ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵରୁଣଃ ସୂର୍ଯନାମା ଚ ସହସ୍ରାଂଶୁସ୍ତଥାପରଃ । ଧାତା ତପନସଞ୍ଜ୍ଞଶ୍ଚ ସଵିତାଥ ଗଭସ୍ତିକଃ

ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାମରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ସହସ୍ରାଂଶୁ; ଧାତା, ତପନ ନାମରେ, ସବିତା ଓ ଗଭସ୍ତିକ।

ରଵିଶ୍ଚୈଵାଥ ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମିତ୍ରୋଥ ଵିଷ୍ଣୁକଃ। ମେଷାଦିରାଶିସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ମାର୍ଗାଦିକାର୍ତ୍ତିକାନ୍ତକାଃ

ରବି, ପର୍ଜ୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁକ; ମେଷ ଆଦି ରାଶିରେ ବସିଥିବା, ମାର୍ଗ ଆରମ୍ଭରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

କୃଷ୍ଣୋ ରକ୍ତୋ ମନାଗ୍ରକ୍ତଃ ପୀତଃ ପାଣ୍ଡରକଃ ସିତଃ। କପିଲଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ଚ ଶୁକାଭୋ ଧଵଲସ୍ତଥା

କଳା, ଲାଲ, ଅଳ୍ପ ଲାଲ, ହଳଦୀ, ଫିକା, ଧଳା, କପିଳ, ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ, ପିକ ରଙ୍ଗ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା।

ଧୂମ୍ରୋ ନୀଲଃ କ୍ରମାଦ୍ଵର୍ଣାଃ ଶକ୍ତଯଃ କେଶରାଗ୍ରଗାଃ। ଇଡା ସୁଷୁମ୍ଣା ଵିଶ୍ଵାର୍ଚ୍ଚିରିନ୍ଦୁସଞ୍ଜ୍ଞା ପ୍ରମର୍ଦିନୀ

ଧୂମ୍ର ଓ ନୀଳ, ଏହି ରଙ୍ଗଗୁଡିକ କ୍ରମରେ; କିରଣର ଆଗରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଇଡା, ସୁଷୁମ୍ନା, ବିଶ୍ୱାର୍ଚ୍ଚି, ଇନ୍ଦୁ ଓ ପ୍ରମର୍ଦ୍ଦିନୀ।

ଗ୍ରହର୍ଷଣୀ ମହାକାଲୀ କପିଲା ଚ ପ୍ରବୋଧନୀ। ନୀଲାମ୍ବରା ଘନାନ୍ତସ୍ଥା ଅମୃତାଖ୍ଯା ଚ ଶକ୍ତଯଃ

ଗ୍ରହର୍ଷଣୀ, ମହାକାଳୀ, କପିଳ ଓ ପ୍ରବୋଧିନୀ; ନୀଳାମ୍ବରା, ଘନରେ ବସିଥିବା, ଓ ଅମୃତ ନାମରେ — ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ।

ଵରୁଣାଦେଶ୍ଚ ତଦ୍ଵର୍ଣାଃ କେଶରାଗ୍ରେଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍। ତେଜଶ୍ଚଣ୍ଡୋମହାଵକ୍ରୋ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ ପଦ୍ମଖଡ୍ଗଭୃତ୍

ବରୁଣ ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି ରଙ୍ଗଗୁଡିକୁ କିରଣର ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତେଜସ୍, ଭୟାନକ ଓ ବଡ଼, ଦୁଇ ହାତ ଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ତଳୱାର ଧରିଥାଏ।

କୁଣ୍ଡିକାକଜପ୍ଯମାଲୀନ୍ଦୁଃ କୁଜଃ ଶକ୍ତ୍ଯକ୍ଷମାଲିକଃ। ବୁଧଶ୍ଚାପାକ୍ଷପାଣିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜୀଵଃ କୁଣ୍ଡ୍ଯକ୍ଷମାଲିକଃ

କୁଣ୍ଡିକା, ଜପମାଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଧରିଥିବା; କୁଜ, ଶକ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା; ବୁଧ, ଧନୁ ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା; ଜୀବ, ଜଳପାତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା।

