ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆସନ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ, ତାହା ମେଖଳାର ଶେଷରେ, ଗଠିରେ ମାପିବା ଉଚିତ। ଯଥାସମ୍ଭବ, ବୈଷ୍ଣବ ସେବକଙ୍କ ପାଇଁ ସୂତା ଓ ଗଠି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ବା, ସତର ଟି ସୂତାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ରୋଚନା, ଅଗୁରୁ, କପୂର, ହଳଦୀ, କେସର ଓ ଏହାଦି ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଯାଉଛି। ଏହି ପରେ, ପୁରୁଷ ମନେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୂଷିତ କରିବା, ସ୍ନାନ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ, ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ନିୟମ। ସମସ୍ତ ସେବକଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦିରେ ବଳି ଦେଉଥିବା ସହ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଧାତୃ, ଦକ୍ଷ, ବିଧାତୃ, ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଧନାଗାର ଏବଂ ସ୍ଥଳୀରେ ନେଗେଟିଭ୍ ପ୍ରଭାବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯିବ। ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଉପସଂହାର କ୍ରମରେ, ପୃଥିବୀ ମଣ୍ଡଳକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ—ଏହା ହଳଦିଆ, ଚଉକୋଣା, କଠିନ, ଓ ବଜ୍ର ଚିହ୍ନିତ। ଏଠିରେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ରସ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉପସଂହାର କରିବା ନିୟମ। ଗୋଡ଼ ଓ ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୱେତ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ ମଣ୍ଡଳରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଚାରି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପସଂହାର କରାଯିବ। ନାଭି ଓ କଣ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିଭୁଜାକାର ଲାଲ୍ ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପସଂହାର କରାଯିବ। ପରେ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସଂହାର କରିବା ଉଚିତ। ନାକର ଟିପ୍ରେ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ଉପସଂହାର ମନ୍ତ୍ରରେ ଉପସଂହାର କରିବା ନିୟମ। ଏହି କ୍ରମରେ ଶୁଷ୍କତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥଳୀକୁ ପବିତ୍ର କରି, ପାଦ ଠାରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ‘ୟଂ’ ଓ ‘ବଂ’ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ବେଷ୍ଟିତ କରି, ଏହିପରି ଦେହକୁ ବ୍ରହ୍ମର ଚିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରାଯିବ। ବିନ୍ଦୁକୁ ଅମୃତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଭସ୍ମରେ ଭିଜାଇ ଦିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଦେହ ଦିବ୍ୟ ହୁଏ। ହାତ ଓ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରି, ମନସିକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ମନସିକ ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସହଂଗ ଅଙ୍ଗସମେତ ପୂଜିବା ଦରକାର। ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା ଦେବଦେବଙ୍କୁ, ‘ସ୍ୱାଗତମ୍ ଦେବଦେବ, କେଶବ, ଏଠାରେ ବସ’ ବୋଲି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନସିକ ପୂଜାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, କୂର୍ମ ଶକ୍ତିକୁ ଆଧାର କରି, ତାପରେ ଅନନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ଓ ମାୟା, ଅବିଦ୍ୟା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କାଳତତ୍ତ୍ୱ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ, ଗରୁଡ଼ ରାଜା, ତାପରେ ବାୟୁରୁ ଇଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାଳା ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ନିୟମ। ସରସ୍ୱତୀ, ନାରଦ, ନଳକୁବର, ଗୁରୁ, ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦୁକା, ପରମଗୁରୁ, ପାଦୁକା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବତନ ସିଦ୍ଧ, ଆଗାମୀ ସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିମାନ୍ ତନ୍ତୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରେମ, ଖ୍ୟାତି, ଶାନ୍ତି, ଶୋଭା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୂଷ୍ଟି, ତୃପ୍ତି, ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହ ହରିଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ଧୃତି, ଶ୍ରୀ, ମୋଦ, କାନ୍ତି ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ନିୟମ। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଜଳ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ, ମୂଳରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଭୟ ଦେଇବା, ଶିର ଓ ଚୂଡ଼ାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବା ନିୟମ। ‘ରକ୍ଷ, ରକ୍ଷ! ନାଶ କର, ନାଶ କର!’—ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଳବୀଜ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚତୁର୍ବ୍ୟୁହ ରୂପରେ ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, ମୋଦ, କାନ୍ତି ଏବଂ ହରିଙ୍କର ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ପୂଜିବା ନିୟମ। ବାହାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ, ମୁସଳ, ଖଡ୍ଗ, ଵନମାଳା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଇଶାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଆବରଣ, ଏବଂ ବାହାରେ ଏଇରାବତ, ଛାଗ, ମହିଷ, ବାନର, ମାଛ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହରିଣ, ଶଶକ, ବୃଷ, କୂର୍ମ, ହଂସ, ବାହାରେ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ, କୁମୁଦ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବାହାରେ ବଳି ଦେଉଥିବା ସହ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ବଳିସ୍ଥଳରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶ୍ୱ ଓ ବିଶ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ଇଶାନ କୋଣରେ ପୂଜିବା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର। ବାର୍ଷିକ ପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ, ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଏହିପରି ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ମୋ ମନରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଇତ୍ୟାଦି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନପାରୁ; ଆଜିଠାରୁ ବିଶେଷ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉ।’ ଯଦି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରତୀ ରାତି ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ନିବେଦନ ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ, ସ୍ତୁତି ଓ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି, ଅଗ୍ନି ଦେବ କହନ୍ତି—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ଭୂଷିତ କରିବା ଉଚିତ: ‘ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେବତା, ଶ୍ରୀଧର, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।