ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାର୍ଷି ଜମଦଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା କାମଧେନୁ ଗାଈର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗାଈକୁ ଦେବାକୁ ରାଜା ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାର୍ଷି ନାକୋ ଦେଲେ। ତେଣୁ ରାଜା ଶକ୍ତିବଳେ କାମଧେନୁକୁ ଦଳିନେଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରଶୁରାମ ତାଙ୍କ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରଶୁରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଓ କାମଧେନୁ ପୁଣି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲା। କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ବଧ କରାଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ସମୟରେ ପରଶୁରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ। ଶତ୍ରୁତାବଶତଃ ତାଙ୍କ ତାଳେ ଏହା ହେଲା। ପରେ ପରଶୁରାମ ଫେରି ଆସି, ପିତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପିତୃବିଧ୍ୱଂସ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀକୁ ସପ୍ତତିସ ଥର ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ କଲେ। ପରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଞ୍ଚଟି ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡ କରି, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ତୃପ୍ତ କଲେ। ପରେ ପୃଥିବୀକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ରପର୍ବତରେ ବସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କଚ୍ଛପ, ବରାହ, ନରସିଂହ ଓ ବାମନ ଅବତାର ଘଟିଲା। ଏପରି ରାମଙ୍କ ଅବତାର ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମାନବ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ରାମାୟଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ନାରଦ ଏବଂ ଭାଲ୍ମୀକି ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଛି, ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ମିଳେ।” ନାରଦ କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୀଚି, ତାଙ୍କଠାରୁ କଶ୍ୟପ, କଶ୍ୟପଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମନୁଠାରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କକୁତ୍ସ୍ଥଠାରୁ ରଘୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଜ, ଏବଂ ପରେ ଦଶରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହରି ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଠାରୁ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଭରତ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରିଷ୍ୟଶ୍ରୁଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଚରୁ ଦେଇ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଯଜ୍ଞପୂତ ଭୋଜନ କରି ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହ ବଢ଼ିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିଶେଷକରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଇ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଏବଂ ତାଡକାକୁ ବଧ କଲେ। ମାରୀଚକୁ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ କଲେ, ଏବଂ ସୁବାହୁ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ବଧ କଲେ। ଏହିପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମିଥିଲାର ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇ, ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସତାନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ କଥା କୁହାଯିଲା। ରାମ ସହଜରେ ଧନୁଷ୍ୟ ବାନ୍ଧି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଜନକ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଭାର ପଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଲେ। ରାମଙ୍କ ସହ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିବାହ ଉର୍ମିଳା ସହ ହେଲା। କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଝିଅ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ଓ ମାଣ୍ଡବୀଙ୍କ ବିବାହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ସହ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କୁ ଜନକ ସମ୍ମାନ ସହ ବିବାହ କରାଇଲେ। ଏହିପରେ ରାମ, ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ପରଶୁରାମଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ରାମ, ବଶିଷ୍ଠ, ମାତୃଗଣ, ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଅନସୂୟା, ଶରଭଙ୍ଗ ଓ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭାଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତଳଵାର ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଜନସ୍ଥାନରେ, ପଞ୍ଚବଟୀରେ, ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶୂର୍ପଣଖା ଆସିଲା, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯିବାକୁ ଚାହିଲା। ରାମଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲା, “ତୁମେ କିଏ? କି କାରଣରେ ଏଠି ଆସିଛ? ମୋର ଇଛା ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେଉ।” ଏହା କହି, “ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ଖାଇଦେବି,” ବୋଲି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲା। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନାକ ଓ କାନ କାଟିଦେଲେ। ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଶୂର୍ପଣଖା ଭାଇ ଖରାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଓ କହିଲା, “ମୋର ନାକ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏଭଳି ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ଖରା।” ସେ କହିଲା, “ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ। ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କ ତାଜା ରକ୍ତ ମୋତେ ପିଇବାକୁ ଦେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି।” ଖରା କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ,” ବୋଲି ହଜାର ରକ୍ଷସ, ଦୂଷଣ, ତ୍ରିଶିରା ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପଦାତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ତ୍ରିଶିରା, ଖରା, ଦୂଷଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇ ରାବଣଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲା। କ୍ରୋଧିତ ଶୂର୍ପଣଖା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲା, “ତୁମେ ରାଜା ନୁହଁ, ରକ୍ଷକ ନୁହଁ; ଏଠାକୁ ଆସ, ରାମଙ୍କୁ ବଧ କର, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାକୁ ହରଣ କର।” ସେ କହିଲା, “ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇଲେ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚିପାରିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହଁ।” ଏହା ଶୁଣି ରାବଣ କହିଲେ, “ଏମିତି ହେଉ,” ବୋଲି ମାରୀଚକୁ ଡାକିଲେ। “ତୁମେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନିତ ମୃଗ ହେଉ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୂରେ ଆଣ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବି, ନହିଁଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।” ମାରୀଚ କହିଲେ, “ରାମ ଧନୁର୍ଧର ମୃତ୍ୟୁ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍; ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ରଘୁବୀରଙ୍କ ହାତରେ ହେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମୃଗ ରୂପେ ପୁନିପୁନି ସୀତା ପାଖରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ରାମ ତାକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ।