ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଵିବାହଵୋ ଲୋକପାଲା ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମାକ୍ଷସୂତ୍ରଭୃତ୍। ହନୂମାନ୍ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପୀଡିତାଶ୍ରଯଃ

ଲୋକପାଳମାନେ ଦୁଇଟି ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦାୟ ମାଳା ଧରିଥାନ୍ତି; ହନୁମାନ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାଦରେ ଭାର ଦେଇ ଉଭୟ ପାଦରେ ଭିତି ରଖିଥାନ୍ତି।

ଵିଣାହସ୍ତାଃ କିନ୍ନରାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲାଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ଖେ । ଦୁର୍ବଲାଙ୍ଗାଃ ପିଶାଚାଃ ସ୍ଯୁର୍ଵେତାଲା ଵିକୃତାନନାଃ

କିନ୍ନରମାନେ ବୀଣା ଧରିଥାନ୍ତି; ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆକାଶରେ ବସିଥାନ୍ତି; ପିଶାଚମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି; ଭେତାଳମାନେ ବିକୃତ ମୁହଁ ରଖିଥାନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଃ ଶୂଲଵନ୍ତଃ ପ୍ରେତା ମହୋଦରାଃ କୃଶାଃ

କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ଶୂଳ ଧରିଥାନ୍ତି; ପ୍ରେତମାନେ ଡ଼ହ ଉଦର ଏବଂ କ୍ରିଶ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଯୋଗିନ୍ଯଷ୍ଟାଷ୍ଟକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଐନ୍ଦ୍ରାଦୀଶାନ୍ତତଃ କ୍ରମାତ୍। ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯା ରୂକ୍ଷକର୍ଣୀ ଚ ରାକ୍ଷସୀ କୃପଣାକ୍ଷଯା

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଈଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠଟି ଯୋଗିନୀ ଦଳର ବିବରଣା ଦେବି; ଏହାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା, ରୁକ୍ଷକର୍ଣ୍ଣୀ, ରାକ୍ଷସୀ ଏବଂ କୃପଣାକ୍ଷୟା।

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ ଚ କ୍ଷଯା କ୍ଷେମା ଇଲା ଲୀଲାଲଯା ତଥା। ଲୋଲା ଲକ୍ତା ବଲାକେଶୀ ଲାଲସା ଵିମଲା ପୁନଃ

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, କ୍ଷୟା, କ୍ଷେମା, ଇଲା, ଲୀଳାଳୟା, ଲୋଲା, ଲକ୍ତା, ବଳାକେଶୀ, ଲାଲସା ଏବଂ ଭିମଳା ପୁନି।

ହୁତାଶା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ହୁଙ୍କାରା ଵଡଵାମୁଖୀ। ମହାକ୍ରୂରା କ୍ରୋଧନା ତୁ ଭଯଙ୍କରୀ ମହାନନା

ହୁତାଶା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ହୁଙ୍କାରା, ବଡ଼ବାମୁଖୀ, ମହାକ୍ରୂରା, କ୍ରୋଧନା, ଭୟଙ୍କରୀ ଏବଂ ମହାନନା।

ସର୍ଵଜ୍ଞା ତଲା ତାରା ଋଗ୍ଵେଦା ତୁ ହଯାନନା। ସାରାଖ୍ଯା ରୁଦ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହୀ ସମ୍ବରା ତାଲଜଙ୍ଘିକା

ସର୍ବଜ୍ଞା, ତଳା, ତାରା, ଋଗ୍ବେଦା, ହୟାନନା, ସାରାଖ୍ୟା, ରୁଦ୍ରସଂଗ୍ରହୀ, ସମ୍ବରା ଏବଂ ତାଳଜଂଘିକା।

ରକ୍ତାକ୍ଷୀ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା ତୁ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵା କାରଙ୍କିଣୀ। ମେଘନାଦା ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା କାଲକର୍ଣୀ ଵରପ୍ରଦା

ରକ୍ତାକ୍ଷୀ, ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା, କାରଙ୍କିଣୀ, ମେଘନାଦା, ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ ଏବଂ ବରପ୍ରଦା।

ଚନ୍ଦ୍ରା ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୀ ଚୈଵ ପ୍ରପଞ୍ଚା ପ୍ରଲଯାନ୍ତିକା। ଶିଶୁଵକ୍ତ୍ରା ପିଶାଚୀ ଚ ପିଶିତାଶା ଚ ଲୋଲୁପା

ଚନ୍ଦ୍ରା, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ପ୍ରପଞ୍ଚା, ପ୍ରଳୟାନ୍ତିକା, ଶିଶୁବକ୍ତ୍ରା, ପିଶାଚୀ, ପିଶିତାଶା ଏବଂ ଲୋଲୁପା।