ଶୁକ୍ରଃ କୁଣ୍ଡ୍ଯକ୍ଷମାଲୀ ସ୍ଯାତ୍ କିଙ୍କିଣୀସୂତ୍ରଵାଞ୍ଛନିଃ । ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧରୋ ରାହୁଃ କେତୁଃ ଖଡ୍ଗୀ ଚ ଦୀପଭୃତ୍

ଶୁକ୍ର ମାଟି ଘଡ଼ିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିର ଦାଗା ପିନ୍ଧି ହାର ଚାହାନ୍ତି; ରାହୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, କେତୁ ତଳୱାର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦୀପ ଉଠାଇଥାନ୍ତି।

ଅନନ୍ତସ୍ତକ୍ଷକଃ କର୍କ୍କଃ ପଦ୍ମୋ ମହାବ୍ଜଃ ଶଙ୍ଖକଃ। କୁଲିକଃ ସୂତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଫଣଵକ୍ତ୍ରା ମହାପ୍ରଭାଃ ।। ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରୀ ଗଜାରୂଢଶ୍ଲାଗଗୋଗ୍ନିଶ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍। ଯମୋ ଦଣ୍ଡୀ ଚ ମହିଷେ ନୈର୍ଋତଃ ଖଡ୍ଗଵାନ୍ କରେ

ଅନନ୍ତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କ, ପଦ୍ମ, ମହାବ୍ଜ, ଶଂଖକ ଏବଂ କୁଳିକ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ଫଣା ମୁଣ୍ଡ ରଖିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭାସ୍କର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

ମକରେ ଵରୁଣଃ ପାଶୀ ଵାଯୁର୍ଧ୍ଵଜଧରୋ ମୃଗେ। ଗଦୀ କୁଵେରୋ ମେଷସ୍ଥ ଈଶାନଶ୍ଚ ଜଟୀ ଵୃଷେ

ମକର ରାଶିରେ ବରୁଣ ଦୂରୀ ଧରିଥାନ୍ତି; ବାୟୁ ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇଥାନ୍ତି; ମୃଗ ରାଶିରେ କୁବେର ଗଦା ଧରି ମେଷ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଈଶାନ ଜଟା ରଖି ବୃଷ ଉପରେ ଚଡ଼ିଥାନ୍ତି।

ଦ୍ଵିବାହଵୋ ଲୋକପାଲା ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମାକ୍ଷସୂତ୍ରଭୃତ୍। ହନୂମାନ୍ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପୀଡିତାଶ୍ରଯଃ

ଲୋକପାଳମାନେ ଦୁଇଟି ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦାୟ ମାଳା ଧରିଥାନ୍ତି; ହନୁମାନ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାଦରେ ଭାର ଦେଇ ଉଭୟ ପାଦରେ ଭିତି ରଖିଥାନ୍ତି।

ଵିଣାହସ୍ତାଃ କିନ୍ନରାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲାଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ଖେ । ଦୁର୍ବଲାଙ୍ଗାଃ ପିଶାଚାଃ ସ୍ଯୁର୍ଵେତାଲା ଵିକୃତାନନାଃ

କିନ୍ନରମାନେ ବୀଣା ଧରିଥାନ୍ତି; ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆକାଶରେ ବସିଥାନ୍ତି; ପିଶାଚମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି; ଭେତାଳମାନେ ବିକୃତ ମୁହଁ ରଖିଥାନ୍ତି।

କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଃ ଶୂଲଵନ୍ତଃ ପ୍ରେତା ମହୋଦରାଃ କୃଶାଃ

କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ଶୂଳ ଧରିଥାନ୍ତି; ପ୍ରେତମାନେ ଡ଼ହ ଉଦର ଏବଂ କ୍ରିଶ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଯୋଗିନ୍ଯଷ୍ଟାଷ୍ଟକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଐନ୍ଦ୍ରାଦୀଶାନ୍ତତଃ କ୍ରମାତ୍। ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯା ରୂକ୍ଷକର୍ଣୀ ଚ ରାକ୍ଷସୀ କୃପଣାକ୍ଷଯା

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଈଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠଟି ଯୋଗିନୀ ଦଳର ବିବରଣା ଦେବି; ଏହାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା, ରୁକ୍ଷକର୍ଣ୍ଣୀ, ରାକ୍ଷସୀ ଏବଂ କୃପଣାକ୍ଷୟା।

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ ଚ କ୍ଷଯା କ୍ଷେମା ଇଲା ଲୀଲାଲଯା ତଥା। ଲୋଲା ଲକ୍ତା ବଲାକେଶୀ ଲାଲସା ଵିମଲା ପୁନଃ

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, କ୍ଷୟା, କ୍ଷେମା, ଇଲା, ଲୀଳାଳୟା, ଲୋଲା, ଲକ୍ତା, ବଳାକେଶୀ, ଲାଲସା ଏବଂ ଭିମଳା ପୁନି।

ହୁତାଶା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ହୁଙ୍କାରା ଵଡଵାମୁଖୀ। ମହାକ୍ରୂରା କ୍ରୋଧନା ତୁ ଭଯଙ୍କରୀ ମହାନନା

ହୁତାଶା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ହୁଙ୍କାରା, ବଡ଼ବାମୁଖୀ, ମହାକ୍ରୂରା, କ୍ରୋଧନା, ଭୟଙ୍କରୀ ଏବଂ ମହାନନା।

ସର୍ଵଜ୍ଞା ତଲା ତାରା ଋଗ୍ଵେଦା ତୁ ହଯାନନା। ସାରାଖ୍ଯା ରୁଦ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହୀ ସମ୍ବରା ତାଲଜଙ୍ଘିକା

ସର୍ବଜ୍ଞା, ତଳା, ତାରା, ଋଗ୍ବେଦା, ହୟାନନା, ସାରାଖ୍ୟା, ରୁଦ୍ରସଂଗ୍ରହୀ, ସମ୍ବରା ଏବଂ ତାଳଜଂଘିକା।

ରକ୍ତାକ୍ଷୀ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା ତୁ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵା କାରଙ୍କିଣୀ। ମେଘନାଦା ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା କାଲକର୍ଣୀ ଵରପ୍ରଦା

ରକ୍ତାକ୍ଷୀ, ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା, କାରଙ୍କିଣୀ, ମେଘନାଦା, ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ ଏବଂ ବରପ୍ରଦା।

ଚନ୍ଦ୍ରା ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୀ ଚୈଵ ପ୍ରପଞ୍ଚା ପ୍ରଲଯାନ୍ତିକା। ଶିଶୁଵକ୍ତ୍ରା ପିଶାଚୀ ଚ ପିଶିତାଶା ଚ ଲୋଲୁପା

ଚନ୍ଦ୍ରା, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ପ୍ରପଞ୍ଚା, ପ୍ରଳୟାନ୍ତିକା, ଶିଶୁବକ୍ତ୍ରା, ପିଶାଚୀ, ପିଶିତାଶା ଏବଂ ଲୋଲୁପା।

ଧମନୀ ତାପନୀ ଚୈଵ ରାଗିଣୀ ଵିକୃତାନନା। ଵାଯୁଵେଗା ବୃହତ୍‌କୁକ୍ଷିର୍ଵିକୃତା ଵିଶ୍ଵରୂପିକା

ଧମନୀ, ତାପନୀ, ରାଗିଣୀ, ବିକୃତାନନା, ବାୟୁବେଗା, ବୃହତ୍କୁକ୍ଷୀ, ବିକୃତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପିକା।

ଯମଜିହ୍ଵା ଜଯନ୍ତୀ ଚ ଦୁର୍ଜଯା ଚ ଜଯନ୍ତିକା। ଵିଡାଲୀ ରେଵତୀ ଚୈଵ ପୂତନା ଵିଜଯାନ୍ତିକା

ୟମଜିହ୍ୱା, ଜୟନ୍ତୀ, ଦୁର୍ଜୟା, ଜୟନ୍ତିକା, ବିଡ଼ାଳୀ, ରେବତୀ, ପୂତନା ଏବଂ ବିଜୟାନ୍ତିକା।

ଅଷ୍ଟହସ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତା ଇଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦାଃ। ଭୈରଵଶ୍ଚାର୍କହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ କୂର୍ପରାସ୍ଯୋ ଜଟେନ୍ଦୁଭୃତ୍

