ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦକ୍ଷିଣେ ଚାକ୍ଷସୂତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ରୁଵୋ ଵାମେ ତୁ କୁଣ୍ଡିକା। ଆଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀ ସରସ୍ଵତୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଵାମଦକ୍ଷିଣେ

ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର କିମ୍ବା ଚମଚ ଓ ବାମ ହାତରେ କୁଣ୍ଡିକା ରହିଛି । ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଵିଷ୍ଣୁରଷ୍ଟଭୁଜସ୍ତାର୍କ୍ଷେ କରେ ଖଡ୍ଗସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ଗଦା ଶରଶ୍ଚ ଵରଦୋ ଵାମେ କାର୍ମୁକଖେଟକେ

ବିଷ୍ଣୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତଳୱାର ଓ ବାମ ହାତରେ ଗଦା, ଶର, ଦାନ ଦେବା ମୁଦ୍ରା, ଧନୁ ଓ ଢାଲ ରହିଛି ।

ଚକ୍ରଶଙ୍ଖୌ ଚତୁର୍ବାହୁର୍ନ୍ନରସିଂହଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରୋ ଵାପି ଵିଦାରିତମହାସୁରଃ

ନରସିଂହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି । କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ବଡ଼ ଦେମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଚତୁର୍ବାହୁର୍ଵରାହସ୍ତୁ ଶେଷୁଃ ପାଣିତଲେ ଧୃତଃ। ଧାରଯନ୍ ବାହୁନା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵାମେନ କମଲାଧରଃ

ବରାହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଶେଷକୁ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି । ଏକ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି ।

ପାଦଲଗ୍ନା ଧରା କାର୍ଯ୍ଯା ପଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେ ଅଷ୍ଟଵାହୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ

ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଦ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି । ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି ।

ଚକ୍ରଂ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ମୁଷଲଂ ଅଙ୍କୁଶଂ ଵାମକେ କରେ। ଶଙ୍କଶାର୍ଙ୍ଗଗଦାପାଶାନ୍ ପଦ୍ମଵୀଣାସମନ୍ଵିତେ

ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ମୁଷଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ରହିଛି । ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ କାର୍ଯ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵରୂପୋଽଥ ଦକ୍ଷିଣେ। ମୁଦ୍ଗରଂ ଚ ତଥା ପାଶଂ ଶକ୍ତିଶୂଲଂ ଶରଂ କରେ

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି । ହାତରେ ମୁଦଗର, ପାଶ, ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଶର ରହିଛି ।

ଵାମେ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଞ୍ଚ ଗଦାଂ ପାଶଂ ଚ ତୋମରମ୍। ଲାଙ୍ଗଲଂ ପରଶୁଂ ଦଣ୍ଡଂ ଛୁରିକାଂ ଚର୍ମ୍ମକ୍ଷେପଣମ୍

ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ ଓ ଟୋମର ରହିଛି । ଲାଙ୍ଗଳ, ପରଶୁ, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରି ଓ ଫେଙ୍ଗିବା ଢାଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଵିଂଶଦ୍‌ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଥୋଥ ଵାମକେ। ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେନ ଶଯିତୋ ଜଲଶାଯ୍ଯପି

ସେ ବିଶ୍ ହାତ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଅଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମରେ ଉଭୟରେ ଉପସ୍ଥିତ । ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି ।

ଶ୍ରିଯା ଧୃତୈକଚରଣୋ ଵିମଲାଦ୍ଯାଭିରୀଡିତଃ। ନାଭିପଦ୍ମଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ହରିଶଙ୍କରକୋ ହରିଃ

ଶ୍ରୀ ଏକ ପାଦକୁ ଧରିଛନ୍ତି, ବିମଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି । ହରିଙ୍କ ନାଭିରେ ପଦ୍ମ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଅଛି, ସେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଦୁଇଁ ।

ଶୂଲର୍ଷ୍ଟିଧାରୀ ଦକ୍ଷେ ଚ ଗଦାଚକ୍ରଧରୋ ପଦେ। ରୁଦ୍ରକେଶଵଲକ୍ଷ୍ମାଙ୍ଗୋ ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସମନ୍ଵିତଃ

ଦକ୍ଷିଣରେ ଶୂଳ ଓ ରଷ୍ଟି ଧରିଛନ୍ତି, ପାଦରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଅଛି । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚୁଡ଼ା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଗୌରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ।

ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଵେଦପାଣିଶ୍ଚାଶ୍ଵଶିରା ହରିଃ। ଵାମପାଦୋ ଧୃତଃ ଶେଷେ ଦକ୍ଷିଣଃ କୂର୍ମ୍ମପୃଷ୍ଠଗଃ

ହରି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ବେଦ ଧରିଛନ୍ତି, ଅଶ୍ୱ ମୁଣ୍ଡ ଅଛି । ବାମ ପାଦ ଶେଷ ଉପରେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ କୂର୍ମ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଅଛି ।

ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ଦ୍ଵିବାହୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାମୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଶ୍ରିଯା ସହ। ଵିଷ୍ଵକ୍‌ସେନଶ୍ଚକ୍ରଗଦୀ ହଲୀ ଶଙ୍ଖୀ ହରେର୍ଗଣଃ

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦୁଇ ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ବାମ ଉପରେ ଶ୍ରୀ ସହିତ । ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଚକ୍ର, ଗଦା, ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗଣରେ ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଚଣ୍ଡୀ ଵିଂଶତିବାହୁଃ ସ୍ଯାଦ୍‌ବିଭ୍ରତୀ ଦକ୍ଷିଣୈଃ କରଃ। ଶୂଲାସିଶକ୍ତିଚକ୍ରାଣି ପାଶଂ ଖେଟାଯୁଧାଭଯମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ — ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ ଟି ହାତ ସହିତ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, କଟାର, ଭାଲ, ଚକ୍ର, ଫାସ, ଢାଲ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭୟ ହରଣ କରିବା ମୁଦ୍ରା ରହିଥାଏ।

ଡମରୁଂ ଶକ୍ତିକାଂ ଵାମୈର୍ନ୍ନାଗପାଶଞ୍ଚ ଖେଟକମ୍। କୁଠାରାଙ୍କୁଶଚାପାଂଶ୍ଚ ଘଣ୍ଟାଧ୍ଵଜଗଦାଂସ୍ତଥା

ତାଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ଡମରୁ, ଶକ୍ତି, ସାପ ଫାସ, ଢାଲ, କୁଟାର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁ, ଘଣ୍ଟି, ପତାକା ଏବଂ ଗଦା ଧରିଥାଏ।

ଆଦର୍ଶମୁଦ୍‌ଗରାନ୍ ହସ୍ତୈଶ୍ଚଣ୍ଡୀ ଵା ଦଶବାହୁକା। ତଦଧୋ ମହିଷଶ୍ଛିନ୍ନମୂର୍ଦ୍ଧା ପାତିତମସ୍ତକଃ

ଦଶ ହାତ ଥିବା ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଆଇନା ଏବଂ ମୁଠା ଧରିଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ତାଙ୍କ ତଳେ ମହିଷ ଦାନବର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇ ପଡିଛି।

ଶସ୍ତ୍ରୋଦ୍ଯତକରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦ୍‌ଗ୍ରୀଵାସମ୍ଭଵଃ ପୁମାନ୍। ଶୂଲହସ୍ତୋ ଵମଦ୍ରକ୍ତୋ ରକ୍ତସ୍ରଙ୍‌ମୂର୍ଦ୍ଧଜେକ୍ଷଣଃ

ଦାନବର ଗଳାରୁ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ପୁରୁଷ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆସୁଛି; ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛି, ରକ୍ତ ବହୁଛି, ରକ୍ତ ମାଳା, ରକ୍ତ ଚୁଲ୍ ଏବଂ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରହିଛି।

ସିହେନାସ୍ଵାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ପାଶବଦ୍ଧୋ ଗଲେ ଭୃଶମ୍। ଯାମ୍ଯାଙ୍ଘ୍ନ୍ଯାକ୍ରାନ୍ତସିହା ଚ ସଵ୍ଯାଙଘ୍ନିର୍ନୀଚଗାସୁରେ

ମହିଷଟି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଉଛି, ଗଳାରେ ଫାସ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି; ସିଂହଟି ଯାମ୍ୟାଙ୍କର ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇଛି, ଦାନବଟି ତଳେ ପଡିଛି।

ଚଣ୍ଡିକେଯଂ ତ୍ରିନେତ୍ରା ଚ ସଶସ୍ତ୍ରା ରିପୁମର୍ଦ୍ଦନୀ। ନଵପଦ୍ମାତ୍ମକେ ସ୍ଥାନେ ପୂଜ୍ଯା ଦୁର୍ଗା ସ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିତଃ

ଏହି ଚଣ୍ଡିକା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା, ନବ ପଦ୍ମ ଆକାର ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଗା ରୂପରେ ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥେନ୍ଦ୍ରାଦୌ ନଵତତ୍ତ୍ଵାତ୍ମଭିଃ କ୍ରମାତ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜୈକା ତୁ ଦକ୍ଷେ ମୁଣ୍ଡଂ ଚ ଖେଟକମ୍

ଆରମ୍ଭରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ, କ୍ରମରେ ନବ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ; ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ହାତ ଥିବା ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଢାଲ ଧରିଥାଏ।

ଆଦର୍ଶତର୍ଜନୀଚାପଂ ଧ୍ଵଜଂ ଡମରୁକଂ ତଥା। ପାଶଂ ଵାମେ ବିଭ୍ରତୀ ଚ ଶକ୍ତିମୁଦ୍ଗରଶୂଲକମ୍

ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଆଇନା, ଭୟ ଦେଉଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି, ଧନୁ, ପତାକା, ଡମରୁ, ଫାସ ଧରିଥାଏ; ଶକ୍ତି, ମୁଠା ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥାଏ।

