ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଓ ହୟଗ୍ରୀବ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଚଣ୍ଡୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବାର ପୁଣ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ। ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ପୁଣ୍ୟର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ। ମାଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ଠାରୁ କାଠ ମୂର୍ତ୍ତିର ଫଳ ଅଧିକ, ଏହିପରି ଇଟ, ପଥର, ସୁନା ଓ ତାହା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁରେ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ ଫଳ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହିପରି କରିଲେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ଏକକାଳେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ନରକକୁ ପଡ଼ନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ଶତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ଯମ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେଠାରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ନେଇଯିବାଯିବେ ନାହିଁ।” ଯମ ଆଉ କହିଲେ, “ମନ୍ଦିର ପାଳକମାନେ ଓ ଏହା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଆମ ଅଧିନ ରହିବେ, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଉଁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ଦୂରେ ରଖିବେ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି—ଉଠୁଛନ୍ତି, ବସୁଛନ୍ତି, ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଶୋଇଛନ୍ତି, ଠୋକର ଖାଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅବିଚଳ ରହୁଛନ୍ତି—ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଛୁଆଅ ନାହିଁ।” “ଯେଉଁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଓ ବୈଶିକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମନ ବିଷ୍ଣୁରେ ଲଗିଛି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ବ୍ରତ, ଓ ପ୍ରିୟ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଧରିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ଲଗାନ୍ତି କିମ୍ବା ପବିତ୍ରତାରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଘରେ ଥିବା ସେମାନେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଆମ ଅଧିନ ନୁହଁନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିବାରର ଶତମାନେ ମନ୍ଦ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ଅବହେଳା କରିବେ।” “ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ କାଠ, ପଥର କିମ୍ବା ମାଟିର ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଦିନେ ଦିନେ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ମହାଫଳ ଯେପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ସେଉଁଠି ମିଳେ। ସାତ ଲୋକର ଧାରକ ବିଷ୍ଣୁ ସେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କରି ଏହି ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ମନ୍ଦିର ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଯିଏ ସ୍ଥାପନ କରେ ସେ ହରିରେ ଲୀନ ହୁଏ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲି, ତାହା ଅନୁସାରେ ହରିଙ୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ନେଇ ଆଣାଯାଇନଥିଲା। ହୟଗ୍ରୀବ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସ୍ଥାପନ ବିଷୟରେ କଥା କହିଥିଲେ।” ତାପରେ ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାପନ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଓ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଶୁଣ, ମୁଁ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଓ ସପ୍ତରାତ୍ର ବିଧି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏହି ବିଧି ବିଶ୍ୱର ରୁଷିମାନେ ପ୍ରଥକ୍ ପ୍ରଥକ୍ ଭାବେ ପଚ୍ଚିଶଟି ରୂପରେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି। ହୟଶିର୍ଷ ତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଥମ, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଉଛି। ଏହାପରେ ଭିବବ, ପୌଷ୍କର, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅଙ୍ଗାର୍ଗ, ଗାଳବ, ନାରଦ, ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନ, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଓ ବୈଶ୍ୱକ ତନ୍ତ୍ର ଅଛି। ଶୌଣକ, ବଶିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନସାଗର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, କାପିଳ, ଆତାର୍କ୍ଷ, ଓ ନାରାୟଣୀୟ ତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ। ଆତ୍ରେୟ, ନାରସିଂହ, ଆନନ୍ଦ, ଆରୁଣ, ବୌଧାୟନ, ଆର୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱ ଏହାର ଏସେନ୍ସ। ଏହି ସ୍ଥାପନ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ସମାନ ଅଞ୍ଚଳର ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିବା ଉଚିତ, କଚ୍ଛ, କାବେରୀ, କୋଙ୍କଣ ଓ ସମାନ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ନୁହଁନ୍ତି। କାମରୂପ, କଳିଙ୍ଗ, କାଞ୍ଚୀ, କାରମୀର, କୋଶଳ ଓ ପଞ୍ଚ ରାତ୍ର—ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜସ୍, ଅମ୍ବୁ, ଭୂ—ଏହା ରହିଥିବା ଲୋକ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଚେତନା ବିହୀନ, ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ଓ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ନ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବାହାର ରଖିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଜାଣିବେ, “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ପବିତ୍ର।” ଯଦି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ତନ୍ତ୍ର ନିପୁଣ ଥିଲେ ସେ ଗୁରୁ। ଦେବତାମାନେ ସହର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ସ୍ଥାପିତ ହେବା ଉଚିତ, ପଛ ଦିଗକୁ ନୁହଁ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗୟା ଓ ଏହା ପରି ସ୍ଥାନରେ, ନଦୀ ନିକଟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସହରର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ଶୁଭ। ଆଗ୍ନେୟରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଅଗ୍ନିୟ ଦେବତା, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାତୃକା, ଭୂତ, ଯମ; ନୃତ୍ୟାନ୍ତରେ ଚଣ୍ଡିକା, ପିତୃ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ପଶ୍ଚିମରେ ନୈୃତ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମନ୍ଦିର, ବାୟୁଏଉଁଠି ଓ ନାଗଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତରରେ ସୋମ ଓ ଯକ୍ଷ ଗୁହା। ଉତ୍ତର ପୂର୍ବରେ ଚଣ୍ଡୀଶ ଓ ମହେଶ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ ପରେ ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହାକୁ ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧିକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।