ଧମନୀ ତାପନୀ ଚୈଵ ରାଗିଣୀ ଵିକୃତାନନା। ଵାଯୁଵେଗା ବୃହତ୍‌କୁକ୍ଷିର୍ଵିକୃତା ଵିଶ୍ଵରୂପିକା

ଧମନୀ, ତାପନୀ, ରାଗିଣୀ, ବିକୃତାନନା, ବାୟୁବେଗା, ବୃହତ୍କୁକ୍ଷୀ, ବିକୃତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପିକା।

ଯମଜିହ୍ଵା ଜଯନ୍ତୀ ଚ ଦୁର୍ଜଯା ଚ ଜଯନ୍ତିକା। ଵିଡାଲୀ ରେଵତୀ ଚୈଵ ପୂତନା ଵିଜଯାନ୍ତିକା

ୟମଜିହ୍ୱା, ଜୟନ୍ତୀ, ଦୁର୍ଜୟା, ଜୟନ୍ତିକା, ବିଡ଼ାଳୀ, ରେବତୀ, ପୂତନା ଏବଂ ବିଜୟାନ୍ତିକା।

ଅଷ୍ଟହସ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତା ଇଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦାଃ। ଭୈରଵଶ୍ଚାର୍କହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ କୂର୍ପରାସ୍ଯୋ ଜଟେନ୍ଦୁଭୃତ୍

କେହି ଅଠ ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି, କେହି ଚାରି ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି; ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଭୈରବ ହାତରେ ଆର୍କ ଧରିଥାନ୍ତି, କୁହୁଡ଼ି ମୁଁ ରଖିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।

ଖଡ୍ଗାଙ୍କୁଶକୁଠାରେଷୁଵିଶ୍ଵାଭଯଭୃଦେକତଃ। ଚାପତ୍ରିଶୂଲଖଟ୍‌ଵାଙ୍ଗପାଶକାର୍ଦ୍ଧଵରୋଦ୍ଯତଃ

ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, କୁଠାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରିବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି; କେହି ଧନୁ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ପାଶ ଏବଂ ଅର୍ଧ ଉଠାଇଥିବା ଢାଲ ଧରିଥାନ୍ତି।

ଗଜଚର୍ମଧରୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିଵାସୋହିଭୂଷିତଃ। ପ୍ରେତାଶନୋ ମାତୃମଧ୍ଯେ ପୂଜ୍ଯଃ ପଞ୍ଚାନନୋଥଵା

ହାତରେ ଗଜଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସର୍ପ ଭୂଷଣ ରଖି, ପ୍ରେତ ଭକ୍ଷଣ କରି, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ଏବଂ କେବେ କେବେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ।

ଅଵିଲୋମାଗ୍ନିପର୍ଯନ୍ତଂ ଦୀର୍ଘାଷ୍ଟକୈକଭେଦିତମ୍। ତତ୍‌ଷଡଙ୍ଗାନି ଜାତ୍ଯନ୍ତୈରନ୍ଵିତଂ ଚ କ୍ରମାଦ୍ ଯଜେତ୍

ଅବିଲୋମାରୁ ଆଗ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଅଠ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଏବଂ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମନ୍ଦିରାଗ୍ନିଦଲାରୁଢଂ ସୁଵର୍ଣରସକାନ୍ଵିତମ୍। ନାଦଵିନ୍ଦ୍ଵିନ୍ଦୁସଂଯୁକ୍ତଂମାତୃନାଥାଙ୍ଗଦୀପିତମ୍

ମନ୍ଦିରର ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, ସୁନାର ରସରେ ସଜାଯାଇଛି, ଶବ୍ଦ, ବୃତ୍ତ ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ମାତାମାନେ ଓ ନାଥଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି।

ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଵୃଷାରୂଢୋ ମାତ୍ରଗ୍ରେ ସ ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଗୌରୀ ତୁ ଦ୍ଵିଭୁଜା ତ୍ର୍ଯକ୍ଷା ଶୂଲିନୀ ଦର୍ପଣାନ୍ଵିତା

ବୀରଭଦ୍ର, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢି ମାତାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାରିଟି ମୁହଁ ଅଛି; ଗୌରୀ ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତିନି ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦର୍ପଣ ଧରିଛି।

ଶୂଲଂ ଗଲନ୍ତିକା* କୁଣ୍ଡୀ ଵରଦା ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜା। ଅବ୍ଜସ୍ଥା ଲଲିତା ସ୍କନ୍ଦଗଣାଦର୍ଶଶଲାକଯା

ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଳା ଜଳ ଭରିଥିବା କୁଣ୍ଡି, ଘଡ଼ି ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଚାରିଟି ହାତ ଅଛି; ଲଳିତା ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଗଣମାନେ ଦର୍ପଣ ର ଶଳାକା ଧରିଛନ୍ତି।

