କ୍ଷମା ଶିଵାଵୃତା ଵୃଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଭୁଜା ଵିଵୃତାନନା। ଦନ୍ତୁରା କ୍ଷେମକାରୀ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମୌ ଜାନୁକରା ସ୍ଥିତା
କ୍ଷମା, ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭଲରେ ହେବା ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ହାତ ଗୁଡିକୁ ଗୁଡିକୁ ଘୁଞ୍ଚି ରଖି ବସିଥାଏ।
ଯକ୍ଷିଣ୍ଯଃ ସ୍ତବ୍ଧଦୀର୍ଘାକ୍ଷାଃ ଶାକିନ୍ଯୋ ଵକ୍ରଦୃଷ୍ଟଯଃ । ପିଙ୍ଗାକ୍ଷାଃ ସ୍ଯୁର୍ମ୍ମହାରମ୍ଯା ରୂପିଣ୍ଯୋପ୍ସରସଃ ସଦା
ଯକ୍ଷିଣୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଗଢ଼ି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଶାକିଣୀମାନେ ଏକାଉଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଥିବା, ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ବହୁତ ରମ୍ୟ ରୂପ ଥିବା, ସେମାନେ ସଦା ଦେବଙ୍ଗନା ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସାକ୍ଷମାଲୀ ତ୍ରିଶୂଲୀ ଚ ନନ୍ଦୀଶୋ ଦ୍ଵାରପାଲକଃ। thumb|ମହାକାଲ ମହାକାଲୋସିମୁଣ୍ଡୀ ସ୍ଯାଚ୍ଛୂଲଖେଟକଵାଂସ୍ତଥା
ମାଳା ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ନନ୍ଦୀ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷା କରେ; ମହାକାଳ, କଟା ମୁଣ୍ଡ ଧରି, ଶୂଳ ଏବଂ ଖେଟକ ଧରିଥାଏ।
କୃଶୋ ଭୃଙ୍ଗୀ ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ ଵୈ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଥୂଲଖର୍ଵଵାନ୍। ଗଜଗୋକର୍ଣଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଯା ଵୀରଭଦ୍ରାଦଯୋ ଗଣାଃ
କ୍ରୁଶ ଭୃଙ୍ଗୀ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମୋଟା ଏବଂ ଠିଆ ଲୋକ; ହାତୀ, ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମୁଖ ଥିବା ଗଣ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୀରଭଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣୋଷ୍ଟଦଶଦୋଃ ପାପରୋଗଂ ଵିଦାରଯନ୍। ଵଜ୍ରାସିଦଣ୍ଡଚକ୍ରେଷୁମୁଷଲାଙ୍କୁଶମୁଦ୍ଗରାନ୍
ଘଣ୍ଟାକର୍ଣ୍ଣ, ଦଶଟି ଓଷ୍ଠ ଓ ଦଶଟି ହାତ ଥିବା, ପାପ ଓ ରୋଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବଜ୍ର, ତଳୱାର, ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ମୁଷଳ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଧରିଥାନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେ ତର୍ଜନୀଂ ଖେଟଂ ଶକ୍ତିଂ ମୁଣ୍ଡଞ୍ଚ ପାଶକମ୍। ଚାପଂ ଘଣ୍ଟା କୁଠାରଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଶୂଲକମ୍
ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି, ଢାଲ, ଶକ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧରିଥାନ୍ତି; ଧନୁ, ଘଣ୍ଟା, କୁଠାର ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥାନ୍ତି।
ଘଣ୍ଟାମାଲାକୁଲୋ ଦେଵୋ ଵିସ୍ଫୋଟକଵିମର୍ଦନଃ
ଘଣ୍ଟାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଦେବତା, ଭୟାନକ ଶକ୍ତିରେ ଭଙ୍ଗ ଓ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି।
ଭଗଵାନୁଵାଚ ସସପ୍ତାଶ୍ଵେ ସୈକଚକ୍ରେ ରଥେ ସୂର୍ଯ୍ଯୋ ଦ୍ଵିପଦ୍ମଧୃକ୍। ମସୀଭାଜନଲେଖନ୍ଯୌ ବିଭ୍ରତ୍କୁଣ୍ଡୀ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ଭଗବାନ କହିଲେ: ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ଚକ୍ର ଥିବା ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳପାତ୍ର, କଳମ ଓ କାଳି ଭାଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ।
ଵାମେ ତୁ ପିଙ୍ଗଲୋ ଦ୍ଵାରି ଦଣ୍ଡଭୃତ୍ ସ ରଵେର୍ଗଣଃ। ବାଲଵ୍ଯଜନଧାରିଣ୍ଯୌ ପାର୍ଶ୍ଵେ ରାଜ୍ଞୀ ଚ ନିଷ୍ପ୍ରଭା
ବାମପଟେ ପିଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ରହିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏକ ଗଣ; ଦୁଇପଟେ ଦୁଇ ମହିଳା ପଙ୍ଖା ଧରିଥିବା, ଏବଂ ରାଣୀ ଅପ୍ରଭା ରହିଛି।
ଅଥଵାଶ୍ଵସମାରୂଢଃ କାର୍ଯ୍ଯ ଏକସ୍ତୁ ଭାସ୍କରଃ। ଵରଦା ଦ୍ଵ୍ଯବ୍ଜିନଃ ସର୍ଵେ ଦିକ୍ପାଲାସ୍ତ୍ରକରାଃ କ୍ରମାତ୍
ଅଥବା, ଭାସ୍କର ଏକା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା; ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦୁଇ ପଦ୍ମ ହାତରେ ଦେଇ, ଅନୁକ୍ରମରେ ରହିଛନ୍ତି।
ମୁଦ୍ଗରଶୂଲଚକ୍ରାଵ୍ଜଭୃତୋଗ୍ନ୍ଯାଦିଵିଦିକ୍ସ୍ଥିତାଃ। ସୂର୍ଯ୍ଯାର୍ଯମାଦିରକ୍ଷୋନ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତା ଦ୍ଵିଷଡ୍ଦଲେ
ଦିଗ୍ଗୁଡିକରେ ଠିଆ ହୋଇ, ମୁଦ୍ଗର, ତ୍ରିଶୂଳ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆର୍ୟମା ଓ ଅନ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ, ଚାରି ହାତ ଥିବା, ଦ୍ୱିଷଡ଼ଳ ପଦ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵରୁଣଃ ସୂର୍ଯନାମା ଚ ସହସ୍ରାଂଶୁସ୍ତଥାପରଃ । ଧାତା ତପନସଞ୍ଜ୍ଞଶ୍ଚ ସଵିତାଥ ଗଭସ୍ତିକଃ
ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାମରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ସହସ୍ରାଂଶୁ; ଧାତା, ତପନ ନାମରେ, ସବିତା ଓ ଗଭସ୍ତିକ।
ରଵିଶ୍ଚୈଵାଥ ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମିତ୍ରୋଥ ଵିଷ୍ଣୁକଃ। ମେଷାଦିରାଶିସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ମାର୍ଗାଦିକାର୍ତ୍ତିକାନ୍ତକାଃ
ରବି, ପର୍ଜ୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁକ; ମେଷ ଆଦି ରାଶିରେ ବସିଥିବା, ମାର୍ଗ ଆରମ୍ଭରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
କୃଷ୍ଣୋ ରକ୍ତୋ ମନାଗ୍ରକ୍ତଃ ପୀତଃ ପାଣ୍ଡରକଃ ସିତଃ। କପିଲଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ଚ ଶୁକାଭୋ ଧଵଲସ୍ତଥା
କଳା, ଲାଲ, ଅଳ୍ପ ଲାଲ, ହଳଦୀ, ଫିକା, ଧଳା, କପିଳ, ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ, ପିକ ରଙ୍ଗ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା।
ଧୂମ୍ରୋ ନୀଲଃ କ୍ରମାଦ୍ଵର୍ଣାଃ ଶକ୍ତଯଃ କେଶରାଗ୍ରଗାଃ। ଇଡା ସୁଷୁମ୍ଣା ଵିଶ୍ଵାର୍ଚ୍ଚିରିନ୍ଦୁସଞ୍ଜ୍ଞା ପ୍ରମର୍ଦିନୀ
ଧୂମ୍ର ଓ ନୀଳ, ଏହି ରଙ୍ଗଗୁଡିକ କ୍ରମରେ; କିରଣର ଆଗରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଇଡା, ସୁଷୁମ୍ନା, ବିଶ୍ୱାର୍ଚ୍ଚି, ଇନ୍ଦୁ ଓ ପ୍ରମର୍ଦ୍ଦିନୀ।
ଗ୍ରହର୍ଷଣୀ ମହାକାଲୀ କପିଲା ଚ ପ୍ରବୋଧନୀ। ନୀଲାମ୍ବରା ଘନାନ୍ତସ୍ଥା ଅମୃତାଖ୍ଯା ଚ ଶକ୍ତଯଃ
