ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ନରସିଂହୋ ଵିଵୃତ୍ତାସ୍ଯୋ ଵାମୋରୁକ୍ଷତଦାନଵଃ । ତଦ୍ଵକ୍ଷୋ ଦାରଯନ୍ମାଲୀ ସ୍ଫୁରଚ୍ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ

ନୃସିଂହ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ବାମ ଉରୁ ଉପରେ ଦାନବକୁ ଫାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି; ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଛତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡୀ ଵାମନଃ ସ୍ଯାଦଥଵା ସ୍ଯାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ରାମଶ୍ଚାପେଷୁହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ଖଡ୍ଗୀ ପରସୁନାନ୍ଵିତଃ

ବାମନ ଛତା ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚାରି ହସ୍ତ ଥାଇପାରନ୍ତି; ରାମ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତଳୱାର ଓ କୁହାଡ଼ି ସହିତ।

ରାମଶ୍ଚାପୀ ଶରୀ ଖଡ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖୀ ଵା ଦ୍ଵିଭୂଜଃ ସ୍ମୃତଃ। ଗଦାଲାଙ୍ଗଲଧାରୀ ଚ ରାମୋ ଵାଥ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର, ଶଂଖ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିହସ୍ତୀ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ; ଗଦା ଓ ହଳ ଧାରଣ କରିଥିବା କିମ୍ବା ଚାରି ହସ୍ତ ଥିବା ଭାବେ।

ଵାମୋର୍ଧ୍ଵେ ଲାଙ୍ଗଲଂ ଦଦ୍ଯାଦଧଃ ଶଙ୍ଖଂ ସୁଶୋଭନମ୍। ମୁଷଲଂ ଦକ୍ଷିଣୋର୍ଧ୍ଵେ ତୁ ଚକ୍ରଞ୍ଚାଧଃ ସୁଶୋଭନମ୍

ବାମ ଉପରେ ହଳ ରଖିବା ଉଚିତ, ତଳେ ଶୋଭାମୟ ଶଂଖ; ଡାହାଣ ଉପରେ ମୁଷଳ ଓ ତଳେ ଶୋଭାମୟ ଚକ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।

ଧନୁସ୍ତୃଣାନ୍ଵିତଃ କଲ୍କୀ ମ୍ଲେଚ୍ଛୋତ୍ସାଦକରୋଦ୍ଵିଜଃ। ଅଥଵାଶ୍ଵସ୍ଥିତଃ ଖଙ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଶରାନ୍ଵିତଃ

କଳ୍କି, ଘାସ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ; କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସି, ତଳୱାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲକ୍ଷଣଂ ଵାସୁଦେଵାଦିନଵକସ୍ଯ ଵଦାମି ତେ। ଦକ୍ଷିଣୋର୍ଧ୍ଵେ ଗଦା ଵାମେ ଵାମୋର୍ଧ୍ଵେ ଚକ୍ରମୁତ୍ତମମ୍

ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ନଉଟି ରୂପର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି । ଦକ୍ଷିଣ ଉପରେ ଗଦା ଓ ବାମ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକ୍ର ରହିଛି ।

ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ପାର୍ଶ୍ଵଗୌ ନିତ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵୋସ୍ତି ପୂର୍ଵଵତ୍। ଶଙ୍ଖୀ ସ ଵରଦୋ ଵାଥ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵା ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର ସଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ବାସୁଦେବ ପୂର୍ବର ଭଳି ଅଛନ୍ତି । ସେ ଶଂଖ ଓ ଦାନ ଦେବା ମୁଦ୍ରା ଧରିଛନ୍ତି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ହାତ ଥାଇପାରେ ।

ଲାଙ୍ଗଲୀ ମୁଷଲୀ ରାମୋ ଗଦାପଦ୍ମଧରଃ ସ୍ମୃତଃ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଵଜ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଵାମେ ଧନୁଃ କରେ

ରାମଙ୍କୁ ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ମୁଷଳ ଧରିଥିବା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ବଜ୍ର, ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଧନୁ ଧରିଛନ୍ତି ।

ଗଦାନାଭ୍ଯାଵୃତଃ ଗ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵା ଧନୁଃ ଶରୀ। ଚତୁର୍ଭୁଜୋନିରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ନାରାଯଣୋ ଵିଭୁଃ

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଗଳାକୁ ଗଦା ଘେରି ରହିଛି, କିମ୍ବା ସେ ଧନୁ ଓ ଶର ଧରିଛନ୍ତି । ଅନିରୁଦ୍ଧ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ।

