ଅଗ୍ନି ଦେବତା କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆଣିନଥିଲେ; ହୟଗ୍ରୀବ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।” ତାପରେ, ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ। ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ରାତି ଓ ସାତ ରାତିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ବିବରଣା କରିଛି। ଏହି ବିଧିଗୁଡିକ ବିଶ୍ୱରେ ଅଲଗା ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ରୁଷିମାନେ ପ୍ରଚାର କରିଛନ୍ତି, ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ଚ୍ଚିଶଟି। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ହୟଶିର୍ଷ ତନ୍ତ୍ର, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଅବାକ କରେ। ଏହି ତନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ହେଉଛି: ଭୈଭବ, ପୌଷ୍କର, ପ୍ରହ୍ରାଦ, ଅଙ୍ଗାର୍ଗ, ଗାଲବ, ନାରଦ, ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ଓ ବୈଶ୍ୱକ। ଶୌନକ, ବସିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନସମୁଦ୍ର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁ, କାପିଳ, ଆତାର୍କ୍ଷ, ଓ ନାରାୟଣୀୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ତନ୍ତ୍ର। ଆତ୍ରେୟ, ନାରସିଂହ, ଆନନ୍ଦ, ଆରୁଣ, ବୌଧାୟନ, ଆର୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱ ଏହାର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସାର। ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ସମାନ ଅଞ୍ଚଳର ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ; କଚ୍ଛ, କାବେରୀ, କୋଙ୍କଣ ଓ ସମାନ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ଏଥିରେ ନ ହେବା ଉଚିତ। କାମରୂପ, କଳିଙ୍ଗ, କାଞ୍ଚୀ, କାରମୀର, କୋଶଳ ଓ ପଞ୍ଚ ରାତ୍ର—ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜସ୍, ଅମ୍ବୁ, ଭୂ— ଏହିଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନ ହେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅବଞ୍ଚିତ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା, ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ଅବାବ ରହିଥିବା, ସେମାନେ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ—“ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ।” ଯଦି ଗୁରୁରେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ, ତଥାପି ତନ୍ତ୍ରର ନିପୁଣ ହେଲେ ସେ ଗୁରୁ ହୋଇପାରିବେ। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସହର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା ଓ ଏପରି ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ନିକଟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସହରର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ପୂର୍ବରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆସନ ଶୁଭ। ଆଗ୍ନି ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଦେବତାଙ୍କର ଦେଉଳ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବରେ; ଦକ୍ଷିଣରେ ମାତୃ, ଭୂତ, ଏବଂ ଯମଙ୍କ ପାଇଁ; ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ଚଣ୍ଡିକା, ପିତୃ, ଦେମନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ। ପଶ୍ଚିମରେ ନୈରୃତ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ; ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ବାୟୁ ଓ ନାଗ; ଉତ୍ତରରେ ସୋମ ଓ ଯକ୍ଷ ଗୁହା; ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ଚଣ୍ଡୀଶ ଓ ମହେଶ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ। ପୂର୍ବ ଦେଉଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ଏକ ଛୋଟ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେଉଳକୁ ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧିକ ମାପରେ ନ କରିବା ଉଚିତ; ଉଭୟର ଉଚ୍ଚତା ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ସୀମା ରଖି, ଅନ୍ୟ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟିକୁ ଅପମାନ କରିବା ନୁହେଁ। ଶୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଜମି ଅଧିକାର କରିବା ଉଚିତ। ପରିବାର୍ତ୍ତି ଦେଉଳ ଦେଉଳ ଦେଉଳ ସୀମା ଅଟାଏଁଯାଏଁ, ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଧାନ, ହଳଦୀ ଗୁଡିକ, ଭଜା ଧାନ, ଦହି ଓ ଚିଉର ଦେଇ ଅଫର କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିଉର ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ଏଠାରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ଜମିକୁ ହାଲଦ୍ୱାରା ଚାଷ କରି, ଗାଉଁ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟ ଅଣୁ ଏକ ରଥ ଧୂଳି ହୋଇଥାଏ; ଅଷ୍ଟ ରଥ ଧୂଳି ଏକ ତ୍ରସରେଣୁ ହୋଇଥାଏ। ଅଷ୍ଟ ତ୍ରସରେଣୁ ଏକ କେଶ ମୁଣ୍ଡ; ଅଷ୍ଟ କେଶ ମୁଣ୍ଡ ଏକ ଉକୁ ହୋଇଥାଏ; ଅଷ୍ଟ ଉକୁ ଏକ ମଧ୍ୟମ ଯବ ଦାଣା ହୋଇଥାଏ। ଅଷ୍ଟ ଯବ ଦାଣା ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ; ଚବିଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଏକ କର (ହାତ); ଏକ କର ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ସହିତ ଏକ ପଦ୍ମହସ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମହା ଜୀବ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ସେଠିକୁ ଭୂମି ଭିତରେ ଅଟକାଇଦେଲେ, ଏହାକୁ ‘ବାସ୍ତୁପୁରୁଷ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।” ଏକ ଚଉକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚଉଷଠି ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜିତ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଘୃତ ଓ ଧାନ ଦେଇ ଅଫର କରିବା ଉଚିତ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଖଣ୍ଡରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଅଫର କରିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମ ଓ ଦୁଇପଦ ଖଣ୍ଡରେ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଅଫର; ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଖଣ୍ଡରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡରେ ଲାଲ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଅଫର। ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ବିତାନଙ୍କୁ, ଖଣ୍ଡରେ ସତ୍ୟଙ୍କୁ ଅଧିକ ଘୃତ ସହିତ; କୋଣର ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ବ୍ୟୋମଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀ ମାଂସ ସହିତ। ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ବହ୍ନିଙ୍କୁ ତରକୁ ସହିତ; ପୁଷଣଙ୍କୁ ଭଜା ଧାନ ଏକ ଖଣ୍ଡରେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ବିତଥଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ; ଗୃହକ୍ଷତଙ୍କୁ ମଥା ଡାଣ୍ଡ ସହିତ। ଧର୍ମେଶଙ୍କୁ ମାଂସ ଓ ଚାଉଳ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ; ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଦୁଇପଦ ଖଣ୍ଡରେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପକ୍ଷୀ ଜିହ୍ବା ସହିତ। ଏକ ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ମୃଗଙ୍କୁ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ; ପିତୃଙ୍କୁ ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ପତଳ ଚାଉଳ, ଏକ ଖଣ୍ଡରେ ଦାନ୍ତ କାଠି। ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯବ; ପୁଷ୍ପଦନ୍ତଙ୍କୁ କୁଶ ଶଳ ସହିତ; ବରୁଣଙ୍କୁ ଏକ ଖଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅସୁରଙ୍କୁ ସୁରା; ଖଣ୍ଡରେ ଶେଷଙ୍କୁ ଘୃତ ଓ ଜଳ; ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ପାପଙ୍କୁ ଯବ; ମଧ୍ୟରେ ରୋଗଙ୍କୁ ପିଠା। ଖଣ୍ଡରେ ନାଗଙ୍କୁ ନାଗ ଫୁଲ; ଭକ୍ଷ୍ୟ କୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ; ଭଲ୍ଲାଟକୁ ମୁଙ୍ଗ ଚାଉଳ; ସୋମଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡରେ ଏହିପରି। ସୂତ୍ରଧାରଙ୍କୁ ମଧୁ, ଦୁଧ ଚାଉଳ, ପଦ୍ମ ଡ଼ଣ୍ଡ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ; ଦିତିଙ୍କୁ ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ତିଳ ପିଠା, ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡରେ ଦିତିଙ୍କୁ। ଏଶା ତଳେ ଆପକୁ ଭଜା ପିଠା, ଏଶା ଖଣ୍ଡରେ ଦୁଧ; ଏହା ତଳେ ଆପକୁ ଦହି ଏକ ଖଣ୍ଡରେ। ପୂର୍ବ ଚାରି ଖଣ୍ଡରେ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଭଜା ପିଠା; ସବିତୃଙ୍କୁ ଲାଲ ଫୁଲ; ବ୍ରହ୍ମା ତଳେ କୋଣ ଖଣ୍ଡରେ। ଏହା ତଳେ ଖଣ୍ଡରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କୁଶ ଶଳ ସହିତ ଜଳ; ବିବସ୍ୱତ୍, ଅରୁଣଙ୍କୁ ଚାରିପଦ ଖଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦନ। ରାକ୍ଷସ ତଳେ କୋଣ ଖଣ୍ଡରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାତିରେ ପକ୍କ ଖାଦ୍ୟ; ଏହା ତଳେ କୋଣ ଖଣ୍ଡରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜୟଙ୍କୁ ଘୃତ ଚାଉଳ। ଚାରିପଦ ଖଣ୍ଡରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମିଠା ଚାଉଳ; ବାୟୁ ତଳେ କୋଣରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପକ୍କ ମାଂସ।