ଗ୍ରହର୍ଷଣୀ, ମହାକାଳୀ, କପିଳ ଓ ପ୍ରବୋଧିନୀ; ନୀଳାମ୍ବରା, ଘନରେ ବସିଥିବା, ଓ ଅମୃତ ନାମରେ — ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ।
ଵରୁଣାଦେଶ୍ଚ ତଦ୍ଵର୍ଣାଃ କେଶରାଗ୍ରେଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍। ତେଜଶ୍ଚଣ୍ଡୋମହାଵକ୍ରୋ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ ପଦ୍ମଖଡ୍ଗଭୃତ୍
ବରୁଣ ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି ରଙ୍ଗଗୁଡିକୁ କିରଣର ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତେଜସ୍, ଭୟାନକ ଓ ବଡ଼, ଦୁଇ ହାତ ଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ତଳୱାର ଧରିଥାଏ।
କୁଣ୍ଡିକାକଜପ୍ଯମାଲୀନ୍ଦୁଃ କୁଜଃ ଶକ୍ତ୍ଯକ୍ଷମାଲିକଃ। ବୁଧଶ୍ଚାପାକ୍ଷପାଣିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜୀଵଃ କୁଣ୍ଡ୍ଯକ୍ଷମାଲିକଃ
କୁଣ୍ଡିକା, ଜପମାଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଧରିଥିବା; କୁଜ, ଶକ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା; ବୁଧ, ଧନୁ ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା; ଜୀବ, ଜଳପାତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରିଥିବା।
ଶୁକ୍ରଃ କୁଣ୍ଡ୍ଯକ୍ଷମାଲୀ ସ୍ଯାତ୍ କିଙ୍କିଣୀସୂତ୍ରଵାଞ୍ଛନିଃ । ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧରୋ ରାହୁଃ କେତୁଃ ଖଡ୍ଗୀ ଚ ଦୀପଭୃତ୍
ଶୁକ୍ର ମାଟି ଘଡ଼ିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ଘଣ୍ଟିର ଦାଗା ପିନ୍ଧି ହାର ଚାହାନ୍ତି; ରାହୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, କେତୁ ତଳୱାର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦୀପ ଉଠାଇଥାନ୍ତି।
ଅନନ୍ତସ୍ତକ୍ଷକଃ କର୍କ୍କଃ ପଦ୍ମୋ ମହାବ୍ଜଃ ଶଙ୍ଖକଃ। କୁଲିକଃ ସୂତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵେ ଫଣଵକ୍ତ୍ରା ମହାପ୍ରଭାଃ ।। ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରୀ ଗଜାରୂଢଶ୍ଲାଗଗୋଗ୍ନିଶ୍ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍। ଯମୋ ଦଣ୍ଡୀ ଚ ମହିଷେ ନୈର୍ଋତଃ ଖଡ୍ଗଵାନ୍ କରେ
ଅନନ୍ତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କ, ପଦ୍ମ, ମହାବ୍ଜ, ଶଂଖକ ଏବଂ କୁଳିକ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ଫଣା ମୁଣ୍ଡ ରଖିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭାସ୍କର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ମକରେ ଵରୁଣଃ ପାଶୀ ଵାଯୁର୍ଧ୍ଵଜଧରୋ ମୃଗେ। ଗଦୀ କୁଵେରୋ ମେଷସ୍ଥ ଈଶାନଶ୍ଚ ଜଟୀ ଵୃଷେ
ମକର ରାଶିରେ ବରୁଣ ଦୂରୀ ଧରିଥାନ୍ତି; ବାୟୁ ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇଥାନ୍ତି; ମୃଗ ରାଶିରେ କୁବେର ଗଦା ଧରି ମେଷ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଈଶାନ ଜଟା ରଖି ବୃଷ ଉପରେ ଚଡ଼ିଥାନ୍ତି।
ଦ୍ଵିବାହଵୋ ଲୋକପାଲା ଵିଶ୍ଵକର୍ମ୍ମାକ୍ଷସୂତ୍ରଭୃତ୍। ହନୂମାନ୍ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପୀଡିତାଶ୍ରଯଃ
