ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦେଉଳର ରଥପଥ ଦେଉଳ ଦେଉଳର ଶିଖରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ତିଆରି କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟ ଶିଖରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାପରେ ହେବା ଉଚିତ୍। ରଥମଣ୍ଡପର ନିର୍ଗମ ପଥ ଗର୍ଭଗୃହର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ମାପରେ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ତିନିଟି ରଥମଣ୍ଡପ ଦେଉଳ ପରିଧି ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମିତ ହେବା ଚାହିଁଦିଆଯାଇଛି। ବା, ଏହି ମାପର ତୃତୀୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ତିନିଟି ରଥମଣ୍ଡପ ପାଇଁ ସଦା ତିନିଟି ବେଦି ନିର୍ମାଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେଉଳର ଶିଖର ପାଇଁ ଚାରିଟି ସୂତ୍ର ବିଛାଇବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଶିଖରର ମଝିରେ ଥିବା ଚତୁର୍ମୁଖ ପର୍ଣ୍ଣ-ନାସିକା ଉପରେ ଏକ ଅନୁଲମ୍ବ ସୂତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର। ଶିଖରର ଅର୍ଧ ଉଚ୍ଚତାରେ ଏକ ସିଂହ ତିଆରି କରିବା, ଏବଂ ପର୍ଣ୍ଣ-ନାସିକାଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗସ୍ଥଳରେ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ୍। ଅନ୍ୟପଟେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ସୂତ୍ର ରଖିବା, ତାହାର ଉପରେ ଗଳା ଓ ମନସ୍ପର୍ଶ ଧନୁସ୍ୟ ଥିବା ଏକ ବେଦି ରହିବା ଦରକାର। ଏହି ବେଦି କୁବିକଳା ନ ହେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ବେଦିର ଉପରେ ଏହାର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ କଳଶ ରଖିବା ଦରକାର। ଦ୍ୱାରପଟି ଦୁଇଗୁଣା ପ୍ରସ୍ଥ ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଶୁଭ ଉଦୁମ୍ବର ଶାଖା ରଖିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଦ୍ୱାରପଟିର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶରେ ଚଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କ ପରି ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଓ କଳଶ ଉପରେ ଉଦୁମ୍ବରରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ବିରାଜମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେଉଳର ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଜଳଘଟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ଥିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପରିଘା ଦେଉଳ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱାରପଟି ଦେଉଳ ଉପରେ ଏକ ପଦ ତଳେ ହେବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚତାର ଦେବତା ପାଇଁ ଏକ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚତାର ପୀଠ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ମଣ୍ଡପର ସାମ୍ନାରେ ଗରୁଡ଼ ମଣ୍ଡପ ଓ ଭୂମିବାସ ତିଆରି କରିବା, ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଏକ ଦିଗରେ ଏମିତି ଆଠଟି ତିଆରି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବରାହ, ଦକ୍ଷିଣରେ ନରସିଂହ, ଜଳରେ ଶ୍ରୀଧର, ଉତ୍ତରେ ହୟଗ୍ରୀବ, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ରାମ, ବାୟୁକୋଣରେ ବାମନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବାସୁଦେବ, ଈଶାନକୋଣରେ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଉଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବେ। ଏହିପରି ନିର୍ମାଣ ପରେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେଉଳରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚଶିଖର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବେ। ବାମନ, ନରହରି, ଅଶ୍ୱଶୀର୍ଷ ଓ ଶୂକରଙ୍କୁ ସେହିପରି ସିଧାନ୍ତାନୁସାରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବା ନିୟମ। ପୁଣି, ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଅମ୍ବିକା, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ଭାସ୍କର, ବାୟୁକୋଣରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଈଶାନକୋଣରେ ଲିଙ୍ଗ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ନବ ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବେ, ଏବଂ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଶେଷ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସାରେ ରଖିବେ। ଦିଗପାଳମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ନବ ମଣ୍ଡପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେବେ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଶିଖର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରମପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ରହିବେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବୈଶ୍ରବଣ ପୂର୍ବେ, ମାତୃକାମାନେ ଦକ୍ଷିଣେ, ସ୍କନ୍ଦ, ଗଣେଶ, ଈଶାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ପଶ୍ଚିମେ, ଉତ୍ତରେ ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦି ଦଶ ଆବତାର, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଚଣ୍ଡିକା, ନୃତ୍ୟକୋଣରେ ଅମ୍ବିକା, ବାୟୁକୋଣରେ ସରସ୍ୱତୀ, ଈଶାନକୋଣରେ ପଦ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର, ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବ ବା ନାରାୟଣ, ଏବଂ ତେର ମଣ୍ଡପ ଦେଉଳରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ହରି ମଧ୍ୟରେ ରହିବେ। ଏହି ଦେବମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ମାଟି, କାଠ, ଧାତୁ ବା ମଣିରୁ ତିଆରି ହେବା ଉଚିତ୍। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସପ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁହାଯାଇଛି—ଶିଳା, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଯଦି ଏମିତି ମୂର୍ତ୍ତି ଉପୟୁକ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଇଛିତ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏବେ, ଶିଳାମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଯଦି ପାହାଡ଼ ନଥାଏ, ଭୂମିରୁ ଶୁଭ୍ର, ରକ୍ତିମ, ପୀତ, କଳା ଏହି ରଙ୍ଗର ଶିଳା ନିଆଯିବା ଉତ୍ତମ। ଯଦି ଏମିତି ଶିଳା ମିଳିନଥାଏ, ସିଂହ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଚାହିଁତିବା ରଙ୍ଗ ଦିଆଯିବ। ଶିଳାର ଶିରରେ ଶୁଭ୍ର ରେଖା ବା କଳା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ, ସିଂହ ବିଧି ଦ୍ୱାରା ତାହା ହେବ; ପୁଂଲିଙ୍ଗ ହେଲେ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଠିବ, ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ହେଲେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ, ନପୁଂସକ ହେଲେ ଆକୃତି ନଥାଏ। ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଦେଖାଯିବାରେ ତାହା ଗର୍ଭ ଥିବା ଭାବରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୂର୍ତ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଅଟବିକୁ ଯିବେ, ସେଠାରେ ଖନନ କରି ମାଟି ଲଗାଇ, ମଣ୍ଡପରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ବଳି ଦେଇ ପରେ ଉପକରଣମାନେ ଯଥା କୁଲାଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣକୁ ପୂଜା କରି, ଅଘ୍ରାନ୍ତ ପାଣି ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ଶିଳାକୁ ସିଞ୍ଚିବେ। ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା କରି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବେ। ପ୍ରାଚାର୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରିବେ। ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯାତୁଧାନ, ଗୁହ୍ୟକ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଛମା ଚାହିଁବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଯାତ୍ରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ, କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ କରୁଛୁ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ, ତାହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକୃତ କରୁ। ବଳି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟଠିକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଏପରି କୁହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ଚଳିଯାନ୍ତି। ଶିଳ୍ପୀମାନେ ପକା ଭାତ ଦେଇ ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବେ—"ଓଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ୱପ୍ନର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୋଇଛି, ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତୁ।