ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଲିଙ୍ଗମାନାଦିକଥନମ୍ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ଯପ୍ରକାରେଣ ଲିଙ୍ଗମାନାଦିକଂ ଶ୍ରୃଣୁ। ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଲଵଣଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଘୃତଜଂ ବୁଦ୍ଧିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଲିଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭ ରୁ ଏହାର କଥା କହିବି; ଶୁଣ। ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ, ଏହା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

ଭୂତଯେ ଵସ୍ତ୍ରଲିଙ୍ଗନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗନ୍ତାତ୍‌କାଲିକଂ ଵିଦୁଃ। ପକ୍କାପକ୍ଵଂ ମୃଣ୍ମଯଂ ସ୍ଯାଦପକ୍କାତ୍ ପକ୍କ୍ଜଂ ଵରମ୍

ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କପଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ କ୍ଷଣିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପକା ଓ କাঁচା ମଧ୍ୟରେ, ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ କাঁচା ଭିତରେ, ପକା ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତମ।

ତତୋ ଦାରୁମଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦାରୁଜାତ୍ ଶୈଲଜଂ ଵରମ୍। ଶୈଲାଦ୍ଵରଂ ତୁ ମୁକ୍ତାଜଂ ତତୋ ଲୌହଂ ସୁଵର୍ଣଜମ୍

ତାପରେ, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, କାଠ ଭିତରେ ପଥରର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ପଥର ଠାରୁ ମୁକ୍ତାର ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତମ, ତାପରେ ଲୋହା ଓ ସୁନାର ଲିଙ୍ଗ।

ରାଜତଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ତାମ୍ରଂ ପୈତ୍ତଲଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍। ରଙ୍ଗଜଂ ରସଲିଙ୍ଗଞ୍ଚ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଵରମ୍

ରୂପାର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାମ୍ବା ଓ ପିତଳର ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ଓ ପାରଦର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ରସଜଂ ରସଲୋହାଦିରତ୍ନଗର୍ଭନ୍ତୁ ଵର୍ଧଯେତ୍। ମାନାଦି ନେଷ୍ଟଂ ସିଦ୍ଧାଦି ସ୍ଥାପିତେଥ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵି

ପାରଦର ଲିଙ୍ଗ, ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ; ମାପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵାମେ ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ତେଷାଂ ପୀଠପ୍ରାସାଦକଲ୍ପନା। ପୂଜଯେତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯଵିମ୍ବସ୍ଥଂ ଦର୍ପଣେ ପ୍ରତିଵିମ୍ବିତମ୍

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୀଠ ଓ ମନ୍ଦିର ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ଚକ୍ରରେ ଥିବା ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜ୍ଯୋ ହରସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଲିଙ୍ଗେ ପୂର୍ଣାର୍ଚ୍ଚନଂ ଭଵେତ୍। ହସ୍ତୋତ୍ତରଵିଧଂ ଶୈଲଂ ଦାରୁଜଂ ତଦ୍ଵଦେଵ ହି

ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଲିଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ପଥର ଲିଙ୍ଗ ହାତର ମାପରେ ହୁଏ, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।

ଚଲମଙ୍ଗୁଲମାନେନ ଦ୍ଵାରଗର୍ଭକରୈଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଲାଦ୍ ଗୃହଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵତ୍ ପଞ୍ଚଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍

ଚଳ ଲିଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗୁଳିର ମାପରେ ହୁଏ ଓ ଦ୍ୱାର ଅଥବା ଗୃହର ଭିତରେ ରଖାଯାଏ; ଗୃହର ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ପନ୍ଦର ଅଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ।

ଦ୍ଵାରମାନାତ୍ ତ୍ରିସଙ୍ଖ୍ଯାକଂ ନଵଧା ଗର୍ଭମାନତଃ। ନଵଧା ଗର୍ଭମାନେନ ଲିଙ୍ଗନ୍ଧାମ୍ନି ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଦ୍ୱାରର ମାପରୁ ତିନି ଭାଗ, ଗୃହ ମାପରୁ ନଉ ଭାଗ; ନଉ ଭାଗ ଗୃହ ମାପରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଧାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ଲିଙ୍ଗାନି ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶତ୍ ଜ୍ଞେଯାନି ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାନତଃ। ମଧ୍ଯମାନେନ ଷଟ୍‌ତ୍ରିଂଶତ୍ ଷଟ୍‌ତ୍ରିଶଦଧମେନ ଚ

ଏଭଳି, ଉଚ୍ଚତମ ମାପରେ ଛତ୍ତିଶ ଲିଙ୍ଗ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟମ ମାପରେ ମଧ୍ୟ ଛତ୍ତିଶ, ନିମ୍ନ ମାପରେ ମଧ୍ୟ ଛତ୍ତିଶ।

ଇତ୍ଥମୈକ୍ଯେନ ଲିଙ୍ଗାନାଂ ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଭଵେତ୍। ଏକାଙ୍ଗୁଲାଦିପଞ୍ଚାନ୍ତଂ କନ୍ଯସଞ୍ଚଲମୁଚ୍ଯତେ

ଏଭଳି, ସମୁଦ୍ର ମେଳାରେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଚଳ ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ।

ଷଡାଦିଦଶପର୍ଯନ୍ତଞ୍ଚଲଂ ଲିଙ୍ଗଞ୍ଚ ମଧ୍ଯମମ୍। ଏକାଦଶାଙ୍ଗୁଲାଦି ସ୍ଯାତ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପଞ୍ଚଦଶାନ୍ତକମ୍

ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟମ ଚଳ ଲିଙ୍ଗ; ଏଗାର ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ପନ୍ଦର ଅଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତମ।

ଷଡଙ୍ଗୁଲଂ ମହାରତ୍ନୈ ରତ୍ନୈରନ୍ଯୈର୍ନ୍ନଵାଙ୍ଗୁଲମ୍। ରଵିଭିର୍ହେମଭାରୋତ୍ଥଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଶେଷୈସ୍ତ୍ରିପଞ୍ଚଭିଃ

ଛଅ ଅଙ୍ଗୁଳିର ମହାରତ୍ନ ଲିଙ୍ଗ, ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ ସହିତ ନଉ ଅଙ୍ଗୁଳି; ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରୁ ସୁନାର ଲିଙ୍ଗ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗୁଳି ସହିତ।

ଷୋଡଶାଂଶେ ଚ ଵେଦାଂଶେ ଯୁଗଂ ଲୁପ୍ତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵଦେଶତଃ। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍‌ଷୋଡଶାଂଶାଂଶ୍ଚ କୋଣଯୋସ୍ତୁ ଵିଲୋପଯେତ୍

ଷୋଳ ଅଂଶ ଓ ବେଦ ଅଂଶରେ, ଉପର ଦିଗରୁ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ କମାଇଦେବା ପରେ, କୋଣ ଦୁଇଟିରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଷୋଳ ଅଂଶରେ ଏକତିସ ଅଂଶ କମାଇବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ନିଵେଶନାତ୍ କଣ୍ଠୋ ଵିଂଶତିସ୍ତ୍ରିଯୁଗୈସ୍ତଥା। ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଲୁପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଚଲଲିଙ୍ଗଂ ଭଵେଦ୍ଵରମ୍

ଚାରିଟି ନିର୍ବାପଣରୁ, କଣ୍ଠର ମାପ ହେଉଛି ବିଶି ତିନି ଯୁଗରେ; ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।

ଧାମ୍ନୋ ଯୁଗର୍ତ୍ତୁନାଗାଂଶୈର୍ଦ୍ଵାରଂ ହୀନାଦିତଃ କ୍ରମାତ୍। ଲିଙ୍ଗଦ୍ଵାରୋଚ୍ଛଯାଦର୍ଵାଗ୍ ଭଵେତ୍ ପାଦୋନତଃ କ୍ରମାତ୍

ଧାମର ଯୁଗ, ଋତୁ ଓ ନାଗ ଅଂଶରେ ଦ୍ୱାରକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ତଳ ଦିଗରୁ କମାଇବା ଦରକାର; ଲିଙ୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାରର ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ, ତଳ ଅଂଶକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା କମାଇବା ଉଚିତ।

ଗର୍ଭାର୍ଦ୍ଧେନାଧମ ଲିଙ୍ଗଂ ଭୂତାଂଶୈଃ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିଭିର୍ଵରମ୍। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଚ ସୂତ୍ରାଣି ସପ୍ତ ସମ୍ପାତଯେତ୍ ସମମ୍

ଗର୍ଭର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପରେ ନିମ୍ନ ଲିଙ୍ଗ ହୁଏ, ତିନି ଭୂତ ଅଂଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ସୂତ୍ର ସମଭାଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ସ୍ଯୁର୍ନଵ ସୂତ୍ରାଣି ଭୂତସୂତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଧ୍ଯମମ୍। ଦ୍ଵ୍ଯନ୍ତରୋ ଵାମଵାମଶ୍ଚ ଲିଙ୍ଗନାଂ ଦୀର୍ଘତା ନଵ

ଏଭଳି ନଅଟି ସୂତ୍ର ହୁଏ, ଭୂତ ସୂତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ଦୁଇଟି ଅନ୍ତରାଳ, ବାମ ଓ ବାମତମ, ଲିଙ୍ଗର ଦୀର୍ଘତା ନଅ ହୁଏ।

ହସ୍ତାଦ୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ ହସ୍ତୋ ଯାଵତ୍ସ୍ଯୁର୍ନ୍ନଵ ପାଣଯଃ। ହୀନମଧ୍ଯୋତ୍ତମଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ତ୍ରିଵିଧାତ୍ମକମ୍

ହସ୍ତରୁ ହସ୍ତ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ନଅଟି ପାଣି ଯାଏଁ ମାପ ହୁଏ; ଲିଙ୍ଗ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନି ଧରଣର ଗୁଣ ଅଛି।

ଏକୈକଲିଙ୍ଗମଦ୍ଯେଷୁ ତ୍ରୀଣୀ ଚ ପାଦଶଃ। ଲିଙ୍ଗାନି ଘଟଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ ଷଟସୁ ଚାଶ୍ଟୋତ୍ତରେଷୁ ଚ

ପ୍ରଥମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି; ପାଦରେ ତିନିଟି ହୋଇଥାଏ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଛଅଟି ଓ ଏକଶେ ଆଠଟିରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଥିରଦୀର୍ଘପ୍ରମେଯାତ୍ତୁ ଦ୍ଵାରଗର୍ଭକରାତ୍ମିକା। ଭାଗେଶଞ୍ଚାପ୍ଯମୀଶଞ୍ଚ ଦେଵେଜ୍ଯନ୍ତୁଲ୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍

ସ୍ଥିର, ଦୀର୍ଘ ଓ ମାପଯୋଗ୍ୟ ଆକୃତିରେ, ଦ୍ୱାର, ଗର୍ଭ ଓ କର ରୂପରେ ଥାଏ; ଭାଗେଶ ଓ ଆମିଶ ଭାଗ ସହିତ, ଏହାକୁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଦେବତା ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଚତ୍ଵାରି ଲିଙ୍ଗରୁପାଣି ଵିଷ୍କମ୍ବେଣ ତୁ ଲକ୍ଷଯେତ୍। ଦୀର୍ଘମାଯାନ୍ଵିତଂ କୃତ୍ଵା ଲିଙ୍ଗଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିରୂପକମ୍

ଲିଙ୍ଗର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରକାର ରୂପ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ; ଦୀର୍ଘତା ଯୋଗ କରି, ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତିନି ରୂପରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।

ଚତୁରଷ୍ଟାଷ୍ଟଵୃତ୍ତଞ୍ଚ ତତ୍ତଵତ୍ରଯଗୁଣାତ୍ମକମ୍ । ଲିଙ୍ଗାନାମୀପ୍ସିତଂ ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ତେନ କୃତ୍ଵା ଙ୍ଗୁଲାନି ଵୈ

ଚାରି, ଆଠ ଓ ଆଠଟି ବୃତ୍ତ ସହିତ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ଗୁଣ ଥାଏ; ଲିଙ୍ଗମାନେ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘତା ଚାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଅଙ୍ଗୁଳରେ ମାପିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଵଜାଦ୍ଯାଯୈଃ ସୁରୈର୍ଭୂତୈଃ ଶିଖିଭିର୍ଵ୍ଵା ହରେତ୍ କୃତିମ୍। ତାନ୍ଯଙ୍ଗୁଲାନି ଚଚ୍ଛେଷଂ ଲକ୍ଷଯେଚ୍ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍

ଧ୍ୱଜ ଆଦି ଦେବତା, ଭୂତ ଓ ମୟୂର ଦ୍ୱାରା ମାପ ନିଅ; ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗୁଳ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କର।

ଧ୍ଵଜାଦ୍ଯା ଧ୍ଵଜସିଂହେଭଵୃଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପରେ ଶୁଭାଃ। ଖରେଷୁ ଷଡ୍‌ଜଗାନ୍ଧାରପଞ୍ଚମାଃ ଶୁଭଦାଯକାଃ

ଧ୍ୱଜ ଆଦି ମଧ୍ୟରେ, ଧ୍ୱଜ, ସିଂହ ଓ ବୃଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ଖର ମଧ୍ୟରେ, ଷଡ୍ଜ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ପଞ୍ଚମ ଶୁଭ ଦାୟକ।

ଭୂତେଷୁ ଚ ଶୂବା ଭୂଃ ସ୍ଯାଦଗ୍ନିଷ୍ଵାହଵନୀଯକଃ। ଉତ୍ତାଯାମସ୍ଯ ଚାର୍ଦ୍ଧାଶେ ନାଗାଂଶୈର୍ଭାଜିତେ କ୍ରମାତ୍

ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୂ ଶୁଭ, ଅଗ୍ନିମାନେ ଆହବନୀୟ ଶୁଭ; ଉତ୍ତାନ ମାପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶକୁ, ନାଗ ଅଂଶରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିଭାଜନ କର।

ରସଭୂତାଂ ଶଷଷ୍ଠାଂଶତ୍ର୍ଯଂଶାଧିକଶରୈର୍ଭଵେତ୍। ଆଢ୍ଯାନାଧ୍ଯସୁରେଜ୍ଯାର୍କତୁଲ୍ଯାନାଞ୍ଚତୁରସ୍ରତା

ରସ ଓ ଭୂତ ଅଂଶ ସହିତ, ଏବଂ ତିରାଷି ଅଂଶ ଅଧିକ ତୀର ସହିତ, ଧନୀ, ନିମ୍ନ, ପୂଜିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ମାନେ ଚତୁର୍ମୁଖ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ପଞ୍ଚମଂ ଵର୍ଦ୍ଧମାନାଖ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସାନ୍ନାହପ୍ରଵୃଦ୍ଧିତଃ। ଦ୍ଵିଧା ଭେଦା ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମତଃ

ପଞ୍ଚମଟିକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବ୍ୟାସ ଓ ଦିନର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା; ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବିଭାଜନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ।

ଆଢ୍ଯାଦୀନାଂ ତ୍ରିଧା ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦ୍ଯଵଧୂତଂ ତଦଷ୍ଯଥ । ତ୍ରିଧା ହସ୍ତାକଜ୍ଜିନାଖ୍ଯଞ୍ଚ ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵସମେନ ଚ ।। ୨୯ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଲିଙ୍ଗାନି ନାଦ୍ଯେ ଦେଵାର୍ଚ୍ଚିତେ ତଥା। ପଞ୍ଚସପ୍ତଭିରେକତ୍ଵାଜ୍ଜିନୈର୍ଭକ୍ତୈର୍ଭଵନ୍ତି

ଧନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତିନି ପ୍ରକାର ମୋଟାଇ ଏଭଳି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; ତିନି ପ୍ରକାର ହସ୍ତ, ତଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଯୋଗ କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମରେ ପଚିଶଟି ଲିଙ୍ଗ ଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ ଦ୍ୱାରା, ଏକତ୍ୱ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ତିଆରି ହୁଏ।