ଚତୁର୍ମୁଖଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵାହୁର୍ବ୍ବୃହଜ୍ଜଠରମଣ୍ଡଲଃ। ଲମ୍ବକୂର୍ଚ୍ଚେ ଜଟାଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସାଗ୍ରଵାହନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ଉଠା ଉଡ଼ା ଗୋଟିଏ ଚୁଡ଼ା ଅଛି । ସେ ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଚାକ୍ଷସୂତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ରୁଵୋ ଵାମେ ତୁ କୁଣ୍ଡିକା। ଆଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀ ସରସ୍ଵତୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଵାମଦକ୍ଷିଣେ

ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର କିମ୍ବା ଚମଚ ଓ ବାମ ହାତରେ କୁଣ୍ଡିକା ରହିଛି । ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଵିଷ୍ଣୁରଷ୍ଟଭୁଜସ୍ତାର୍କ୍ଷେ କରେ ଖଡ୍ଗସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ଗଦା ଶରଶ୍ଚ ଵରଦୋ ଵାମେ କାର୍ମୁକଖେଟକେ

ବିଷ୍ଣୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତଳୱାର ଓ ବାମ ହାତରେ ଗଦା, ଶର, ଦାନ ଦେବା ମୁଦ୍ରା, ଧନୁ ଓ ଢାଲ ରହିଛି ।

ଚକ୍ରଶଙ୍ଖୌ ଚତୁର୍ବାହୁର୍ନ୍ନରସିଂହଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରୋ ଵାପି ଵିଦାରିତମହାସୁରଃ

ନରସିଂହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି । କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ବଡ଼ ଦେମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଚତୁର୍ବାହୁର୍ଵରାହସ୍ତୁ ଶେଷୁଃ ପାଣିତଲେ ଧୃତଃ। ଧାରଯନ୍ ବାହୁନା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵାମେନ କମଲାଧରଃ

ବରାହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଶେଷକୁ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି । ଏକ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି ।

ପାଦଲଗ୍ନା ଧରା କାର୍ଯ୍ଯା ପଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେ ଅଷ୍ଟଵାହୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ

ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଦ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି । ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି ।

ଚକ୍ରଂ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ମୁଷଲଂ ଅଙ୍କୁଶଂ ଵାମକେ କରେ। ଶଙ୍କଶାର୍ଙ୍ଗଗଦାପାଶାନ୍ ପଦ୍ମଵୀଣାସମନ୍ଵିତେ

ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ମୁଷଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ରହିଛି । ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ କାର୍ଯ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵରୂପୋଽଥ ଦକ୍ଷିଣେ। ମୁଦ୍ଗରଂ ଚ ତଥା ପାଶଂ ଶକ୍ତିଶୂଲଂ ଶରଂ କରେ

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି । ହାତରେ ମୁଦଗର, ପାଶ, ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଶର ରହିଛି ।

ଵାମେ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଞ୍ଚ ଗଦାଂ ପାଶଂ ଚ ତୋମରମ୍। ଲାଙ୍ଗଲଂ ପରଶୁଂ ଦଣ୍ଡଂ ଛୁରିକାଂ ଚର୍ମ୍ମକ୍ଷେପଣମ୍

ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ ଓ ଟୋମର ରହିଛି । ଲାଙ୍ଗଳ, ପରଶୁ, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରି ଓ ଫେଙ୍ଗିବା ଢାଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଵିଂଶଦ୍‌ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଥୋଥ ଵାମକେ। ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେନ ଶଯିତୋ ଜଲଶାଯ୍ଯପି

ସେ ବିଶ୍ ହାତ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଅଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମରେ ଉଭୟରେ ଉପସ୍ଥିତ । ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି ।

ଶ୍ରିଯା ଧୃତୈକଚରଣୋ ଵିମଲାଦ୍ଯାଭିରୀଡିତଃ। ନାଭିପଦ୍ମଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ହରିଶଙ୍କରକୋ ହରିଃ

ଶ୍ରୀ ଏକ ପାଦକୁ ଧରିଛନ୍ତି, ବିମଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି । ହରିଙ୍କ ନାଭିରେ ପଦ୍ମ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଅଛି, ସେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଦୁଇଁ ।

ଶୂଲର୍ଷ୍ଟିଧାରୀ ଦକ୍ଷେ ଚ ଗଦାଚକ୍ରଧରୋ ପଦେ। ରୁଦ୍ରକେଶଵଲକ୍ଷ୍ମାଙ୍ଗୋ ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସମନ୍ଵିତଃ

ଦକ୍ଷିଣରେ ଶୂଳ ଓ ରଷ୍ଟି ଧରିଛନ୍ତି, ପାଦରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଅଛି । ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚୁଡ଼ା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଗୌରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ।

ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଵେଦପାଣିଶ୍ଚାଶ୍ଵଶିରା ହରିଃ। ଵାମପାଦୋ ଧୃତଃ ଶେଷେ ଦକ୍ଷିଣଃ କୂର୍ମ୍ମପୃଷ୍ଠଗଃ

ହରି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ବେଦ ଧରିଛନ୍ତି, ଅଶ୍ୱ ମୁଣ୍ଡ ଅଛି । ବାମ ପାଦ ଶେଷ ଉପରେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ କୂର୍ମ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଅଛି ।

ଦତ୍ତାତ୍ରେଯୋ ଦ୍ଵିବାହୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାମୋତ୍ସଙ୍ଗେ ଶ୍ରିଯା ସହ। ଵିଷ୍ଵକ୍‌ସେନଶ୍ଚକ୍ରଗଦୀ ହଲୀ ଶଙ୍ଖୀ ହରେର୍ଗଣଃ

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦୁଇ ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ବାମ ଉପରେ ଶ୍ରୀ ସହିତ । ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଚକ୍ର, ଗଦା, ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗଣରେ ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଚଣ୍ଡୀ ଵିଂଶତିବାହୁଃ ସ୍ଯାଦ୍‌ବିଭ୍ରତୀ ଦକ୍ଷିଣୈଃ କରଃ। ଶୂଲାସିଶକ୍ତିଚକ୍ରାଣି ପାଶଂ ଖେଟାଯୁଧାଭଯମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ — ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ ଟି ହାତ ସହିତ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, କଟାର, ଭାଲ, ଚକ୍ର, ଫାସ, ଢାଲ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭୟ ହରଣ କରିବା ମୁଦ୍ରା ରହିଥାଏ।

ଡମରୁଂ ଶକ୍ତିକାଂ ଵାମୈର୍ନ୍ନାଗପାଶଞ୍ଚ ଖେଟକମ୍। କୁଠାରାଙ୍କୁଶଚାପାଂଶ୍ଚ ଘଣ୍ଟାଧ୍ଵଜଗଦାଂସ୍ତଥା

ତାଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ଡମରୁ, ଶକ୍ତି, ସାପ ଫାସ, ଢାଲ, କୁଟାର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁ, ଘଣ୍ଟି, ପତାକା ଏବଂ ଗଦା ଧରିଥାଏ।

ଆଦର୍ଶମୁଦ୍‌ଗରାନ୍ ହସ୍ତୈଶ୍ଚଣ୍ଡୀ ଵା ଦଶବାହୁକା। ତଦଧୋ ମହିଷଶ୍ଛିନ୍ନମୂର୍ଦ୍ଧା ପାତିତମସ୍ତକଃ

ଦଶ ହାତ ଥିବା ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଆଇନା ଏବଂ ମୁଠା ଧରିଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ତାଙ୍କ ତଳେ ମହିଷ ଦାନବର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇ ପଡିଛି।

ଶସ୍ତ୍ରୋଦ୍ଯତକରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦ୍‌ଗ୍ରୀଵାସମ୍ଭଵଃ ପୁମାନ୍। ଶୂଲହସ୍ତୋ ଵମଦ୍ରକ୍ତୋ ରକ୍ତସ୍ରଙ୍‌ମୂର୍ଦ୍ଧଜେକ୍ଷଣଃ

ଦାନବର ଗଳାରୁ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ପୁରୁଷ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆସୁଛି; ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛି, ରକ୍ତ ବହୁଛି, ରକ୍ତ ମାଳା, ରକ୍ତ ଚୁଲ୍ ଏବଂ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରହିଛି।

ସିହେନାସ୍ଵାଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ପାଶବଦ୍ଧୋ ଗଲେ ଭୃଶମ୍। ଯାମ୍ଯାଙ୍ଘ୍ନ୍ଯାକ୍ରାନ୍ତସିହା ଚ ସଵ୍ଯାଙଘ୍ନିର୍ନୀଚଗାସୁରେ

ମହିଷଟି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଉଛି, ଗଳାରେ ଫାସ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି; ସିଂହଟି ଯାମ୍ୟାଙ୍କର ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇଛି, ଦାନବଟି ତଳେ ପଡିଛି।

ଚଣ୍ଡିକେଯଂ ତ୍ରିନେତ୍ରା ଚ ସଶସ୍ତ୍ରା ରିପୁମର୍ଦ୍ଦନୀ। ନଵପଦ୍ମାତ୍ମକେ ସ୍ଥାନେ ପୂଜ୍ଯା ଦୁର୍ଗା ସ୍ଵମୂର୍ତ୍ତିତଃ

ଏହି ଚଣ୍ଡିକା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା, ନବ ପଦ୍ମ ଆକାର ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଗା ରୂପରେ ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।