ଏକ ପବିତ୍ର ଶିଳ୍ପକଳାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ସୃଷ୍ଟିର ମାନଦଣ୍ଡ ଓ ମାପମାନ। ଏଠି ମୁଖ ବନ୍ଦ ଥିଲେ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ମୁଖ ଖୋଲା ଥିଲେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼ ହେବା ଉଚିତ୍; ନାକର ମୂଳରେ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିର ମାପ ରଖାଯିବା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି। ନାକର ଟିପ୍ରେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତି ରଖିବା ଦରକାର, ଏହା କଦଳୀ ଫୁଲର ନିଆଁ ଦେଖାଯାଏ; ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି, ତିର୍ଯ୍ୟଗତ ଭାବେ ମାପିବା ଦରକାର। ଚକ୍ଷୁର କୋଣ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ ଦୁଇ କୋଣ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଚକ୍ଷୁର ପୁପିଲ୍ ଚକ୍ଷୁର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ, ତିନି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ। ଚକ୍ଷୁର ଚଉଡ଼ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି, ଚକ୍ଷୁ ତଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଭ୍ରୂର ଲାଇନ୍ ଏହି ମାପରେ, ଭ୍ରୂ ଦୁଇଁଟି ସମାନ ହେବା ଚିହ୍ନିତ। ଭ୍ରୂ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଭ୍ରୂର ଲମ୍ବା ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ମୁଣ୍ଡର ପରିଧି ଛତିଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ରଖିବା ଦରକାର। କେଶବ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପରିଧି ଏଠି ଏକତିସ ଆଙ୍ଗୁଠି; ପଞ୍ଚ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦ୍ରୁତ ଗଳା ଥିବା ପାଇଁ ପରିଧି ପୁନଃ ଚଉଡ଼ରେ ମାପିବା ଦରକାର। ଗଳା ଏହାର ଚଉଡ଼ ତିନି ଗୁଣା ଲମ୍ବା, ଏବଂ ଏହାର ଲମ୍ବା ଏଠି ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଗଳା ଲମ୍ବା ତିନି ଗୁଣା ଚଉଡ଼, ଗଳା ଓ ଛାତି ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଏହି ମାପରେ। କନ୍ଧ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି, ତିନି ଭାଗ ଓ ଚିହ୍ନ, ଶୁଭ୍ ଚିହ୍ନ; ବାହୁରେ ସାତି ଯୋଡ଼, ଫୋରାର୍ମ ଏକ ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଲମ୍ବା ରଖିବା ଚିହ୍ନିତ। ବାହୁ ଓ ଫୋରାର୍ମ ତିନି ଭାଗର ଚଉଡ଼, ଆର୍ମ ଷ୍ଟେମ୍ ଉପରେ ପରିଧି ନଉ ଭାଗରେ ମାପିବା ଦରକାର। ଫୋରାର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଠି, ହାତରେ ପରିଧି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି; ହାତର ଚଉଡ଼ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଲମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି, ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଇଣ୍ଡେକ୍ସ ଓ ରିଙ୍ଗ ଆଙ୍ଗୁଠି ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି କମ୍ ରଖିବା ଦରକାର; ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଥମ୍ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି। ଥମ୍ରେ ଦୁଇ ଯୋଡ଼, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ତିନି ଯୋଡ଼; ଯୋଡ଼ ଉପରେ ନଖର ମାପ ଦିଆଯିବା ଦରକାର। ଛାତି ଏବଂ ଉଦର ମାପ ସମାନ; ନାବିର ଡାୟାମିଟର ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଏକ ତାଳା ମାପରେ; ନାବି ମଧ୍ୟର ପରିଧି ବିରାଳିଶ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଉରୋଦ୍ବୟ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ଏକ ତାଳା; ନିପଲ୍ ଯବ ଦାଣା ଭଳି, ଆରିଓଲା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଛାତି ଉପରେ ବନ୍ଧା ଚଉଡ଼ ଚଉଷଠି ଆଙ୍ଗୁଠି; ଚାରି ମୁଖ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ତଳର ବନ୍ଧା ଏହି ଭଳି। କମର ରଖିବା ଚଉଵାଞ୍ଚା ଆଙ୍ଗୁଠି; ଉରୁର ମୂଳ ଚଉଡ଼ ବାରହ ଆଙ୍ଗୁଠି; ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଉପରେ ବେଶି, ତଳ ଅଂଶ ଗ୍ରାଡ଼ୁଆଲି କମ୍; ଗୁଡ଼ିକୁ ପରିଧି ଏଠି ଏଠି ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତିନି ଗୁଣା। ପିଣ୍ଡି ମଧ୍ୟର ଚଉଡ଼ ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି; ପରିଧି ତିନି ଗୁଣା, ଶେଷ ଅଂଶ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼; ପରିଧି ତିନି ଗୁଣା; ପାଦ ତାଳା ମାପରେ; ପାଦ ଉଠାଇ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ଏଠି ଏଠି ଚଉଡ଼ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ପାଦରେ ତିନି ଭାଗ ଚଉଡ଼, ଏଡ଼ି ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି; ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏହି ଭଳି ଇଣ୍ଡେକ୍ସ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠି ଏକ ଅଷ୍ଟମା କମ୍ ହେବା ଦରକାର। ଥମ୍ ଉପର ନଖ ଏକ ଓ ଏକ ଚତୁର୍ଥା ଆଙ୍ଗୁଠି; ନଖ ଯବ ଦାଣା ଭଳି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଅଧା ଆଙ୍ଗୁଠି କମ୍; ଅଣ୍ଡ ବନ୍ଧା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି, ଲିଙ୍ଗ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ଷଣ୍ଡ ଟିପ୍ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ଅଣ୍ଡ ପରିଧି ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି। ମୂର୍ତ୍ତି ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ଭଳି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯିବା ଦରକାର। ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍। ସଂଖ୍ୟାତ ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର ରଖିବା, ତଳେ ପଦ୍ମ; ଡାହାଣ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦା, କୃଷ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ। ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟି ମୂର୍ତ୍ତି ହାତରେ ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ଧରିଥିବା; ଉରୁ ଉଠାଇ ଲମ୍ବା, ମାଳା ଧରିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଥିବା। ଏହି ଦୁଇ ମୂର୍ତ୍ତି ରଶ୍ମି ଚକ୍ର ଭିତରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଦୀପ୍ତି ଓ ଅଳଙ୍କାର ହାତୀ ଭଳି; ପାଦପିଠି ପଦ୍ମ ଭଳି ରଖିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ଭଳି ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କରିବା ଦରକାର। ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ତଳା ଚିହ୍ନ ଦେଖିବି; ଏହାର ଲମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ସମାନ, ଉଚ୍ଚତା ଅର୍ଦ୍ଧ, ଚଉଡ଼ ଚାରି କିମ୍ବା ଷଷ୍ଟି ମାପ। ତଳା ନିମ୍ନ ଓ ଉପରେ ଦୁଇ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ଭିତର ଭାଗ ଦୁଇପଟେ ସମ ଭଳି ଚିକ୍କଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଉପର ଦୁଇ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି, ତଳର ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଭିତର ଭାଗ ସମ ଭଳି ଚିକ୍କଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଭାଗ ଚିକ୍କଣ କରିବା ଦରକାର; ଉପର ଦୁଇ ଅଂଶ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭଜିତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ୍। ବେଲ୍ଟ ଏକ ଭାଗରେ, ତାହାର ଖୋଳ ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପରେ; ଭାଗ ଭାଗ ଛାଡ଼ି, ଦୁଇପଟେ ସମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାହାରେ ଏକ ପାଦ ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ମାପ କରିବା ଉଚିତ୍; ଭାଗ ଆଗରେ ତିନି ଭାଗରେ ଜଳ ପାଇଁ ଉତ୍ସର ରଖିବା ଦରକାର। ଏହି ଶୁଭ୍ ତଳା ବିଭିନ୍ନ ଭଳି କରିଯାଏ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ମହିଳାମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ଅଠ ତାଳା ମାପରେ। ଭ୍ରୂ କିଛି ଲମ୍ବା, ନାକ କିଛି ଛୋଟ କରିବା ଉଚିତ୍; ମୁଖ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୋଲାକାର ରଖିବା, ତିର୍ଯ୍ୟଗତ ଖୋଲା ଦେଖିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଚକ୍ଷୁ ଲମ୍ବା, ତିନି ଯବ ଭାଗରେ; ଚକ୍ଷୁର ଚଉଡ଼ ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପରେ। କାନ ଅଟାଚ୍ମେଣ୍ଟ ଉଚ୍ଚ, ଜବ ଲାଇନ୍ ସମାନ; ଦୁଇ ଓଠ ତିର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, କୌଶଳ ହିନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି, ଶିଳ୍ପୀ ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ଉପରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ ଓ ଶୁଭ୍ ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର, ଏହା ପରମ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପୀ ଦେବତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଉଜାଗର କରେ।