ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶେଷ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ଅଂଶ ଭାବରେ ଭାବି, ସେଠାରେ ମୁଣ୍ଡ, ପଛ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଦେଖାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଶିଳ୍ପୀ, ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖି, କୁଦାଳ ଧରି, ପଥରକୁ ଚାରିକୋଣିଆ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। ଏହି ପଥରକୁ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା ରଖି, ପୀଠିକା ଭାବେ ଗଢ଼ାଯିବା ପରେ, ଏହାକୁ ଗାଢ଼ା କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ କାରଖାନାକୁ ଆଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏହାର ପୂଜା କରି, ଶିଳ୍ପୀ ଏବେ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବାରେ ଲାଗିଯାନ୍ତି। ତେବେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା କରିବି। ମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିରରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା ଉଚିତ।" ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନା ଓ ପୂଜା କରି, ବଳି ଦେଇ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୂତ୍ର ଆକିବାକୁ କହାଯାଏ। ଏହି ସୂତ୍ରକୁ ନଉ ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟି, ଶିଳ୍ପୀ ନବମ ଅଂଶରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପଥର ଉପରେ ଝାଲା ମାପରେ ଏକ ଅଂଶକୁ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚୌଡ଼ା ଭାବେ ଧରାଯାଏ, ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗୋଲାକୁ 'କାଳନେତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକ ଅଂଶକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ଗୋଡ଼ ତଳ, ଏକ ଅଂଶ ରୁକୁ, ଏକ ଅଂଶ ଗଳା ତିଆରି ହୁଏ। ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ମୁହଁ ଦୁହିଁ ଏକ ତାଳ ଲମ୍ବା, ଗଳା ଏବଂ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ହୁଏ। ନାଭିରୁ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତାଳ, ଉରୁ ଦୁଇ ତାଳ, ଗୋଡ଼ ଶିରୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇ ତାଳ ଅନୁସାରେ ମାପାଯାଏ। ଗୋଡ଼ ତଳରେ ଦୁଇଟି ସୂତ୍ର, ଗୋଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଏକ, ଘୁଡ଼ିରେ ଦୁଇଟି, ଉରୁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ କଟିରେ ଏକ ଏକ ସୂତ୍ର ଲାଗିଥାଏ। ନାଭି, ହୃଦୟ, ଗଳା, କପାଳ, ମୁଣ୍ଡ ଶିର ଉପରେ ଏଭଳି ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ନିୟମ ଅଛି। ମୁଣ୍ଡ ଶିର ଉପରେ ଏକ ସୂତ୍ର ଏବଂ ତା'ଉପରେ ସାତଟି ସୂତ୍ର ଦେବାକୁ କହାଯାଏ। ତିନି କାନ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଛଅଟି ସୂତ୍ର ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସୂତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ମୁହଁ, ନାକ, ଓ ମୁଣ୍ଡ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା, ଗଳା ଓ କାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ। ଠୁଣ୍ଠି ଓ ଜବଡ଼ି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା, କପାଳ ଅଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା ହୁଏ। କାନ୍ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି, କାନ୍ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା, ବାହାର ଅଂଶ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ଚେହେରା ଦ୍ୱାରା କାନ୍ ଗହ୍ବର ମାପାଯାଏ। କାନ୍ ଛିଦ୍ର ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା, ଅଛିଦ୍ର ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ଛିଦ୍ର କାନ୍ ଜବଡ଼ି ସମାନ ଏବଂ ଅଛିଦ୍ର କାନ୍ ମଧ୍ୟ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ହୁଏ। ସୁଗନ୍ଧ ଭାଣ୍ଡ, ଗୋଲ ଭୂଷଣ ଓ ପିଠା ତିଆରି କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଉପର ଓଠ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି, ତଳ ଓଠ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ଲମ୍ବା ହୁଏ। ଚକ୍ଷୁ ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି, ମୁଁହ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି, ଏବଂ ତା'ର ଲମ୍ବ ଓ ଚୌଡ଼ା ଏକ ଓ ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି ହୁଏ। ମୁଁହ ବନ୍ଦ ଥିଲେ ଏଭଳି ରହିଥାଏ, ଖୋଲା ଥିଲେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା; ନାକ ମୂଳରେ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପାଯାଏ। ନାକ ଟିପ୍ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ଏବଂ କରବେର ଫୁଲ ସଦୃଶ। ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଟିର୍ଛା ମାପରେ। ଚକ୍ଷୁ କୋଣ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି, ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି। ପୁପିଲ୍ ଚକ୍ଷୁର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଏବଂ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଚକ୍ଷୁ ଚୌଡ଼ା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି, ଗହ୍ବର ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଭୂକୁଟି ଏହି ମାପରେ ଏବଂ ଦୁହିଁ ଭୂକୁଟି ସମାନ ହୁଏ। ଭୂକୁଟି ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଭୂକୁଟି ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି; ମୁଣ୍ଡ ପରିଧି ଛଅତିସ ଆଙ୍ଗୁଠି ହୁଏ। କେଶବ ଓ ପରେ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିର ପରିଧି ବତିସ ଆଙ୍ଗୁଠି, ପାଞ୍ଚ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଳା ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିର ପରିଧି ପୁଣି ଏହିପରି ମାପାଯାଏ। ଗଳା ତିନି ପଟି ଚୌଡ଼ା ଏବଂ ଲମ୍ବ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି; ଏହି ମାପରେ ଗଳା ଏବଂ ଗଳା-ଉରସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ମାପିବା ନିୟମ ଅଛି। କାନ୍ଧ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା, ତିନି ଭାଗ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥାଏ; ବାହୁ ସାତ ଗଠି ଓ ହସ୍ତ ଏକୋଣିଷ୍ଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା। ବାହୁର ଚୌଡ଼ା ତିନି ଭାଗ, ହସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ବାହୁ ଶିର ଉପରେ ପରିଧି ନଅ ଭାଗ ମାପିବାକୁ ହୁଏ। ହସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପରିଧି ଏକୋଣିଷ୍ଟି ଆଙ୍ଗୁଠି, ତଳେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି। ତାଳ ଚୌଡ଼ା ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଲମ୍ବ ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି, ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି। ତରଜନୀ ଓ ଅନାମିକା ଆଧା ଆଙ୍ଗୁଠି କମ୍, କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ହୁଏ। ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଦୁଇ ଗଠି, ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗୁଳି ତିନି ଗଠି; ସମସ୍ତ ଗଠି ଉପରେ ନଖର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଉରସ୍ଥଳ ଏବଂ ଉଦରର ମାପ ସମାନ, ନାଭି ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା। ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଏକ ତାଳ, ନାଭି ମଧ୍ୟର ପରିଧି ବିରାଳିଶ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଉରସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଏକ ତାଳ, ସ୍ତନ ଚିହ୍ନ ଯବ ସମାନ, ଉରସ୍ଥଳ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି। ଛାତି ଉପରେ ବନ୍ଧା ଚୌଷଠି ଆଙ୍ଗୁଠି, ତଳେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଏହିପରି ମାପ ଦିଆଯାଏ। କଟିର ପରିଧି ଚଉନପଞ୍ଚାଶି ଆଙ୍ଗୁଠି, ଉରୁ ମୂଳ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା। ଏଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ବଡ଼, ତାପରେ କ୍ରମେ କମିଯାଏ। ଘୁଡ଼ିର ପରିଧି ଏଠି ତିନି ଗୁଣା ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି। ପିଣ୍ଡି ମଧ୍ୟର ଚୌଡ଼ା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି, ପରିଧି ତିନି ଗୁଣା ଏବଂ ପିଣ୍ଡି ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚୌଡ଼ା। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମାପ ଓ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ଶିଳ୍ପୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ନିୟମ ଓ କୌଶଳରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି।