ପଞ୍ଚଟି ଅବତାର, ମାଛ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହାର ପୂଜା କେବେକି ଚାହିଦା ପାଇଁ, କେବେକି ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବରାହ, ମାନ-ସିଂହ, ଏବଂ ବାମନଙ୍କ ପୂଜା କେବଳ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ହୁଏ। ଏବେ ଚକ୍ର ଆଦି ତିନିଟି ଅବତାରଙ୍କ ସାଲଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ, ନିମ୍ନ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମଧ୍ୟମ ପୂଜା ହେଉଛି ଚିତ୍ର ପୂଜା, ଯାହା ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ବର୍ଗ ଉପରେ କରାଯାଏ; ପ୍ରଣବକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି, ଷଡଂଗକୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ରଖିବା। ଚକ୍ରର ବାହାରେ ତିନିଟି ମୁଦ୍ରା କରି, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବାୟୁ ଗୁଣ୍ଡାଳ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୂଜା। ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ଓ କର୍ତ୍ତା, ନିବାରକଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ବିଷ୍ବକ୍ଷେନା, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଋଗ୍ବେଦ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରଖାଯାଏ, ଅନନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଆଧାର; ଆସନ, ପଦ୍ମ ଓ ତିନିଟି ଚକ୍ର—ଅର୍କ, ବନ୍ଦ୍ର, ଭାଉଭ୍ୟ। ବାରୋଟି କିଲ୍ଲା ଥିବା ଆସନ ଉପରେ ଶିଳା ରଖି ପୂଜା କରିବା; ବିଭିନ୍ନ ଓ ଏକାଠି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ, ଜିତା ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଟିକୁ ପୂଜିବା ଓ ତିନିଟି ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା। ବିଷ୍ବକ୍ଷେନା, ଚକ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବା; ପ୍ରଥମ ସାଲଗ୍ରାମ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇ ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଯଥା, ଶୋଳୋଟି କିଲ୍ଲା ଥିବା ଚକ୍ର ଉପରେ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରିବା; ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ତଳୱାର ଦେଇ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ଧନୁ ଓ ବାଣ ଦେଇ, ଆସନ, ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଇ; ଦ୍ୱାଦଶ କିଲ୍ଲା ଶିଳା ରଖିବା—ଏବେ ତୃତୀୟ ପୂଜା ଶୁଣ। ଅଷ୍ଟ କିଲ୍ଲା ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରି, ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯଥା ପୂଜିବା; ଅଷ୍ଟ କିଲ୍ଲା ଆସନ ଦେଇ, ଶିଳା ରଖିବା। ଏହି ଉପରେ, ଦଶ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜା କରିବା, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଜିତା ସହିତ ଏହିପରି କରିବା। ଏବେ ଭଗବାନ କହିଲେ: ଓମ୍। ଏଠାରେ କେଶବଙ୍କ ରୂପ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା; ନାରାୟଣ, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଚକ୍ର ଦକ୍ଷିଣରେ ରଖିଛନ୍ତି। ତାପରେ, ଗଦାଧାରୀ ମାଧବ, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଗୋବିନ୍ଦ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀଗଦୀ, ପଦ୍ମୀ, ଶଂଖୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଚକ୍ରଧାରୀ; ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଗଦା ସହିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ପଦ୍ମଗଦୀ, ଚକ୍ରୀ, ଶଂଖୀ; ବାମନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପଥ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀଧର, ପଦ୍ମୀ, ଚକ୍ରଶାର୍ଙ୍ଗୀ, ଶଂଖୀ। ପଦ୍ମନାଭ, ବର ଦେଇଥିବା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦାମୋଦର, ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଗଦା, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଗଦା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବସୁଦେବ, ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସଂକର୍ଷଣ, ଗଦା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି—ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ; ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରି, ଗଦାଧାରୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି; ଅଧୋକ୍ଷଜ, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି—ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ନରସିଂହ ଦେବକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଅଚ୍ୟୁତ, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଧାରଣ କରି—ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଶିଶୁ ରୂପରେ, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଜନାର୍ଦନ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ହରି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, କୌମୋଦକୀ ଗଦାବାହାକ; କୃଷ୍ଣ, ଶଂଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି—ମୋତେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବସୁଦେବ ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପ; ତାଙ୍କୁଠାରୁ ସଂକର୍ଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସଂକର୍ଷଣରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ। କେଶବ ଆଦି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନିଟି କ୍ରମରେ; ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷରୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଚବିଶଟି ରୂପକୁ ଧାରଣ କରିଛି। ଏହାକୁ ଯେ କେହି ପଢେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ। ଏବେ ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶ ଅବତାରର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି; ମତ୍ସ୍ୟ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, କୂର୍ମ କଛୁଆ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ବରାହ ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ତିଆରି କରିବା, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି; ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ବାମ ଦିଗରେ ଶଂଖ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ରଖିବା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ କୁର୍ମଙ୍କ ବାମ ଦିଗରେ ରଖିବା, ପୃଥିବୀ ଦୁଇ ପାଦ ତଳେ; ବରାହକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ରାଜ୍ୟ ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ବିପଦ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ନରସିଂହ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି, ଦାନବକୁ ବାମ ଜଘାରେ ଛିଁଦି ଦେଇଥାନ୍ତି; ମାଳା ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବାମନ, ଛତା ଓ ଷ୍ଟାଫ୍ ଧାରଣ କରି, କିମ୍ବା ଚାରି ହାତରେ ରୂପ ଅଛି; ରାମ, ଧନୁ, ତଳୱାର, କୁଲାଡ଼ି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ରାମ ଧନୁ ଓ ବାଣ, ତଳୱାର, ଶଂଖ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ହାତରେ ଧାରଣ କରି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଗଦା ଓ ହଳ ଧାରଣ କରି, କିମ୍ବା ଚାରି ହାତରେ ରୂପ ଅଛି। ଉପର ବାମରେ ହଳ, ତଳେ ଶଂଖ; ଉପର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଦା, ତଳେ ଚକ୍ର ରଖିବା। କଳ୍କି, ତୁଷ ଓ ଧନୁ ସହିତ, ଦ୍ୱିଜ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ନାଶକ; କିମ୍ବା ଘୋଡା ଉପରେ ବସି, ତଳୱାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ବାଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ନବ ରୂପର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ବସୁଦେବ ଆଦି: ଉପର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଦା; ଉପର ବାମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚକ୍ର। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶା ସଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ବସୁଦେବ ପୂର୍ବରୁ ଯଥା; ଶଂଖ ଓ ବର ଦେଇଥିବା ମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ହାତରେ ରୂପ ଅଛି।