ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଦେଉଳର ଦ୍ୱାର ମୂଳ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଏକ ହସ୍ତ ଛୋଟ ହେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ପୀଠିକା ଏକ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହେବା ଦରକାର । ମଣ୍ଡପର ସାମ୍ନାରେ ଗରୁଡ଼ ମଣ୍ଡପ ଓ ଭୂଲୋକୀୟ ନିବାସ ତିଆରି କରିବା କଥା ହେଲା । ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଆଠଟି ଉପରେ, ଏକ ଏକ ଦିଗରେ ରଖିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଗଲା । ପୂର୍ବଦିଗରେ ବରାହ, ଦକ୍ଷିଣରେ ନୃସିଂହ, ଜଳରେ ଶ୍ରୀଧର, ଉତ୍ତରରେ ହୟଗ୍ରୀବ, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ରାମ, ବାୟୁକୋଣରେ ବାମନ, ପଶ୍ଚିମେ ବାସୁଦେବ ଓ ଈଶାନକୋଣରେ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ପରେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ଦିରରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର । ପଞ୍ଚମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବେ । ବାମନ, ନରହରି, ଅଶ୍ୱଶୀର୍ଷ ଓ ଶୂକରଙ୍କୁ କ୍ରମେ ଅଗ୍ନିକୋଣ, ନୃତ୍ୟକୋଣ, ବାୟୁକୋଣ ଓ ଈଶାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଖିବେ ।” ଏହାପରେ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନାରାୟଣ, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଅମ୍ବିକା, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ଭାସ୍କର, ବାୟୁକୋଣରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶାନକୋଣରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, ରୁଦ୍ର ରୂପ କିମ୍ବା ନବମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବେ । ଏହି ନବମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦିଗପାଳମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଓ ପଞ୍ଚମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରମପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ରହିବେ । ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବୈଶ୍ରବଣ, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାତୃକାମାନେ, ଶ୍କନ୍ଦ, ଗଣେଶ, ଈଶାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ପଶ୍ଚିମରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ । ଉତ୍ତରରେ ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ଦଶ ଅବତାର, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଚଣ୍ଡିକା, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ଅମ୍ବିକା, ବାୟୁକୋଣରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଈଶାନକୋଣରେ ପଦ୍ମା ଓ ଈଶ ରଖିବେ । ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ନାରାୟଣ ଓ ତେରଟି ମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ହରି ମଧ୍ୟରେ ରହିବେ । ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ହରିଙ୍କୁ ରଖିବେ । ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି କାଠ, ମାଟି, ଧାତୁ କିମ୍ବା ମଣିରେ ତିଆରି ହେବା ସମ୍ଭବ । ମୂର୍ତ୍ତି ସପ୍ତ ପ୍ରକାରର ହୁଏ—ପାଥର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ, ମାଟି ଓ ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବିଧିମତ ଉପାସନା କଲେ ଏହି ସବୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏବେ ପାଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା ହେଉ । ପାହାଡ଼ ନ ଥିଲେ ମାଟିରୁ ଆଣିଥିବା ପାଥର ଉତ୍ତମ, ଏହା ଧଳା, ରକ୍ତିମ, ହଳଦିଆ କିମ୍ବା କଳା ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଉଚିତ୍ ରଙ୍ଗର ପାଥର ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ସିଂହ ବିଧି କରି ଇଚ୍ଛିତ ରଙ୍ଗ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ପାଥର ମୁଣ୍ଡରେ ଧଳା ରେଖା କିମ୍ବା କଳା ଟିପ୍ ଥାଏ, ସିଂହ ବିଧିରେ ପିତଳ ଘଣ୍ଟା ଶବ୍ଦ ହୁଏ; ପୁରୁଷ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ଚିଙ୍ଗାରି ଚଟାଇ, ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ନାରୀ, ଅରୂପ ଥିଲେ ନପୁଂସକ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଏ । ଯଦି ଭିତରେ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ପାଥର ଗର୍ଭ ଥିବାରୁ ବ୍ୟବହାର ନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମୂର୍ତ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ବନକୁ ଯାଇ ଅରଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦରକାର । ଏଠାରେ ଖୋଦି ଓ ଲେପି, ମଣ୍ଡପରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ବଳି ଦେଇ, କୁଲାଡ଼ି, କୁଇଁଚି ଆଦି ଯନ୍ତ୍ର ଉପକରଣ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଜଳ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ପାଥରକୁ ଛିଟିବା ଦରକାର । ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଓ ପିଶାଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବେ । ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଯାତୁଧାନ, ଗୁହ୍ୟକ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସମ୍ମାନ ଦିଅ, ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ମାଗିବା ଦରକାର । “ଏହି ଯାତ୍ରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ, କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଆସିଛୁ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହେଉ । ବଳି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ ଏବଂ ଏଠାରୁ ଶାନ୍ତିରେ ଅନ୍ୟେଠାକୁ ଯାଅ ।” ଏହିପରି କହିଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି । କଳାକାରମାନେ ପକା ଭାତ ଦେଇ, ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନ-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । “ଓମ୍, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱପ୍ନନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ତୁମ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଇଁଛି, ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋର ହୃଦୟର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ । ଓମ୍ ଓମ୍ ହ୍ରୁଁ ଫଟ୍, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା; ଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଶୁଭ ହେଉ, ଅଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ହେଲେ ସିଂହ-ବଳି ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି ହେଉ ।” ପରେ କୁଇଁଚି, କୁଲାଡ଼ି ଆଦି ଉପକରଣ ମାଝୁ ମଧୁ ଓ ଘୀ ଲେପି, ନିଜକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନା କରି, କଳାକାରକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଭାବି, ଉପକରଣକୁ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି, ତାହାର ସାମ୍ନା, ପଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଦେଖାଇ, କଳାକାର ନିୟମିତ ଓ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ପାଥରକୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକାର ଦେଇବେ । ପୀଠିକା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା ଦେଇ, ଏହି ପାଥରକୁ ରଥରେ ଢାକି ନେଇ, କଳାକାର ଶିଳ୍ପଶାଳାରେ ଆଣି, ପୂଜା କରି, ତାପରେ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବେ । ପ୍ରଭୁ ଏବେ କହିଲେ, “ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ କହିବି; ଏହିମାନେ ଦେଉଳରେ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବେ । ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ପୂଜା କରି, ବଳି ଦେଇ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୂତ୍ର ଟାଣିବା ଦରକାର; ଶିଳ୍ପୀ ଏହାକୁ ନଅଁ ଅଂଶରେ ଭାଗ କରି, ନବମ ଅଂଶରେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ । ପାଥର ଉପରେ ଝାଲି ମାପର ଅଂଶକୁ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ଧରାଯାଏ; ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ମାପର ଗୋଲକୁ କାଳନେତ୍ର କୁହାଯାଏ । ଏକ ଅଂଶକୁ ତିନି ଭାଗ କରି ତଳ ଅଂଶ, ଏକ ଭାଗ ଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଁଡି, ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣ୍ଠି ଓ ଏକ ଭାଗ ଗୁଡ଼ିକୁ କଣ୍ଠ ତିଆରିବେ । ମୁଣ୍ଡ ଏକ ତାଳ, ମୁଖ ଏକ ତାଳ, କଣ୍ଠ ଏକ ତାଳ, ହୃଦୟ ଏକ ତାଳ ହେବା ଉଚିତ୍ । ନାଭିରୁ ଗୁପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ତାଳ, ଉରୁ ଦୁଇ ତାଳ, ଜଂଘା ଦୁଇ ତାଳ ହେବ ।