ଚଣ୍ଡିକା ଦଶହସ୍ତା ସ୍ଯାତ୍ ଖଡ୍ଗଶୂଲାରିଶକ୍ତିଧୃକ୍। ଦକ୍ଷେ ଵାମେ ନାଗପାଶ ଚର୍ମାଙ୍କୁଶକୁଠାରକମ୍

ଚଣ୍ଡିକା ଦଶଟି ହାତ ଥିବା, ତାଲୱାର, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ଧରିଛି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାପ ର ଫାସ, ଚର୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ କୁଠାର ଅଛି।

ଧନୁଃ ସିଂହେ ଚ ମହିଷଃ ଶୂଲେନ ପ୍ରହତୋଗ୍ରତଃ

ଧନୁ, ସିଂହ ଓ ମହିଷ ଅଛି; ମହିଷକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ନାରେ ଆଘାତ କରାଯାଇଛି।

ଲିଙ୍ଗମାନାଦିକଥନମ୍ ଭଗଵାନୁଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ଯପ୍ରକାରେଣ ଲିଙ୍ଗମାନାଦିକଂ ଶ୍ରୃଣୁ। ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଲଵଣଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଘୃତଜଂ ବୁଦ୍ଧିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଲିଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭ ରୁ ଏହାର କଥା କହିବି; ଶୁଣ। ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ, ଏହା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

ଭୂତଯେ ଵସ୍ତ୍ରଲିଙ୍ଗନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗନ୍ତାତ୍‌କାଲିକଂ ଵିଦୁଃ। ପକ୍କାପକ୍ଵଂ ମୃଣ୍ମଯଂ ସ୍ଯାଦପକ୍କାତ୍ ପକ୍କ୍ଜଂ ଵରମ୍

ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କପଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ କ୍ଷଣିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପକା ଓ କাঁচା ମଧ୍ୟରେ, ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ କাঁচା ଭିତରେ, ପକା ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତମ।

ତତୋ ଦାରୁମଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦାରୁଜାତ୍ ଶୈଲଜଂ ଵରମ୍। ଶୈଲାଦ୍ଵରଂ ତୁ ମୁକ୍ତାଜଂ ତତୋ ଲୌହଂ ସୁଵର୍ଣଜମ୍

ତାପରେ, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, କାଠ ଭିତରେ ପଥରର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ପଥର ଠାରୁ ମୁକ୍ତାର ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତମ, ତାପରେ ଲୋହା ଓ ସୁନାର ଲିଙ୍ଗ।

ରାଜତଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ତାମ୍ରଂ ପୈତ୍ତଲଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍। ରଙ୍ଗଜଂ ରସଲିଙ୍ଗଞ୍ଚ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଵରମ୍

ରୂପାର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାମ୍ବା ଓ ପିତଳର ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ଓ ପାରଦର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ରସଜଂ ରସଲୋହାଦିରତ୍ନଗର୍ଭନ୍ତୁ ଵର୍ଧଯେତ୍। ମାନାଦି ନେଷ୍ଟଂ ସିଦ୍ଧାଦି ସ୍ଥାପିତେଥ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵି

ପାରଦର ଲିଙ୍ଗ, ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବଢ଼ାଯିବା ଉଚିତ; ମାପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵାମେ ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ତେଷାଂ ପୀଠପ୍ରାସାଦକଲ୍ପନା। ପୂଜଯେତ୍ ସୂର୍ଯ୍ଯଵିମ୍ବସ୍ଥଂ ଦର୍ପଣେ ପ୍ରତିଵିମ୍ବିତମ୍

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପୀଠ ଓ ମନ୍ଦିର ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ଚକ୍ରରେ ଥିବା ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜ୍ଯୋ ହରସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଲିଙ୍ଗେ ପୂର୍ଣାର୍ଚ୍ଚନଂ ଭଵେତ୍। ହସ୍ତୋତ୍ତରଵିଧଂ ଶୈଲଂ ଦାରୁଜଂ ତଦ୍ଵଦେଵ ହି

ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଲିଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ପଥର ଲିଙ୍ଗ ହାତର ମାପରେ ହୁଏ, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।

ଚଲମଙ୍ଗୁଲମାନେନ ଦ୍ଵାରଗର୍ଭକରୈଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଲାଦ୍ ଗୃହଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଵତ୍ ପଞ୍ଚଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍

ଚଳ ଲିଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗୁଳିର ମାପରେ ହୁଏ ଓ ଦ୍ୱାର ଅଥବା ଗୃହର ଭିତରେ ରଖାଯାଏ; ଗୃହର ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳିରୁ ପନ୍ଦର ଅଙ୍ଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ।

ଦ୍ଵାରମାନାତ୍ ତ୍ରିସଙ୍ଖ୍ଯାକଂ ନଵଧା ଗର୍ଭମାନତଃ। ନଵଧା ଗର୍ଭମାନେନ ଲିଙ୍ଗନ୍ଧାମ୍ନି ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଦ୍ୱାରର ମାପରୁ ତିନି ଭାଗ, ଗୃହ ମାପରୁ ନଉ ଭାଗ; ନଉ ଭାଗ ଗୃହ ମାପରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଧାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।