କେହି ଅଠ ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି, କେହି ଚାରି ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି; ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଭୈରବ ହାତରେ ଆର୍କ ଧରିଥାନ୍ତି, କୁହୁଡ଼ି ମୁଁ ରଖିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଜଟା ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।

ଖଡ୍ଗାଙ୍କୁଶକୁଠାରେଷୁଵିଶ୍ଵାଭଯଭୃଦେକତଃ। ଚାପତ୍ରିଶୂଲଖଟ୍‌ଵାଙ୍ଗପାଶକାର୍ଦ୍ଧଵରୋଦ୍ଯତଃ

ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, କୁଠାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରିବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି; କେହି ଧନୁ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ପାଶ ଏବଂ ଅର୍ଧ ଉଠାଇଥିବା ଢାଲ ଧରିଥାନ୍ତି।

ଗଜଚର୍ମଧରୋ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିଵାସୋହିଭୂଷିତଃ। ପ୍ରେତାଶନୋ ମାତୃମଧ୍ଯେ ପୂଜ୍ଯଃ ପଞ୍ଚାନନୋଥଵା

ହାତରେ ଗଜଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସର୍ପ ଭୂଷଣ ରଖି, ପ୍ରେତ ଭକ୍ଷଣ କରି, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ଏବଂ କେବେ କେବେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ।

ଅଵିଲୋମାଗ୍ନିପର୍ଯନ୍ତଂ ଦୀର୍ଘାଷ୍ଟକୈକଭେଦିତମ୍। ତତ୍‌ଷଡଙ୍ଗାନି ଜାତ୍ଯନ୍ତୈରନ୍ଵିତଂ ଚ କ୍ରମାଦ୍ ଯଜେତ୍

ଅବିଲୋମାରୁ ଆଗ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଅଠ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଏବଂ ଜାତି ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମନ୍ଦିରାଗ୍ନିଦଲାରୁଢଂ ସୁଵର୍ଣରସକାନ୍ଵିତମ୍। ନାଦଵିନ୍ଦ୍ଵିନ୍ଦୁସଂଯୁକ୍ତଂମାତୃନାଥାଙ୍ଗଦୀପିତମ୍

ମନ୍ଦିରର ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, ସୁନାର ରସରେ ସଜାଯାଇଛି, ଶବ୍ଦ, ବୃତ୍ତ ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ମାତାମାନେ ଓ ନାଥଙ୍କ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି।

ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଵୃଷାରୂଢୋ ମାତ୍ରଗ୍ରେ ସ ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ଗୌରୀ ତୁ ଦ୍ଵିଭୁଜା ତ୍ର୍ଯକ୍ଷା ଶୂଲିନୀ ଦର୍ପଣାନ୍ଵିତା

ବୀରଭଦ୍ର, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢି ମାତାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଚାରିଟି ମୁହଁ ଅଛି; ଗୌରୀ ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତିନି ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦର୍ପଣ ଧରିଛି।

ଶୂଲଂ ଗଲନ୍ତିକା* କୁଣ୍ଡୀ ଵରଦା ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜା। ଅବ୍ଜସ୍ଥା ଲଲିତା ସ୍କନ୍ଦଗଣାଦର୍ଶଶଲାକଯା

ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଳା ଜଳ ଭରିଥିବା କୁଣ୍ଡି, ଘଡ଼ି ଓ ଦାନ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଚାରିଟି ହାତ ଅଛି; ଲଳିତା ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଗଣମାନେ ଦର୍ପଣ ର ଶଳାକା ଧରିଛନ୍ତି।

ଚଣ୍ଡିକା ଦଶହସ୍ତା ସ୍ଯାତ୍ ଖଡ୍ଗଶୂଲାରିଶକ୍ତିଧୃକ୍। ଦକ୍ଷେ ଵାମେ ନାଗପାଶ ଚର୍ମାଙ୍କୁଶକୁଠାରକମ୍

ଚଣ୍ଡିକା ଦଶଟି ହାତ ଥିବା, ତାଲୱାର, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବା ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ଧରିଛି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାପ ର ଫାସ, ଚର୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ କୁଠାର ଅଛି।