ଲୋକପାଳମାନେ ଦୁଇଟି ହାତ ରଖିଥାନ୍ତି; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦାୟ ମାଳା ଧରିଥାନ୍ତି; ହନୁମାନ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାଦରେ ଭାର ଦେଇ ଉଭୟ ପାଦରେ ଭିତି ରଖିଥାନ୍ତି।
ଵିଣାହସ୍ତାଃ କିନ୍ନରାଃ ସ୍ଯୁର୍ମାଲାଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ଖେ । ଦୁର୍ବଲାଙ୍ଗାଃ ପିଶାଚାଃ ସ୍ଯୁର୍ଵେତାଲା ଵିକୃତାନନାଃ
କିନ୍ନରମାନେ ବୀଣା ଧରିଥାନ୍ତି; ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆକାଶରେ ବସିଥାନ୍ତି; ପିଶାଚମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି; ଭେତାଳମାନେ ବିକୃତ ମୁହଁ ରଖିଥାନ୍ତି।
କ୍ଷେତ୍ରପାଲାଃ ଶୂଲଵନ୍ତଃ ପ୍ରେତା ମହୋଦରାଃ କୃଶାଃ
କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ଶୂଳ ଧରିଥାନ୍ତି; ପ୍ରେତମାନେ ଡ଼ହ ଉଦର ଏବଂ କ୍ରିଶ ଶରୀର ରଖିଥାନ୍ତି।
ଭଗଵାନୁଵାଚ ଯୋଗିନ୍ଯଷ୍ଟାଷ୍ଟକଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଐନ୍ଦ୍ରାଦୀଶାନ୍ତତଃ କ୍ରମାତ୍। ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯା ରୂକ୍ଷକର୍ଣୀ ଚ ରାକ୍ଷସୀ କୃପଣାକ୍ଷଯା
ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଈଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠଟି ଯୋଗିନୀ ଦଳର ବିବରଣା ଦେବି; ଏହାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା, ରୁକ୍ଷକର୍ଣ୍ଣୀ, ରାକ୍ଷସୀ ଏବଂ କୃପଣାକ୍ଷୟା।
ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ ଚ କ୍ଷଯା କ୍ଷେମା ଇଲା ଲୀଲାଲଯା ତଥା। ଲୋଲା ଲକ୍ତା ବଲାକେଶୀ ଲାଲସା ଵିମଲା ପୁନଃ
ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, କ୍ଷୟା, କ୍ଷେମା, ଇଲା, ଲୀଳାଳୟା, ଲୋଲା, ଲକ୍ତା, ବଳାକେଶୀ, ଲାଲସା ଏବଂ ଭିମଳା ପୁନି।
ହୁତାଶା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ହୁଙ୍କାରା ଵଡଵାମୁଖୀ। ମହାକ୍ରୂରା କ୍ରୋଧନା ତୁ ଭଯଙ୍କରୀ ମହାନନା
ହୁତାଶା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ହୁଙ୍କାରା, ବଡ଼ବାମୁଖୀ, ମହାକ୍ରୂରା, କ୍ରୋଧନା, ଭୟଙ୍କରୀ ଏବଂ ମହାନନା।
ସର୍ଵଜ୍ଞା ତଲା ତାରା ଋଗ୍ଵେଦା ତୁ ହଯାନନା। ସାରାଖ୍ଯା ରୁଦ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହୀ ସମ୍ବରା ତାଲଜଙ୍ଘିକା
ସର୍ବଜ୍ଞା, ତଳା, ତାରା, ଋଗ୍ବେଦା, ହୟାନନା, ସାରାଖ୍ୟା, ରୁଦ୍ରସଂଗ୍ରହୀ, ସମ୍ବରା ଏବଂ ତାଳଜଂଘିକା।
ରକ୍ତାକ୍ଷୀ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା ତୁ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵା କାରଙ୍କିଣୀ। ମେଘନାଦା ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା କାଲକର୍ଣୀ ଵରପ୍ରଦା
ରକ୍ତାକ୍ଷୀ, ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା, କାରଙ୍କିଣୀ, ମେଘନାଦା, ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, କାଳକର୍ଣ୍ଣୀ ଏବଂ ବରପ୍ରଦା।
ଚନ୍ଦ୍ରା ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୀ ଚୈଵ ପ୍ରପଞ୍ଚା ପ୍ରଲଯାନ୍ତିକା। ଶିଶୁଵକ୍ତ୍ରା ପିଶାଚୀ ଚ ପିଶିତାଶା ଚ ଲୋଲୁପା
ଚନ୍ଦ୍ରା, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ପ୍ରପଞ୍ଚା, ପ୍ରଳୟାନ୍ତିକା, ଶିଶୁବକ୍ତ୍ରା, ପିଶାଚୀ, ପିଶିତାଶା ଏବଂ ଲୋଲୁପା।