ମନ୍ତ୍ର ସାଧନାର ଶେଷ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ ସହିତ ମନ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ବିଜ ହୋମର ବିଧି ବି ଏହା ସମାନ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାପରେ, ମନ୍ତ୍ରସେବା ଆଦିର ଯେଉଁ ପୂର୍ବ ଉପଚାର ଅଛି, ସେଠାରେ ଦଶମାଂଶ ପରିମାଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରତିମାସ ଉପବାସ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ବାମପାଦ ଭୂମିରେ ରଖିବା ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣ, କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ରର ଯେଉଁ ମୂଳ ରୂପ ଅଛି, ସେହି ଶବ୍ଦମୟ ରୂପକୁ ବାହ୍ୟ ରୂପ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ତା’ପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ, ଚିନ୍ତାର ମାଧ୍ୟମରେ ଗଠିତ। ଯେଉଁ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେହି ରୂପକୁ ପରମ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି ହୃଦୟସ୍ଥ ଚିନ୍ତାମୟ ରୂପକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ବାହ୍ୟ ରୂପକୁ ‘ବିରାଟ୍’ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଯେଉଁ ରୂପ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ତାହା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅମର ଆଲୋକ ଭାବେ ହୃଦୟ କମଳରେ ବିରାଜିତ। ଏଠାରେ ବିଜର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ବିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ରୂପରେ; ଏକ ମାଟିର ହଣ୍ଡି ଭିତରେ ଦୀପ ରଖିଲେ ଯେମିତି ତାର ଆଲୋକ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ସେହିପରି। ଏଭଳି ଭାବରେ, ମନ୍ତ୍ରର ନାଥ ହୃଦୟରେ ଏକତା ଓ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଜଣେ ମଣିଷ ଯେମିତି ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟିର ହଣ୍ଡିରେ ଆଲୋକ ଦେଖେ, ସେହିପରି ବିଜର କିରଣ ନାଡୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ସେଇ କିରଣମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି। ହୃଦୟରୁ ନାଡୀମାନେ ବାହାରକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ନାଡୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ତତ୍ତ୍ୱର ହୋଇ, ନାକର ଟିପ୍ରେ ବିରାଜିତ। ଯୋଗର ଗୁପ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଦେହର ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ବଶୀଭୂତ କରି, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ଧରିଥିବା ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରର ଚିହ୍ନ ଲାଭ କରିଥାଏ। ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଓ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଅଣିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ବିରକ୍ତ ହେଲେ ସେଥିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ହୁଏ। ଦିବ୍ୟ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ନିଜ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହାକୁ ‘ମାର୍ଜନ’ ବୋଲାଯାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ସୁଖ ଲାଭ କରେ।” ଏହାପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ପବିତ୍ରାରୋହଣ ବିଧି ଓ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରଥମ ଦିନଟି ପବିତ୍ର ଦାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ପବିତ୍ରାରୋହଣରେ ଶ୍ରୀ, ଗୌରୀ, ଗଣେଶ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୁହ, ସୂର୍ଯ୍ୟମାତୃ, ଦୁର୍ଗା, ନାଗ, ଋଷି, ହରି ଓ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂଜା କ୍ରମଶଃ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଦେବତାପ୍ରତି ଭକ୍ତଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ସେହି ଦିନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଦିନ। ପବିତ୍ରାରୋହଣ ବିଧିରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷୟ ଛାଡ଼ି, ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯଥା ଶକ୍ତି, ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା, ସୂତ, କପାସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ତିଆରି କରାଯିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା କତା ସୂତ, ନଥିଲେ ଶୁଦ୍ଧ ସୂତ ନେଇ, ତିନି ଭାଗ କରି ପବିତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପବିତ୍ର ୧୦୮ ଟିଏ ଅଥବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ହେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମୁଁ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ବିଧି କରୁଛି, ଭଗବାନ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ, ଜୟ ଓ ଅକ୍ଷୟତା ଦିଅ। ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିବା ଉଚିତ: ‘ଓଁ, ଆମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ, ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ’। ବିଷ୍ଣୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ। ଘୁଣ୍ଟିରୁ ନାଭି ଓ ନାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପିନ୍ଧାଯିବା ଉଚିତ। ମାଳା ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ଅଥବା ଏକ ହଜାର ଆଠ ଟିଏ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘ ଅରଣ୍ୟ ମାଳା, ନିୟମାନୁସାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ଗୁଣ ଲମ୍ବା, ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟଭାଗ, ତନ୍ତୁ, ପତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଚକ୍ରର ଶେଷ; ପବିତ୍ର ଏକ ଚକ୍ରାକାର ଲୋଟସ ଭଳି, ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣରେ। ବେଦୀରେ ସ୍ୱୟଂ ଆଙ୍ଗୁଠି ୨୭ ରଖିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ, ପିତୃ, ମାତୃ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସୂତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଭିତରେ ୧୨ ଗଠି, ତେଲ ଲଗାଇଥିବା ପବିତ୍ର ପାଇଁ ବି ଏହିପରି। ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦୂରୀ, ଦୁଇ ଶତ ଆଠ ଦୁଇ ଗୁଣ ମାଳା। ଅଥବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ୨୪ କିମ୍ବା ୩୬ ମାଳା; ଅଙ୍ଗୁଠି, ମଧ୍ୟମା, ଅନାମିକା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। କନିଷ୍ଠା ଓ ତା’ପରି ଆଉ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି, କିମ୍ବା ୧୨ ଗଠି ପବିତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୁମ୍ଭ ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମତ। ଆସନର ମାପ କମର ଶେଷରେ ଥିବା ଗଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ଯଥାସମ୍ଭବ ସୂତ ଓ ଗଠି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ। ଅଥବା ୧୭ ସୂତ, ତା’ଠାରୁ ତିନି ଭାଗ କରି; ରୋଚନା, ଅଗୁରୁ, କପୂର, ହଳଦୀ, କେଶର ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ। ପୁରୁଷେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା, ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାଦି କରିବା ଓ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ବେଦୀରେ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପାର୍ଷଦଙ୍କୁ ବେଦୀରେ ବଳି ଦେଇବା, ଦ୍ୱାରରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ୱାରରେ ଧନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।