ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରୀନାରଦ ମହାମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ବଳି ନିମିତ୍ତେ ଶୁଭ୍ୟ ଚକ୍ର ଓ ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ କିପରି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ? ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଲେ: ସାତଟି ଅବିନାଶୀ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି; ଚଉଵାଳିଶ ହାତ ଦୀର୍ଘ ଏକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଣୀଭାଗ କରି ଏକାନ୍ତରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ସାତଗୁଣା ଭାଗ କରାଯିବା ସହ, ଏକକୁ ଦୁଇପଟି ଭାଗରେ ଆଉ ଦୁଇଥର ଭାଗ କରାଯିବ; ଏହାରେ ଚଉଷଠି, ସାତଶ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇଥାଏ। କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ୟ ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ ଓ ଖଣ୍ଡ ରହିଛି, ଯାହାର ସଂଖ୍ୟା ଶୋହଳଟି; ପାଶ୍ୱ ଦିଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଆଠଟି ଶୁଭ୍ୟ ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ ଅଛି, ଏବଂ ଏକ ଛୋଟ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଶୋହଳ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ, ଚବିଶଟି ପଦ୍ମ ରହିଛି; ଏଠି ଏକତିଶଟି ଶ୍ରେଣୀ ପଦ୍ମ ଓ ଏଉଁ ପଦ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଛୋଟ ଶ୍ରେଣୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପରେ ଚଉଵାଳିଶ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ତିନିଟି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି; ଦ୍ବାର ଓ ତାହାର ଶୋଭା ଚାରିଦିଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ମଧ୍ୟରେ ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଏ। ଦୁଇ, ଚାରି, ଛଅ ଦ୍ବାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ଚାରି ଦିଗରେ ଖଣ୍ଡ ମିଟାଯିବା ଦରକାର; ପଞ୍ଚ, ତିନି ଓ ଏକ ଦ୍ବାର ବାହାରେ ରଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ୟ ଦ୍ବିତୀୟ ଦ୍ବାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯିବ। ଦ୍ବାରରେ, ଭିତରରେ ପାଶ୍ୱ ଦିଗରେ, ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ଅଛି; ଦୁଇ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ମିଟାଯିବାରେ ଛଅଟି ଶୋଭା ହୁଏ। ଏକ ଦିଗରେ ସଂଖ୍ୟା ଚାରିଟି ହୁଏ, ଗଣନା ଅନୁସାରେ। ପ୍ରତି ଦିଗରେ ତିନିଟି ଦ୍ବାର ରଖିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତି କୋଣରେ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ଶ୍ରେଣୀ ତିଆରି ହୁଏ। ଏଭଳି ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ ତିଆରି ହେବା ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ବଳି ପାଇଁ ଶୁଭ୍ୟ ଚକ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ। ଏହା ପରେ ନାରଦ କହିଲେ: ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଦ୍ମରେ ପଦ୍ମନାଭକୁ, ଅଗ୍ନିକୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଆଗ୍ନିକୁ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ପଦ୍ମରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ, ପଶ୍ଚିମ ପଦ୍ମରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ଋଗ୍ ଓ ଯଜୁର୍ ବେଦକୁ, ଉତ୍ତର ପଦ୍ମରେ ଈଶାନ ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଚକ୍ରର ପଦ୍ମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସୋହଳଟି ସଂଖ୍ୟାରେ, ସାମ, ଅଥର୍ବ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ତେଜସ୍, ଏବଂ ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୃଥିବୀ, ମନ, କଣ, ଚମ୍ର, ଚକ୍ଷୁ, ଜିଭ୍ ଓ ନାକ, ଏବଂ ଶୋହଳଟିରେ ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ଵଃକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହର୍, ଜନସ୍, ତପସ୍, ସତ୍ୟ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅତିରାତ୍ର, ଉକ୍ଥ, ଷୋଡଶୀ, ଵଜାପେୟ ବଳିକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଅତିରାତ୍ର ବଳିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ ବଳିକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରସ ଓ ଗନ୍ଧ, ଚବିଶଟି ପଦ୍ମରେ ଅନୁକ୍ରମରେ; ପ୍ରାଣ, ମନୋନାଥ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରକୃତି, ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହ ବାସୁଦେବ ଆଦି ଦଶଟି ରୂପକୁ, ମନ, କଣ, ଚମ୍ର, ଚକ୍ଷୁ, ଜିଭ୍ ଓ ନାକକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାକ୍, ହାତ, ପାଁ, ପାଦ—ଏହି ବତିଶଟି ପଦ୍ମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଚଉଥ ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଅନୁଚରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମୂଦ୍ରା ଓ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବାହାର ଏନ୍କ୍ଲୋଜର୍ରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଆଦି ଛଅ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ରପଦ୍ମରେ ମାସ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଆଠ ପ୍ରକୃତି, ଏହା ପରେ ଛଅ, ପଞ୍ଚ, ଚାରି ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁ ପରେ ଚିତ୍ରରେ ରେଖା ଆକିବା ଦରକାର; ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟକୁ ହଳଦିଆ ରଖିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ଧଳା ଓ ସମାନ ରଖିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମର ପତ୍ର ଦୁଇ ହାତର ଅଂଗୁଠି ଆକାରର ହେବା ଉଚିତ, ଏକ ହାତରେ ଅଧା ଆକାରର, ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଧଳା ହେବା ଦରକାର; ପଦ୍ମର ଯୋଗସ୍ଥଳ ଧଳା ରଖିବା, ଏବଂ ଚାହାଁଲେ କଳା କିମ୍ବା ନୀଳ ଦେଇ ଯୋଡିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ ରଖିବା, କୋଣରେ ଲାଲ ରଖିବା; ଯୋଗପୀଠକୁ ଚାହିଁଲେ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ସଜାଇବା ଉଚିତ। ଘଉଁ, ଛତା, ପତ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବସ୍ତୁରେ ଅଳଙ୍କାର କରିବା; ଆସନର ଦ୍ବାରରେ ଧଳା ଦେଇ ଶୋଭା, ଲାଲ ଦେଇ ରୂପ, ହଳଦିଆ ଦେଇ ଶ୍ରୀ ଦେବା। ନୀଳ ଦେଇ ଅଳଙ୍କାର ବୃଦ୍ଧି କରିବା, କୋଣକୁ ଧଳା କରିବା; ଭଦ୍ରକ ଭର୍ତିବା ଏଭଳି ନିୟମ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଅରକା ବୀଜକୁ ଲାଲ ଅଙ୍କ ଦେଇ କଳା ରଖିବା; ମୁଖ୍ୟତଃ କଳା, ଲାଲ ଅଙ୍କ ଦେଇ। ବାହାରେ ଧଳା, କଳା ଓ ଲାଲ ରେଖା ଦେଇବା, ହଳଦିଆ ରେଖା ବାହାରେ ଦେବା। ଚାଉଳ ଓ ସଦୃଶ ଧାନ ରୁ ପାଉଡର୍ ଧଳା; କୁସୁମ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ରୁ ଲାଲ; ହଳଦି ରୁ ହଳଦିଆ; ପୋଡା ଧାନ ରୁ କଳା। ଶମୀ ପତ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ରୁ ବୀଜ କଳା; ବୀଜର ଚିହ୍ନ କଳା; ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟା ସାଧନା ପାଇଁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ମାପ ଦିଆଯାଇଛି। ବୁଦ୍ଧି ବିଦ୍ୟା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର, ଷ୍ଲୋକ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏଉଁ ଆଉ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ପୂର୍ବରୁ ବୀଜର ହୋମ ସମାନ ରୂପରେ ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶର ପୂର୍ବ ଉପସ୍ଥାନ ଦଶମ ଭାଗ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କ୍ରିୟାରେ ମାସିକ ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ। ବାମ ପାଦ ପୃଥିବୀରେ ରଖିବା ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ନକରିବା; ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣା କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣା କରି ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ସାଧନା ହୁଏ। ମୁଁ ଏବେ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ ବିବରଣ କରିବି, ଯାହାରୁ ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଶବ୍ଦ ଆକାର ମୂର୍ତ୍ତି ଗ୍ରୋସ୍ ରୂପ ଭାବରେ ବାହ୍ୟ ରୂପ ମନାଯାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଆଲୋକମୟ, ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ, ଚିନ୍ତା ରୂପରେ ତିଆରି; ଯାହା ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକ୍ତ, ତାହାକୁ ପରମ ମନାଯାଏ।