ଵଜ୍ରଖଡ୍‌ଗାଙ୍କୁଶଶରାନ୍ ଚକ୍ରନ୍ଦେଵୀ ଶଲାକଯା। ଏତୈରେଵାଯୁଧୈର୍ଯୁକ୍ତା ଶେଷାଃ ଷୋଡଶବାହୁକାଃ

ଦେବୀ ବଜ୍ର, କଟାର, ଅଙ୍କୁଶ, ବାଣ, ଚକ୍ର ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସହିତ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡିକ ଷୋଳ ହାତ ଥିବା।

ଡମରୁଂ ତର୍ଜନୀଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରୁଦ୍ରଚଣ୍ଡାଦଯୋ ନଵ। ରୁଦ୍ରଚଣ୍ଡା ପ୍ରଚଣ୍ଡା ଚ ଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା ଚଣ୍ଡନାଯିକା

ଡମରୁ ଏବଂ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାଡି, ରୁଦ୍ରଚଣ୍ଡା ଓ ଅନ୍ୟ ନଅ ଦେବୀ — ରୁଦ୍ରଚଣ୍ଡା, ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, ଚଣ୍ଡନାୟିକା।

ଚଣ୍ଡା ଚଣ୍ଡଵତୀ ଚୈଵ ଚଣ୍ଡରୂପାତିଚଣ୍ଡିକା। ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡା ଚ ମଧ୍ଯସ୍ଥା ରୋଚନାଭାରୁଣାସିତା

ଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡବତୀ, ଚଣ୍ଡରୂପା, ଅତିଚଣ୍ଡିକା, ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡା, ମଧ୍ୟରେ ରୋଚନା, ଭାରୁଣୀ ଏବଂ ଅସିତା।

ନୀଲା ଶୁକ୍ଲା ଧୂମ୍ରିକା ଚ ପୀତା ଶ୍ଵେତା ଚସିହଗାଃ। ମହୀଷୋଥ ପୁମାନ୍ ଶସ୍ତ୍ରୀ ତତ୍‌କଚଗ୍ରହମୁଷ୍ଟିକାଃ

ନୀଳା, ଶୁକ୍ଳା, ଧୂମ୍ରିକା, ପୀତା, ଶ୍ୱେତା ଏବଂ ସିଂହରେ ଚଢିଥିବା; ମହିଷ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷ ଦାନବର କେଶ ଏବଂ ମୁଠି ଧରିଛନ୍ତି।

ଆଲୀଢା ନଵ ଦୁର୍ଗାଃ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ଥାପ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଦିଵୃଦ୍ଧଯେ। ତଥା ଗୌରୀ ଚଣ୍ଡିକାଦ୍ଯା କୁଣ୍ଢ୍ଯକ୍ଷରରଦାଗ୍ନିଧୃକ୍

ନବ ଦୁର୍ଗା ଆଳୀଢ଼ ଭଙ୍ଗୀରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିସ୍ଥାପିତ; ଏଭଳି ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁଣ୍ଡ, ମାଳା ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଧରିଥାଏ।

ସୈଵ ସ୍ମ୍ଭା ଵନେ ସିଦ୍ଧାଽଗ୍ନିହୀନା ଲଲିତା ତଥା। ସ୍କନ୍ଧମୂର୍ଦ୍ଧକରା ଵାମେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଧୃତଦର୍ପ୍ପଣା

ସେ ନିଜେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଦ୍ଧା, ଅଗ୍ନି ବିନା ଲଳିତା; ବାମ ହାତ କାନ୍ଧରେ ରଖିଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଆଇନା ଧରିଥିବା।

ଯାମ୍ଯେ ଫଲାଞ୍ଜଲିହସ୍ତା ସୌଭାଗ୍ଯା ତତ୍ର ଚୋର୍ଧ୍ଵିକା। ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯାମ୍ଯକରାମ୍ଭୋଜା ଵାମେ ଶ୍ରୀଫଲସଂଯୁତା

ଯାମ୍ୟ ଦିଗରେ ଫଳ ନେଇ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ସୌଭାଗ୍ୟା ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯାମ୍ୟ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ଫଳ ଧରିଛନ୍ତି।

ପୁସ୍ତାକ୍ଷମାଲିକାହସ୍ତା ଵୀଣାହସ୍ତା ସରସ୍ଵତୀ। ହୁମ୍ଭାବ୍ଜହସ୍ତା ଶ୍ଵେତାଭା ମକରୋପରି ଜାହ୍ନଵୀ

ସରସ୍ୱତୀ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ମାଳା, ବୀଣା ଧରିଛନ୍ତି; ଶ୍ୱେତା ଧଳା ଚମକୁଛନ୍ତି, ମାନେ ଲୋଟସ୍ ଧରି ମକର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଜାହ୍ନବୀ ରୂପରେ।