ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସୁରେଶୋର୍ଯବ୍ଜଶଙ୍ଖାଢ୍ଯଃ ଶ୍ରୀଗଦୀ ପୁରୁପୋତ୍ତମଃ। ଅଧୋକ୍ଷଜଃ ପଦ୍ମଗଦୀ ଶଙଖୀ ଚକ୍ରୀ ଚ ପାତୁ ଵଃ

ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମୟ ଗଦାଧାରୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଅଧୋକ୍ଷଜ, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ତୁମମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଦେଵୋ ନୃସିଂହଶ୍ଚକ୍ରାବ୍ଜଗଦାଶଙ୍ଖୀ ନମାମି ତମ୍। ଅଚ୍ଯୁତଃ ଶ୍ରୀଗଦୀ ପଦ୍ମୀ ଚକ୍ରୀ ଶଙ୍ଖୀ ଚ ପାତୁ ଵଃ

ଦେବ ନୃସିଂହ, ଯିଏ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠିକୁ ଶିର ନମାଏ; ଅଚ୍ୟୁତ, ଶ୍ରୀମୟ ଗଦାଧାରୀ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରି, ତୁମମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ବାଲରୂପୀ ଶଙ୍ଖଗଦୀ ଉପେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରପଦ୍ମ୍ଯପି। ଜନାର୍ଦ୍ଦନଃ ପଦ୍ମ ଚକ୍ରୀ ଶଙ୍ଖଧାରୀ ଗଦାଧରଃ

ଶିଶୁ ରୂପରେ, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖୀପଦ୍ମୀ ଚ ଚକ୍ରୀ ଚହରିଃ କୌମୋଦକୀଧରଃ। କୃଷ୍ଣଃ ଶଙ୍ଖୀ ଗଦୀ ପଦ୍ମୀ ଚକ୍ରୀ ମେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦଃ

ହରି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ, ଶଂଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିର୍ଵାସୁଦେଵସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସଙ୍କର୍ପଣୋଭଵତ୍। ସଙ୍କର୍ପଣାଚ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଦନିରୁଦ୍ଧକଃ

ବାସୁଦେବ ଆଦି ରୂପ; ସେଠାରୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସଙ୍କର୍ଷଣରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହେଲେ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

କେଶଵାଦିପ୍ରଭେଦେନ ଏକୈକସ୍ଯ ତ୍ରିଧା କ୍ରମାତ୍। ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରକଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶାତିମୂର୍ତ୍ତିମତ୍

କେଶବ ଆଦି ଭେଦରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣା ତିନିପ୍ରକାରରେ ଅନୁକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି; ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଚବିଶିଟି ରୂପ ଅଛି।

ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ନିର୍ମଲଃ ସର୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଯେଉଁଠି ଏହିକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଦଶାଵତାରଂ ମତ୍ସ୍ଯାଦିଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ। ମତ୍ସ୍ଯାକାରସ୍ତୁ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ କୂର୍ମଃ କୂର୍ମ୍ମାକୃତିର୍ଭଵେତ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶାବତାରର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ଯାହା ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ମତ୍ସ୍ୟ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କୂର୍ମ କୂର୍ମ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।

ନରାଙ୍ଗୋ ଵାଥ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୌ ଭୂଵରାହୌ ଗଦାଦିଭୃତ୍। ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମକେ ଶଙ୍‌ଖଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵା ପଦ୍ମମେଵ ଵା

ବରାହ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଡାହାଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶଂଖ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀର୍ଵାମକୂର୍ପ୍ପରସ୍ଥା ତୁ କ୍ଷ୍ମାନନ୍ତୌ ଚରଣାନୁଗୌ। ଵରାହସ୍ଥାପନାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଭଵାବ୍ଧିତରଣଂ ଭଵେତ୍

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ବାମ କୂର୍ମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଭୂମିକୁ ଦୁଇ ପାଦ ତଳେ; ବରାହଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନା କଲେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଯାଏ।

ନରସିଂହୋ ଵିଵୃତ୍ତାସ୍ଯୋ ଵାମୋରୁକ୍ଷତଦାନଵଃ । ତଦ୍ଵକ୍ଷୋ ଦାରଯନ୍ମାଲୀ ସ୍ଫୁରଚ୍ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ

ନୃସିଂହ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ବାମ ଉରୁ ଉପରେ ଦାନବକୁ ଫାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି; ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଛତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡୀ ଵାମନଃ ସ୍ଯାଦଥଵା ସ୍ଯାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ରାମଶ୍ଚାପେଷୁହସ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ଖଡ୍ଗୀ ପରସୁନାନ୍ଵିତଃ

ବାମନ ଛତା ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚାରି ହସ୍ତ ଥାଇପାରନ୍ତି; ରାମ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତଳୱାର ଓ କୁହାଡ଼ି ସହିତ।

ରାମଶ୍ଚାପୀ ଶରୀ ଖଡ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖୀ ଵା ଦ୍ଵିଭୂଜଃ ସ୍ମୃତଃ। ଗଦାଲାଙ୍ଗଲଧାରୀ ଚ ରାମୋ ଵାଥ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର, ଶଂଖ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିହସ୍ତୀ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ; ଗଦା ଓ ହଳ ଧାରଣ କରିଥିବା କିମ୍ବା ଚାରି ହସ୍ତ ଥିବା ଭାବେ।

ଵାମୋର୍ଧ୍ଵେ ଲାଙ୍ଗଲଂ ଦଦ୍ଯାଦଧଃ ଶଙ୍ଖଂ ସୁଶୋଭନମ୍। ମୁଷଲଂ ଦକ୍ଷିଣୋର୍ଧ୍ଵେ ତୁ ଚକ୍ରଞ୍ଚାଧଃ ସୁଶୋଭନମ୍

ବାମ ଉପରେ ହଳ ରଖିବା ଉଚିତ, ତଳେ ଶୋଭାମୟ ଶଂଖ; ଡାହାଣ ଉପରେ ମୁଷଳ ଓ ତଳେ ଶୋଭାମୟ ଚକ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।

ଧନୁସ୍ତୃଣାନ୍ଵିତଃ କଲ୍କୀ ମ୍ଲେଚ୍ଛୋତ୍ସାଦକରୋଦ୍ଵିଜଃ। ଅଥଵାଶ୍ଵସ୍ଥିତଃ ଖଙ୍ଗୀ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଶରାନ୍ଵିତଃ

କଳ୍କି, ଘାସ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ; କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସି, ତଳୱାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲକ୍ଷଣଂ ଵାସୁଦେଵାଦିନଵକସ୍ଯ ଵଦାମି ତେ। ଦକ୍ଷିଣୋର୍ଧ୍ଵେ ଗଦା ଵାମେ ଵାମୋର୍ଧ୍ଵେ ଚକ୍ରମୁତ୍ତମମ୍

ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ନଉଟି ରୂପର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି । ଦକ୍ଷିଣ ଉପରେ ଗଦା ଓ ବାମ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚକ୍ର ରହିଛି ।

ବ୍ରହ୍ମେଶୌ ପାର୍ଶ୍ଵଗୌ ନିତ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵୋସ୍ତି ପୂର୍ଵଵତ୍। ଶଙ୍ଖୀ ସ ଵରଦୋ ଵାଥ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵା ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର ସଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ବାସୁଦେବ ପୂର୍ବର ଭଳି ଅଛନ୍ତି । ସେ ଶଂଖ ଓ ଦାନ ଦେବା ମୁଦ୍ରା ଧରିଛନ୍ତି, ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ହାତ ଥାଇପାରେ ।

ଲାଙ୍ଗଲୀ ମୁଷଲୀ ରାମୋ ଗଦାପଦ୍ମଧରଃ ସ୍ମୃତଃ। ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଵଜ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଵାମେ ଧନୁଃ କରେ

ରାମଙ୍କୁ ଲାଙ୍ଗଳ ଓ ମୁଷଳ ଧରିଥିବା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ବଜ୍ର, ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଧନୁ ଧରିଛନ୍ତି ।

ଗଦାନାଭ୍ଯାଵୃତଃ ଗ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵା ଧନୁଃ ଶରୀ। ଚତୁର୍ଭୁଜୋନିରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ନାରାଯଣୋ ଵିଭୁଃ

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଗଳାକୁ ଗଦା ଘେରି ରହିଛି, କିମ୍ବା ସେ ଧନୁ ଓ ଶର ଧରିଛନ୍ତି । ଅନିରୁଦ୍ଧ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ।

ଚତୁର୍ମୁଖଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵାହୁର୍ବ୍ବୃହଜ୍ଜଠରମଣ୍ଡଲଃ। ଲମ୍ବକୂର୍ଚ୍ଚେ ଜଟାଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସାଗ୍ରଵାହନଃ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଟି ମୁହଁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଅଛି, ତାଙ୍କର ଉଠା ଉଡ଼ା ଗୋଟିଏ ଚୁଡ଼ା ଅଛି । ସେ ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଚାକ୍ଷସୂତ୍ରଞ୍ଚ ସ୍ରୁଵୋ ଵାମେ ତୁ କୁଣ୍ଡିକା। ଆଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀ ସରସ୍ଵତୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଵାମଦକ୍ଷିଣେ

ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର କିମ୍ବା ଚମଚ ଓ ବାମ ହାତରେ କୁଣ୍ଡିକା ରହିଛି । ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ।

ଵିଷ୍ଣୁରଷ୍ଟଭୁଜସ୍ତାର୍କ୍ଷେ କରେ ଖଡ୍ଗସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ଗଦା ଶରଶ୍ଚ ଵରଦୋ ଵାମେ କାର୍ମୁକଖେଟକେ

ବିଷ୍ଣୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତଳୱାର ଓ ବାମ ହାତରେ ଗଦା, ଶର, ଦାନ ଦେବା ମୁଦ୍ରା, ଧନୁ ଓ ଢାଲ ରହିଛି ।

ଚକ୍ରଶଙ୍ଖୌ ଚତୁର୍ବାହୁର୍ନ୍ନରସିଂହଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ। ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରୋ ଵାପି ଵିଦାରିତମହାସୁରଃ

ନରସିଂହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି । କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ବଡ଼ ଦେମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଚତୁର୍ବାହୁର୍ଵରାହସ୍ତୁ ଶେଷୁଃ ପାଣିତଲେ ଧୃତଃ। ଧାରଯନ୍ ବାହୁନା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଵାମେନ କମଲାଧରଃ

ବରାହ ଚାରି ହାତରେ ଅଛନ୍ତି, ଶେଷକୁ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି । ଏକ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି ।

ପାଦଲଗ୍ନା ଧରା କାର୍ଯ୍ଯା ପଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେ ଅଷ୍ଟଵାହୁସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ

ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଦ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି । ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି ।

ଚକ୍ରଂ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ମୁଷଲଂ ଅଙ୍କୁଶଂ ଵାମକେ କରେ। ଶଙ୍କଶାର୍ଙ୍ଗଗଦାପାଶାନ୍ ପଦ୍ମଵୀଣାସମନ୍ଵିତେ

ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ମୁଷଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ରହିଛି । ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ କାର୍ଯ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵରୂପୋଽଥ ଦକ୍ଷିଣେ। ମୁଦ୍ଗରଂ ଚ ତଥା ପାଶଂ ଶକ୍ତିଶୂଲଂ ଶରଂ କରେ

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି । ହାତରେ ମୁଦଗର, ପାଶ, ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଶର ରହିଛି ।

ଵାମେ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଞ୍ଚ ଗଦାଂ ପାଶଂ ଚ ତୋମରମ୍। ଲାଙ୍ଗଲଂ ପରଶୁଂ ଦଣ୍ଡଂ ଛୁରିକାଂ ଚର୍ମ୍ମକ୍ଷେପଣମ୍

ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁ, ଗଦା, ପାଶ ଓ ଟୋମର ରହିଛି । ଲାଙ୍ଗଳ, ପରଶୁ, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରି ଓ ଫେଙ୍ଗିବା ଢାଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଵିଂଶଦ୍‌ବାହୁଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଥୋଥ ଵାମକେ। ତ୍ରିନେତ୍ରୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେନ ଶଯିତୋ ଜଲଶାଯ୍ଯପି

ସେ ବିଶ୍ ହାତ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଅଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମରେ ଉଭୟରେ ଉପସ୍ଥିତ । ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି ।