ତୃତୀୟ ଅଂଶ ହେବ। ମେଖଳା ତୃତୀୟ ଅଂଶରେ ହେବା ଦରକାର।

ଖାତଂ ଚ ତତ୍‌ପ୍ରମାଣଂ ତୁ କିଞ୍ଚିଦୁତ୍ତରତୋ ନତମ୍। ଵିସ୍ତାରସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେନ ପ୍ରଣାଲସ୍ଯ ଵିନିର୍ଗମଃ

ଖୋଦା ଅଂଶ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ହେବା ଉଚିତ, ଅଳ୍ପ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଝୁକିଥିବା ଦରକାର। ଚଉଡ଼ାର ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶରେ ନାଳିର ବାହାରିବା ଥିବା ଉଚିତ।